Əməkhaqqı düsturunda iki gün sayı var: işçinin işləməli olduğu və həqiqətən işlədiyi. Onları qarışdırmaq heç bir xəta vermir, sadəcə məbləğ səhv olur. Bu məqalədə ДанныеГрафика virtual cədvəlinin dörd sahəsini və ayın ortasında işə qəbul zamanı normanın hansı sahədən götürülməli olduğunu izah edirik.
norma və faktiki günün fərqini, ДанныеГрафика sahələrinin hansı dövr üzrə hesablandığını, xəstəlik vəziyyətində sıxışdırmanın (Вытеснение) faktiki günü necə azaltdığını və ayın ortasında işə qəbul zamanı düzgün normanı seçməyi.
Əməkhaqqı hesablamasında ən təhlükəli səhvlər xəta mesajı vermir. Kod işləyir, sənəd keçirilir, məbləğ inandırıcı görünür, amma yanlışdır. Norma günü ilə faktiki günün qarışdırılması məhz belə səhvdir. Düsturdakı iki rəqəmdən biri yanlış sahədən oxunarsa, işçi xəstə olduğu günlərə görə də tam pul ala bilər.
Bu məqalədə iki gün anlayışını aydın ayıracaq, sonra hesablama registrinin ДанныеГрафика virtual cədvəlindəki sahələrə baxacağıq. Virtual cədvəl fiziki saxlanılmayan, sorğu anında platforma tərəfindən hesablanan cədvəldir. Xüsusilə ayın ortasında işə qəbul halına diqqət yetirəcəyik, çünki orada ən geniş yayılmış qayda səhv nəticə verir.
İki fərqli «gün» anlayışı
Norma günü qrafikə görə işlənməli olan gün sayıdır. O, işçidən asılı deyil: eyni qrafik və eyni dövr üçün hamıda eynidir. Faktiki gün isə işçinin həqiqətən işlədiyi gün sayıdır və hər işçidə fərqli ola bilər. Düsturda onların yeri dəyişməzdir: norma məxrəcdə, fakt isə surətdədir.
Nümunə kimi 2026-cı ilin avqust ayını götürək. Beşgünlük qrafikdə avqustda 21 həftəiçi gün var, burada bayram çıxılmır, ona görə norma 21 sayılır. Aylıq tarif 1100 AZN olsun. İşçi 7 avqustdan 12 avqusta qədər xəstədir. Bu altı təqvim günündən yalnız dördü iş günüdür: 7, 10, 11 və 12 avqust. Deməli faktiki gün 21 − 4 = 17 olur.
| Göstərici | Dəyər (nümunə) | Haradan alınır |
|---|---|---|
| Norma günü | 21 | Avqustun bütün iş günləri |
| Xəstəlik, təqvim günü | 6 | 7-12 avqust |
| Xəstəlik, iş günü | 4 | 7, 10, 11, 12 avqust |
| Faktiki gün | 17 | 21 − 4 |
| Düzgün məbləğ | 890,48 AZN | 1100 × 17 ÷ 21 |
Burada əsas diqqət çəkən məqam təqvim günü ilə iş gününün fərqidir. Xəstəlik 6 təqvim günü sürsə də, işçi yalnız 4 iş günü itirir, çünki 8 və 9 avqust onsuz da istirahət günüdür. Əgər fakt təqvim günləri çıxılmaqla hesablansaydı, 21 − 6 = 15 alınar və işçidən iki günün pulu artıq çıxılardı. Fakt qrafik üzrə hesablandıqda bu səhv təbii olaraq aradan qalxır: istirahət gününün qrafik dəyəri 0 olduğu üçün onun sıxışdırılması cəmi dəyişmir.
