Mühasib üç ay əvvəlki əməkhaqqı sənədini düzəldəndə həmin rəqəmdən hesablanmış mükafat, əlavə ödəniş və tutulmalar köhnə bazaya söykənmiş olaraq qalır. 1C-də bu ziddiyyəti aşkara çıxaran mexanizm yenidənhesablama, yəni Перерасчет adlanır. Bu məqalədə onun hansı problemi həll etdiyini və hansı problemi həll etmədiyini görəcəksiniz.
hesablamalar arasındakı asılılığın nə olduğunu, keçmiş dövr düzəlişinin niyə səssiz ziddiyyət yaratdığını, Перерасчет obyektinin nə üçün mövcud olduğunu və hansı hallarda işə düşdüyünü
Hesablama sistemində rəqəmlər ayrı-ayrı adalarda yaşamır. Mükafat əməkhaqqından, gəlir vergisi hesablanmış məbləğdən, əlavə ödəniş isə çox vaxt mükafatdan götürülür. Nə qədər ki, hər şey ardıcıl və səhvsiz gedir, bu asılılıq gözə görünmür. Lakin keçmiş dövrün bir rəqəmi dəyişən kimi həmin rəqəmə söykənən bütün nəticələr şübhəli olur. Bu məqalə 1C:Enterprise 8.3 hesablama registrlərində həmin vəziyyətin necə yarandığını və yenidənhesablama mexanizminin niyə ayrıca obyekt kimi mövcud olduğunu izah edir.
Keçmiş dövrün düzəlişi niyə səssiz ziddiyyət yaradır
Sadə nümunəyə baxaq. Rəqəmlər burada nümunə kimi götürülüb. Noyabr ayı üçün Əli Məmmədova 900,00 AZN əməkhaqqı hesablanıb. Şirkətin daxili qaydasına görə mükafat əməkhaqqının 20%-idir, yəni 180,00 AZN. Hər iki qeyd hesablama registrinə yazılıb, ay bağlanıb, hesabatlar çıxarılıb.
Dekabrda mühasib aşkar edir ki, noyabrda iş günləri səhv daxil edilib və əməkhaqqı 950,00 AZN olmalı idi. O, sənədi açır, rəqəmi düzəldir, sənədi yenidən keçirir. Registrdə əməkhaqqı qeydi artıq 950,00 AZN göstərir. Bəs mükafat? Mükafat ayrı sənədlə, ayrı vaxtda hesablanıb və onun qeydi heç kim tərəfindən açılmayıb. O, olduğu kimi 180,00 AZN qalır, halbuki yeni bazadan 190,00 AZN olmalı idi.
Burada ən təhlükəli cəhət odur ki, heç bir səhv mesajı çıxmır. Sənəd uğurla keçirilib, istifadəçi yaşıl işarə görüb, hesabat açılır. Yalnız rəqəmləri əl ilə tutuşduran adam görə bilər ki, 950-nin 20%-i 180 deyil. Böyük işçi heyətində belə uyğunsuzluq illərlə gözdən qaça bilər.
Sistem dayanmır, xəta vermir, istifadəçini narahat etmir. Sadəcə bir hesabatdakı iki rəqəm bir-biri ilə razılaşmır. Məhz buna görə asılılıq idarəsi hesablama sistemində ikinci dərəcəli detal deyil.
Asılılıq: bir hesablama digərinə necə baza olur
Hesablama registrində hər qeyd bir hesablama növünə aiddir. Hesablama növü dedikdə «Əməkhaqqı», «Mükafat», «Cərimə» kimi hesablama qaydası başa düşülür və bunlar hesablama növləri planında saxlanılır. Bir növün nəticəsi digərinin hesablanması üçün giriş rolunu oynayırsa, onların arasında asılılıq var.
Planda hər hesablama növü üçün əlaqələr ayrı cədvəllərdə təsvir olunur. Burada iki cədvəl bizə xüsusilə lazımdır:
| Cədvəl | Nəyi bildirir | Harada işə düşür |
|---|---|---|
Базовые | Bu növ hansı növlərin nəticəsindən baza kimi istifadə edir | Hesablama anında bazanı oxumaq üçün |
Ведущие | Hansı növlər dəyişəndə bu növün nəticəsi şübhəli sayılır | Yenidənhesablama siyahısının formalaşmasında |
Bu iki cədvəl çox vaxt eyni növləri ehtiva edir, amma mənaları fərqlidir. Базовые hesablamanın riyaziyyatına, Ведущие isə dəyişikliyin izlənməsinə xidmət edir. «Mükafat» növünün Ведущие cədvəlinə «Əməkhaqqı» əlavə olunmayıbsa, əməkhaqqı dəyişəndə mükafat haqqında heç bir qeyd yaranmayacaq, baxmayaraq ki, mükafat həmin əməkhaqqından hesablanır.