ДанныеГрафика virtual cədvəlinin sahələri
Hesablama registri qrafik registrinə bağlandıqda, ДанныеГрафика virtual cədvəli hər hesablama qeydi üçün qrafik rəqəmlərini verir. Sahənin adı resursun adından və dövrün növündən düzəlir. Resursun adı Gun olduqda aşağıdakı sahələr alınır.
| Sahə | Hansı dövr üzrə toplanır | Tipik istifadə |
|---|---|---|
GunПериодДействия | Qeydin fəaliyyət dövrü | Qeydin tam dövrü üçün norma |
GunФактическийПериодДействия | Sıxışdırmadan sonra qalan dövr | Faktiki gün |
GunПериодРегистрации | Qeydin qeydiyyat dövrü, adətən ay | Ayın norması |
GunБазовыйПериод | Qeydin baza dövrü | Baza üzrə hesablamalar |
Fəaliyyət dövrü (ПериодДействия) hesablamanın aid olduğu tarix aralığıdır, qeydiyyat dövrü (ПериодРегистрации) isə hesablamanın aid edildiyi ay. Faktiki fəaliyyət dövrü (ФактическийПериодДействия) bir hesablama növünün başqası tərəfindən sıxışdırılmasından (Вытеснение) sonra qalan günlərdir. Bu mexanizmin işləməsi üçün hesablama növlərində Вытесняющие siyahısı doldurulmalıdır: əsas hesablama hansı növlər tərəfindən sıxışdırılırsa, onlar orada göstərilir.
Gantt diaqramında bu məntiq görünür. Oklad qeydi bütün avqustu əhatə edir, onun qrafik cəmi 21-dir. Xəstəlik qeydi 7-12 avqust dövrünü tutur. Sıxışdırmadan sonra Okladın faktiki dövrü iki hissəyə bölünür: 1-6 avqust və 13-31 avqust. Birinci hissədə 3, 4, 5 və 6 avqust, yəni 4 iş günü var. İkinci hissədə 13-14, 17-21, 24-28 və 31 avqust, yəni 13 iş günü var. Cəm 4 + 13 = 17 alınır və cədvəldəki faktiki günlə üst-üstə düşür. Platforma bu toplamanı özü aparır, proqramçıya isə yalnız düzgün sahəni seçmək qalır.
Sahə adları konfiqurasiyanızdakı resursun adından asılıdır. Dəqiq siyahını sorğu konstruktorunda virtual cədvəlin sahələrini açaraq görə bilərsiniz. Virtual cədvəllərin ümumi məntiqi barədə real və virtual cədvəl müqayisəsi yazısına baxın.
Norma və faktı hesablamada oxumaq
Aşağıdakı kod sənədin keçirilməsi zamanı hesablama qeydlərini yazdıqdan sonra ДанныеГрафика vasitəsilə norma və faktı oxuyur və nəticəni qeydlərin üzərinə yazır. Qeydlər əvvəlcə yazılmalıdır, çünki virtual cədvəl yazılmış qeydlər üzrə işləyir. Burada nümunə olaraq Hesablamalar registrindən, Netice resursundan istifadə edirik.
Движения.Hesablamalar.Записать();
Sorgu = Новый Запрос;
Sorgu.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| D.НомерСтроки КАК NomreSetri,
| D.Tarif КАК Tarif,
| D.GunПериодРегистрации КАК Norma,
| D.GunФактическийПериодДействия КАК Fakt
|ИЗ
| РегистрРасчета.Hesablamalar.ДанныеГрафика(
| Регистратор = &Sened) КАК D";
Sorgu.УстановитьПараметр("Sened", Ссылка);
Secim = Sorgu.Выполнить().Выбрать();
Пока Secim.Следующий() Цикл
Yazi = Движения.Hesablamalar[Secim.NomreSetri - 1];
Если Secim.Norma = 0 Тогда
ВызватьИсключение "Qrafik doldurulmayıb: norma sıfırdır.";
КонецЕсли;
Yazi.Netice = Окр(Secim.Tarif * Secim.Fakt / Secim.Norma, 2);
КонецЦикла;
Движения.Hesablamalar.Записать();
Kodda ən diqqətli sətir normanı oxuyan sətirdir. Burada məqsədli olaraq GunПериодРегистрации seçilib. Nümunə kodda Tarif hesablama registrinin rekvizitidir, onu qeydə yazmaq lazımdır. Hərəkətləri kodla yazmaq barədə proqramlı hərəkətlər yazısına da baxa bilərsiniz.
Ayın ortasında işə qəbul: səhvin ən gizli forması
Çox yayılmış qayda belədir: «norma üçün ПериодДействия sahəsini götür». Bu qayda yalnız qeydin dövrü ayın tamamını əhatə edəndə düzgündür. İndi başqa vəziyyətə baxaq. İşçi 17 avqustda işə başlayır, əsas hesablama qeydinin fəaliyyət dövrü 17-31 avqustdur. Bu dövrdə 11 iş günü var: 17-21, 24-28 və 31 avqust.
GunПериодДействия sahəsi burada 21 yox, 11 qaytarır, çünki o, yalnız qeydin öz dövrü üzrə toplayır. Fakt da 11-dir. Düstur 1100 × 11 ÷ 11 = 1100 AZN verir, yəni yarım ay işləyən işçi tam maaş alır. Halbuki aylıq norma 21-dir və düzgün məbləğ 1100 × 11 ÷ 21 = 576,19 AZN olmalıdır.
Norma həmişə GunПериодДействия sahəsindən gəlir. Qeydin dövrü ayın bir hissəsidirsə, məxrəc də kiçilir və nisbət yanlış olaraq 1-ə yaxınlaşır.
Aylıq tarifin mütənasib hesablanmasında məxrəc ayın norması olmalıdır. Bunu qeydiyyat dövrü üzrə qrafik cəmi, yəni GunПериодРегистрации verir. Hansı sahənin götürüldüyünü qeydin dövrünün necə qurulduğuna görə seçin.
Norma sahəsini seçmək üçün qərar cədvəli
GunПериодРегистрации da hər vəziyyət üçün universal cavab deyil. Məsələn, keçmiş ayın hesablaması cari aya düzəliş kimi yazılırsa, qeydin fəaliyyət dövrü keçmiş ay, qeydiyyat dövrü isə cari ay olur. Belə qeyddə qeydiyyat dövrü üzrə cəm cari ayın normasını verir, halbuki məbləğ keçmiş ayın normasına görə hesablanmalıdır. Deməli sualı belə qoymaq lazımdır: tarif hansı dövrün tam işlənməsinə görə verilir? Məxrəc həmin dövrün qrafik cəmi olmalıdır.
| Vəziyyət | Fəaliyyət dövrü | Qeydiyyat dövrü | Norma mənbəyi |
|---|---|---|---|
| Adi tam ay | Avqustun tamamı | Avqust | İki sahə də eyni nəticəni verir |
| Ayın ortasında işə qəbul | 17-31 avqust | Avqust | GunПериодРегистрации |
| Keçmiş ayın düzəlişi, tam ay | İyulun tamamı | Avqust | GunПериодДействия |
| Keçmiş ayın hissəsi üçün düzəliş | İyulun bir hissəsi | Avqust | Həmin ayın norması, ayrıca oxunur |
Son sətirdəki hal ən çətinidir: nə qeydin dövrü, nə də qeydiyyat dövrü lazım olan ayın tamamını verir. Burada norma ayrıca oxunmalıdır, məsələn fəaliyyət dövrünün başlanğıc tarixinə görə qrafik registrindən ayın cəmini götürən ümumi funksiya ilə. Bir konfiqurasiyada bu halların hamısı olmaya bilər, amma hansı halların mümkün olduğunu əvvəlcədən müəyyən etmək lazımdır, əks halda düzəliş qeydləri səssizcə səhv hesablanacaq.