Перерасчет obyekti hansı boşluğu doldurur
İndi əsas suala gələk. Əgər bir hesablama növü dəyişibsə, sistem hansı qeydlərin şübhə altına düşdüyünü necə bilməlidir? Hesablama registrində bu məqsədlə tabe obyekt yaradılır: Перерасчет. O, konfiqurasiya ağacında registrin altında «Перерасчеты» qolunda yerləşir və adını siz özünüz verirsiniz, məsələn PerMukafat.
Bu obyekt sadə iş görür: o, «filan hesablama növü, filan sənəd, filan işçi üzrə nəticə köhnəlmiş ola bilər» məlumatını saxlayan ayrıca cədvəl verir. Mexanizmin ümumi axını belədir:
Diqqət edin ki, axının sonunda platforma deyil, sizin kodunuz dayanır. Перерасчет qeydinin yaranması hələ heç bir rəqəmin dəyişməsi demək deyil. Bu, mexanizmin ən vacib və ən çox qarışdırılan xüsusiyyətidir. Keçmiş mükafat, siz onu yenidən hesablayana qədər 180,00 AZN olaraq qalır.
- Yazılan: hansı növün hansı obyekt üzrə yenidən baxılmalı olduğu.
- Yazılmayan: yeni məbləğ, köhnə məbləğ, düzəlişin tarixi və ya səbəbi.
- Dəyişməyən: asılı növün registrdəki öz nəticəsi.
Köhnə məlumat hansı hallarda dəyişir
Yeni başlayan proqramçıya elə gələ bilər ki, keçmiş dövr düzəlişləri nadir istisnadır. Praktikada isə əməkhaqqı və digər periodik hesablamalarda bu, adi iş rejimidir. Ən tipik mənbələr bunlardır:
- Daxiletmə səhvi. Tarif, iş günü və ya saat yanlış yazılıb və sonradan tapılıb.
- Gecikmiş sənəd. Xəstəlik vərəqəsi və ya məzuniyyət əmri hesablamadan sonra daxil olur.
- Geriyə qüvvəli qərar. Tarif artımı keçmiş tarixdən tətbiq edilir.
- Korreksiya əmri. Daha öncə tətbiq olunmuş cərimə ləğv edilir, nəticədə baza artır.
- Qeyd dəstinin əl ilə düzəlişi. Registr qeydi proqramla birbaşa dəyişdirilir.
Sonuncu bənd ayrıca diqqət tələb edir. Registr qeydlərini sənəddən kənar yazmağın necə işlədiyini qeyd dəsti haqqında məqalədə görə bilərsiniz. Qeydləri kimin yazdığını anlamaq üçün isə qeydiyyatçı anlayışına baxmaq faydalıdır, çünki yenidənhesablama siyahısında məhz qeydiyyatçı sənədə istinad saxlanılır.
Real ssenari: bir ayın gecikmiş düzəlişi
Təsəvvür edin ki, noyabrın əməkhaqqı və mükafatı ayın sonunda hesablanıb. Dekabrın ortasında düzəliş olur. Zaman oxunda hadisələr belə görünür:
Qrafikdən görünür ki, əməkhaqqının düzəlişi ilə mükafatın yenilənməsi arasında boşluq var. Bu boşluq qısa da ola bilər, heç vaxt bağlanmaya da bilər. Həmin müddətdə çıxarılan istənilən hesabat ziddiyyətli rəqəmlər göstərir. Hesablama registrlərinin ümumi məntiqi ilə tanış deyilsinizsə, SKD-dən hesablama registrlərinə keçid məqaləsi yaxşı başlanğıc olar.
Şirkətin siyasəti burada həlledici rol oynayır. Biri noyabrın mükafatını birbaşa 190,00 AZN edəcək, digəri isə noyabrı bağlı sayıb 10,00 AZN fərqi dekabr hesablamasına əlavə edəcək. Hər iki yanaşma texniki cəhətdən mümkündür və platforma onlardan birini seçmir. O, sadəcə sizin üçün siyahını hazırlayır.
Yenidənhesablamada ən çox edilən səhvlər
Qeyd yarandığını görüb işin bitdiyini düşünmək. Qeyd yalnız xəbərdarlıqdır, mükafat hələ də köhnə rəqəmdədir.