İki sahəni qarışdırmaq nəyi dəyişir
Əgər hesablamada faktiki gün yerinə norma sahəsi yazılarsa, nümunəmizdə 1100 × 21 ÷ 21 = 1100,00 AZN çıxır. Yəni kod işçini xəstəliyinə görə heç nə çıxılmamış kimi hesablayır. Əgər norma yerinə fakt yazılarsa, 1100 × 17 ÷ 17 = 1100,00 AZN alınır. Yenə tam məbləğ. Hər iki səhvin nəticəsi eyni olduğundan onu rəqəmin görünüşündən tutmaq olmur.
Fərq işçi başına 209,52 AZN-dir. Xəstəliyi və ya məzuniyyəti olmayan işçilərdə isə heç bir fərq görünmür, çünki onlarda fakt normaya bərabərdir. Buna görə də yanlış kod test zamanı bütün təmiz nümunələrdə düzgün cavab verir. Test nümunələrinə mütləq sıxışdırılan dövrü olan işçi əlavə edin.
Səssiz səhvi tutan yoxlama sorğusu
Bu səhv nəticədən görünmür, amma onu aşkar etmək üçün sadə bir məntiq var. Faktiki günü normadan az olan işçinin məbləği tarifə bərabər və ya ondan çox ola bilməz. Əgər belə sətir tapılırsa, deməli sahələrdən biri yanlış yerdə istifadə olunub və ya sıxışdırma işləməyib. Aşağıdakı sorğu seçilmiş ay üçün məhz belə sətirləri qaytarır.
ВЫБРАТЬ
D.Isci КАК Isci,
D.Tarif КАК Tarif,
D.Netice КАК Netice,
D.GunПериодРегистрации КАК Norma,
D.GunФактическийПериодДействия КАК Fakt
ИЗ
РегистрРасчета.Hesablamalar.ДанныеГрафика(
ПериодРегистрации = &Ay) КАК D
ГДЕ
D.GunФактическийПериодДействия < D.GunПериодРегистрации
И D.Netice >= D.Tarif
Sorğu boş nəticə qaytarmalıdır. Hər hansı sətir çıxarsa, onu dərhal əllə yoxlayın: Norma və Fakt sütunlarında rəqəmlər var, məbləğin niyə tam çıxdığını görmək asandır. Burada iki qayda nəzərə alınmalıdır. Birincisi, mükafat kimi əlavə hesablama növləri sorğuya düşməsin deyə süzgəcə yalnız mütənasib hesablama növləri daxil edilməlidir. İkincisi, işçinin tarifi ay ərzində dəyişibsə, məbləğin müqayisəsi ayrıca baxış tələb edə bilər.
Belə yoxlamanı hesablama aparıldıqdan sonra adi addım kimi işlətmək faydalıdır. Sorğu heç bir şeyi dəyişmir, sadəcə şübhəli sətirləri göstərir. Mühasib məbləğləri təsdiq etməzdən əvvəl bu siyahını görsə, səhv hələ ödənişə çevrilməmiş düzəldilə bilər.
Sıxışdırma və yenidən hesablama
Faktiki dövr yalnız sıxışdıran qeydlər mövcud olduqda azalır. Əgər xəstəlik qeydi əsas əməkhaqqı hesablanmazdan əvvəl daxil edilibsə, hesablama artıq faktiki gün 17-ni görür. Əgər xəstəlik sonra gəlirsə, artıq yazılmış əsas qeyd öz-özünə düzəlmir və əvvəlki məbləğ qalır.
Bu vəziyyət üçün 1C-də Перерасчет mexanizmi nəzərdə tutulub: yeni qeyd əvvəlki hesablamaya təsir etdikdə, həmin qeydlər yenidən hesablanmalı olanlar kimi qeyd edilir. Hesablama növlərində Вытесняющие siyahısı doğru qurulmayıbsa, qeyd sıxışdırılmayacaq və faktiki gün 21 qalacaq. Yəni problem bəzən hesablama kodunda deyil, hesablama növünün tənzimində olur.
- Əsas hesablama növündə sıxışdıran növləri yoxlayın: məsələn,
XestelikВытесняющиеsiyahısındadır. - Qeydlərin yazılmasından sonra
ДанныеГрафикаsahələrini oxuyun. - Normanı ayın normasını verən sahədən, faktı
ФактическийПериодДействияsahəsindən götürün. - Normanın sıfır olmadığını yoxlayın, sonra məbləği hesablayın.
- Gecikən qeydlərdən sonra təsirə məruz qalan hesablamaları yenidən hesablayın.
Sahələri seçərkən tipik səhvlər
| Səhv | Əlamət | Düzəliş |
|---|---|---|
| Norma və fakt sahələri dəyişik yazılıb | Xəstəliyi olan işçilər də tam məbləğ alır | Hər sahənin dövrünü yoxlayın |
| Norma ПериодДействия-dan alınır | Ayın ortasında işə gələn işçi tam maaş alır | Ayın normasını ПериодРегистрации üzrə götürün |
| Вытесняющие doldurulmayıb | Faktiki gün normaya bərabər qalır | Hesablama növünü tənzimləyin |
| Təqvim günü ilə iş günü qarışdırılır | Həftəsonlu xəstəlik normadan artıq azalır | Fakt qrafik üzrə hesablansın |
| Yalnız təmiz nümunələrlə test | Səhv istehsalatda üzə çıxır | Sıxışdırılan dövrlü nümunələr əlavə edin |
Hesablama registrləri ilə ilk tanışlıq üçün bu keçid yazısı faydalı olacaq.
Norma və fakt barədə son söz
Əməkhaqqı sistemində norma və fakt iki ayrı sualın cavabıdır: nə qədər işlənməli idi və nə qədər işlənib. Norma qrafikdən gəlir və işçidən asılı deyil, fakt isə sıxışdırmadan sonra qalan dövrün qrafik cəmidir. ДанныеГрафика hər ikisini hazır sahə kimi verir, amma sahənin hansı dövr üzrə toplandığını bilmək proqramçının məsuliyyətidir.
Ən vacib qayda budur: aylıq tarifin məxrəci ayın norması olmalıdır. Qeydin öz dövrü ayın tamamını əhatə etmirsə, ПериодДействия sahəsi norma kimi yaramır. Bu ayrımı bir dəfə anladıqdan sonra mütənasib hesablamaların demək olar ki, hamısını etibarla qura bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
ПериодДействия sahəsi həmişə ayın normasını verir?
Yox. O, qeydin öz fəaliyyət dövrü üzrə qrafik cəmini verir. Qeyd ayın tamamını əhatə edirsə, nəticə ayın normasıdır. Qeyd ayın ortasından başlayırsa, yalnız həmin hissəni verir.
Faktiki gün niyə qrafikdən hesablanır, tabeldən yox?
Bu nümunədə faktiki gün sıxışdırma nəticəsidir: xəstəlik kimi qeydlər əsas hesablamanın dövründən çıxarılır, qalan günlər qrafik üzrə toplanır. Şirkətdə tabel uçotu varsa, fakt tabel məlumatından da götürülə bilər.
Xəstəlik həftəsonunu əhatə edirsə, faktiki gün necə dəyişir?
Faktiki gün yalnız qrafikdə iş günü olan hissəyə görə azalır. 7-12 avqust dövründə 6 təqvim günü var, amma cəmi 4-ü iş günüdür, ona görə fakt 4 gün azalır.
Xəstəlik qeydi hesablamadan sonra daxil edilsə nə olar?
Artıq hesablanmış əsas qeyd avtomatik dəyişmir. Həmin qeyd yenidən hesablanmalıdır, bunun üçün hesablama registrində Перерасчет mexanizmi istifadə olunur.
Norma ilə faktın qarışdırılması necə aşkar edilir?
Əlamətlərdən biri xəstəlik və ya məzuniyyəti olan işçilərin məbləğinin yenə də tam tarifə bərabər olmasıdır. Yoxlama üçün belə işçilərdə Fakt / Norma nisbətini ayrıca çıxarmaq faydalıdır.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