Ведущие cədvəlini doldurmamaq. Hesablama düzgün işləyir, baza oxunur, amma dəyişiklik haqqında heç bir qeyd yaranmır. Problem aylar sonra üzə çıxır.
Hər asılılığı planda Базовые və lazım olduqda Ведущие cədvəllərində təsvir etmək, siyahını oxuyan emal yazmaq, emal olunan qeydi siyahıdan silmək və bağlanmış dövrlər üçün yazılı qayda müəyyən etmək.
Daha bir tipik yanlışlıq «ən sadə həll budur ki, hər ayın sonunda hamını yenidən hesablayaq» düşüncəsidir. Bu yanaşma kiçik bazada işləyir kimi görünür, amma artıq yoxlanmış rəqəmləri dəyişə bilər, əl ilə edilmiş korreksiyaları silə bilər və hesablama vaxtını lazımsız yerə uzadır. Перерасчет siyahısının dəyəri məhz onun dəqiq olmasındadır: təsirlənməyən qeydlərə toxunulmur.
Unudulan başqa bir məqam sənəd ardıcıllığıdır. Keçmiş dövr düzəlişləri ilə işləyən hər kəs üçün sənədlərin sırasının pozulması problemi tanış olmalıdır. Ardıcıllıq sənədlərin vaxt sırasına, yenidənhesablama isə hesablama növlərinin bir-birindən asılılığına baxır. Bu iki anlayış oxşar görünsə də, müxtəlif məsələlərin cavabıdır.
Перерасчет olmasaydı: alternativ yolların qiyməti
Mexanizmin dəyərini anlamağın ən yaxşı yolu onsuz necə işləyəcəyinizi təsəvvür etməkdir. Komandalar adətən üç alternativ yolu sınayır və onların hər birinin öz çatışmazlığı var.
| Yanaşma | Necə işləyir | Əsas çatışmazlıq |
|---|---|---|
| Hamını təkrar hesablamaq | Hər ay sonu bütün işçilər və növlər yenidən işlədilir | Əl ilə edilmiş korreksiyalar silinə bilər, vaxt itirilir |
| Mühasibin yaddaşı | Düzəliş edən adam hansı mükafatın təsirləndiyini özü xatırlayır | Bir adamın yaddaşından asılıdır, işçi dəyişəndə bilik itir |
| Öz log registri | Keçirmə kodunda dəyişikliklər ayrıca registrə yazılır | Platformanın artıq verdiyi imkan yenidən yazılır, hər yeni növdə kod dəyişir |
| Перерасчет obyekti | Asılılıq planda təsvir edilir, qeydləri platforma yazır | Emalı siz yazmalısınız, əlaqələri düzgün doldurmalısınız |
Sonuncu yolun üstünlüyü budur ki, asılılıq kodda deyil, məlumat kimi saxlanılır. Yeni hesablama növü əlavə olunanda sənədlərin keçirmə kodunu dəyişmək lazım gəlmir, planın cədvəlinə bir sətir yazmaq kifayətdir. Bu, xüsusilə növlərin sayı artdıqca hiss olunur: on növ arasındakı əlaqələri keçirmə kodunda saxlamaq həm oxunmaz olur, həm də asanlıqla unudulur.
Layihədə ilk addım: asılılıq xəritəsi
Kod yazmazdan əvvəl sifarişçi ilə birlikdə sadə bir cədvəl hazırlayın. Birinci sütunda hesablama növü, ikincidə onun bazası, üçüncüdə isə baza dəyişəndə nə olmalı olduğu yazılsın. Məsələn, «Mükafat» sətrində baza «Əməkhaqqı», reaksiya isə «açıq dövrdə yenilənir, bağlı dövrdə fərq cari aya yazılır» kimi göstərilə bilər.
Belə xəritə bir neçə işi eyni anda görür. O, Базовые və Ведущие cədvəllərini doldurmaq üçün hazır mənbə olur. Sifarişçinin özü də çox vaxt ilk dəfə bu suallar üzərində düşünür və gizli qaydalar üzə çıxır. Üstəlik, sonradan layihəyə qoşulan proqramçı hesablamaların məntiqini kodu oxumadan görür.
Xəritəni hazırlayarkən hər növ üçün bir sualı da unutmayın: bu növün nəticəsi başqa bir növün bazası olurmu? Cavab müsbətdirsə, həmin növ zəncirin ortasındadır və onun dəyişməsi də növbəti halqanı təsirləndirəcək.
Ziddiyyəti hesabat səviyyəsində necə tutmaq olar
Перерасчет mexanizmi olsa da, nəzarət hesabatı artıq deyil. Ən sadə nəzarət qaydası budur: hər işçi və dövr üzrə mükafatı onun bazası ilə müqayisə edin və nisbət qaydaya uyğun gəlmirsə, sətri qeyd edin. Bizim nümunədə 950,00 AZN bazaya qarşı 180,00 AZN mükafat 18,95% nisbət verir, gözlənilən isə 20%-dir. Belə sətir dərhal diqqət çəkir.
İkinci nəzarət daha da sadədir: Перерасчет cədvəlində gözləyən qeydlərin sayını göstərən kiçik hesabat. Ay bağlanmazdan əvvəl bu say sıfır olmalıdır və ya qalan hər qeydin izahı olmalıdır. Bu iki yoxlama birlikdə səssiz səhvi görünən işə çevirir.
Yenidənhesablama haqqında nəyi yadda saxlamalısınız
Yenidənhesablamanın varlıq səbəbi sadədir: hesablamalar bir-birindən asılıdır, keçmiş məlumat isə sonradan dəyişə bilər. Mexanizm iki hissədən ibarətdir: dəyişikliyi aşkar edib qeyd etmək və həmin qeydə əsasən nəticəni yenidən hesablamaq. Birinci hissəni platforma, ikinci hissəni isə sizin yazdığınız kod icra edir.
Layihəyə hesablama registri əlavə edərkən özünüzə üç sual verin. Hansı növ hansı növdən asılıdır? Həmin asılılıq Ведущие cədvəlində göstərilibmi? Keçmiş dövr düzəliş olunanda şirkət nə etməlidir? Bu suallara cavab verməmiş yazılan hesablama sistemi ilk düzəlişə qədər düzgün işləyir, sonra isə səssizcə ziddiyyət toplamağa başlayır.
Bir məqamı da nəzərə alın: mexanizm yalnız hesablama registrindəki dəyişikliklərə reaksiya verir. İşçinin kateqoriyası və ya mükafat faizi kimi məlumatlar məlumat registrində saxlanılırsa və sonradan dəyişirsə, bu dəyişiklik özlüyündə Перерасчет qeydi yaratmayacaq. Belə mənbələr üçün ayrıca qayda düşünmək lazımdır.
Növbəti addım kimi mexanizmin fəlsəfəsini, yəni platformanın nə üçün məhz xəbər verməklə kifayətləndiyini anlamaq lazımdır, çünki buradakı bütün praktiki kod həmin bölgüyə söykənir. Siyahının formalaşması, oxunması və emalı ayrı-ayrı addımlardır və hər birində öz riskləri var. Bu riskləri əvvəlcədən bilmək, sistem istifadəyə verildikdən sonra çıxan rəqəm ziddiyyətlərini axtarmaqdan xeyli ucuz başa gəlir.
Tez-tez verilən suallar
Yenidənhesablama ilə sənədin yenidən keçirilməsi eyni şeydirmi?
Xeyr. Sənədin yenidən keçirilməsi yalnız həmin sənədin öz hərəkətlərini yeniləyir. Yenidənhesablama isə başqa sənədlərin hərəkətlərində olan və dəyişən bazadan asılı nəticələrə aiddir.
Yenidənhesablama yalnız əməkhaqqı üçündürmü?
Xeyr. Mexanizm hesablama registrinə bağlıdır, ona görə də bir hesablama növünün nəticəsi digərinin bazası olan istənilən sahədə, məsələn amortizasiya və ya faiz hesablamalarında işlədilə bilər.
Перерасчет obyekti yaradılmasa nə baş verir?
Registrdə siyahını saxlayacaq yer olmur. Sənədi düzəltsəniz də sistem heç bir xəbərdarlıq qeydi saxlamır və sorğu yazmaq üçün müvafiq cədvəl də mövcud olmur.
Hər kiçik düzəlişdə bütün işçiləri yenidən hesablamaq lazımdırmı?
Xeyr. Mexanizmin mənası budur ki, yalnız dəyişən bazadan asılı olan qeydlər siyahıya düşür. Bütün işçiləri kor-koranə təkrar hesablamaq həm vaxt aparır, həm də artıq yoxlanmış rəqəmləri yenidən riskə atır.
Keçmiş ayı yenidən hesablamaq həmişə düzgündürmü?
Bu texniki yox, uçot siyasəti sualıdır. Bəzi şirkətlər bağlanmış dövrə toxunmur və fərqi cari aya əlavə edir, bəziləri isə müəyyən müddət ərzində dövrün özünü yeniləyir.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





