Qrafik registri doldurulduqdan sonra növbəti addım normanı hesablamaya çatdırmaqdır. Kiçik görünən bu funksiyada iki incə məqam var: boş nəticənin necə işlənməsi və sıfıra bölmə qorunması. Bu məqalədə etibarlı norma funksiyasını addım-addım quracaq, ЕСТЬNULL-un əsl rolunu aydınlaşdıracaqsınız.
ümumi modulda norma funksiyasını necə yazmaq, ЕСТЬNULL-un nə vaxt həqiqətən lazım olduğunu, sıfır norma halını necə idarə etmək və Fakt / Norma düsturunu yuvarlaqlaşdırma xətası olmadan tətbiq etməyi.
Qrafik registri artıq məlumatla doludur. İndi bu rəqəmlər əməkhaqqı düsturuna düzgün çatmalıdır. Mütənasib əməkhaqqı, yəni işlənmiş vaxta görə hesablanan məbləğ, iki rəqəmin nisbətinə əsaslanır: Norma işçinin qrafikə görə işləməli olduğu vaxt, Fakt isə həqiqətən işlədiyi vaxtdır. Məbləğ tarifin bu nisbətə vurulması ilə alınır.
Normanı oxuyan funksiya kiçikdir, amma səhvlər burada çox baha başa gəlir. Bu məqalədə ümumi modulda norma funksiyasını addım-addım quracağıq və dizaynda tez-tez yanlış başa düşülən iki məsələyə xüsusi diqqət yetirəcəyik: ЕСТЬNULL funksiyasının əsl rolu və sıfır norma halı.
Fakt / Norma nisbəti necə işləyir
Əsas düstur sadədir: Məbləğ = Tarif × Fakt ÷ Norma. Burada kəsr işçinin gözlənilən işin neçə hissəsini gördüyünü göstərir. Kəsr 1-ə bərabərdirsə, işçi normanı tam işləyib və tarifin tamamını alır. Kəsr 1-dən kiçikdirsə, məbləğ mütənasib olaraq azalır.
Aşağıdakı nümunədə tarif 1200 AZN, norma 22 gündür. Üç işçi fərqli miqdarda işləyib. Sütunlar hesablanan və çıxılan hissəni göstərir, hər bir sütunun cəmi tarifə bərabərdir.
| İşçi (nümunə) | Fakt | Fakt / Norma | Məbləğ, AZN |
|---|---|---|---|
| Birinci | 22 | 1,0000 | 1200,00 |
| İkinci | 18 | 0,8182 | 981,82 |
| Üçüncü | 11 | 0,5000 | 600,00 |
Ümumi modulda norma funksiyası
Norma müxtəlif yerlərdə lazım olur: hesabatlarda, çap formalarında, yoxlama emallarında. Eyni sorğunu hər yerdə təkrarlamamaq üçün onu ümumi modulda ixrac olunan funksiya kimi yazmaq rahatdır. Ümumi modul konfiqurasiyanın müxtəlif yerlərindən çağırıla bilən kod saxlayan modul növüdür. Aşağıdakı funksiya gün səviyyəli IsQrafikleri registrindən ayın normasını qaytarır.
// Ümumi modul: QrafikServer (Сервер)
Функция GunNormasi(Qrafik, Ay) Экспорт
Sorgu = Новый Запрос;
Sorgu.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| ЕСТЬNULL(СУММА(Q.Gun), 0) КАК Gun
|ИЗ
| РегистрСведений.IsQrafikleri КАК Q
|ГДЕ
| Q.Qrafik = &Qrafik
| И Q.Tarix МЕЖДУ &Baslangic И &Son";
Sorgu.УстановитьПараметр("Qrafik", Qrafik);
Sorgu.УстановитьПараметр("Baslangic", НачалоМесяца(Ay));
Sorgu.УстановитьПараметр("Son", КонецМесяца(Ay));
Secim = Sorgu.Выполнить().Выбрать();
Secim.Следующий();
Возврат Secim.Gun;
КонецФункции
Funksiyaya ayın istənilən gününü ötürmək olar: НачалоМесяца və КонецМесяца funksiyaları ayın sərhədlərini özləri tapır. Parametrlər sorğu mətninə birbaşa yapışdırılmır, УстановитьПараметр ilə ötürülür. Sorğu dili ilə işin əsasları bu yazıda izah olunub.
Qrafik parametrinə standart dəyər vermək, məsələn «göndərilməyibsə beşgünlük götür», cəlbedici görünür. Amma çağıran kod qrafiki ötürməyi unutduqda sistem səssizcə yanlış normanı istifadə edər. Qrafik məcburi parametr olmalıdır: unudulma dərhal görünsün.
NULL haqqında geniş yayılmış yanlış fikir
Çox vaxt belə deyirlər: «registrdə həmin ay üçün qeyd yoxdursa, sorğu NULL qaytarır, ЕСТЬNULL də onu 0-a çevirir». Bu tamamilə dəqiq deyil. Sorğunun nəticəsi və sahənin dəyəri fərqli anlayışlardır. NULL «dəyər yoxdur» mənasını verən xüsusi dəyərdir, amma o, ancaq mövcud sətrin bir sahəsində ola bilər.
Süzgəcə uyğun sətir yoxdursa, sadə ВЫБРАТЬ sorğusu heç bir sətir qaytarmır. Sahə ifadəsi hesablanmır, deməli ЕСТЬNULL də işə düşmür. Hər bir vəziyyətin nəticəsi belədir:
| Sorğu | Uyğun qeyd yoxdursa | ЕСТЬNULL təsir edirmi |
|---|---|---|
Sadə seçim: ВЫБРАТЬ Q.Gun | Boş nəticə, sətir yoxdur | Yox, ifadə icra olunmur |
Toplu funksiya: ВЫБРАТЬ СУММА(Q.Gun) | Bir sətir, dəyəri NULL | Bəli, 0 verir |
Sol birləşmə: ЛЕВОЕ СОЕДИНЕНИЕ | Sol tərəf sətri var, sağ sahə NULL | Bəli, 0 verir |
Yuxarıdakı funksiyada СУММА istifadə olunduğu üçün sorğu həmişə bir sətir qaytarır, ona görə də ЕСТЬNULL burada həqiqətən lazımdır. Əgər sorğu bir sahəni olduğu kimi seçsəydi, boş nəticəni Следующий() metodu ilə yoxlamaq lazım gələrdi. Hər iki halda məntiq aydın olmalıdır. Aşağıdakı diaqram üç vəziyyəti birlikdə göstərir.
1C daxili dilində NULL ilə hesab əməliyyatı aparmağa cəhd xəta verir. Sorğu dilində isə NULL ilə hesab əməliyyatının nəticəsi NULL olur. Bu fərqi bilmək faydalıdır: NULL dəyəri sorğunun içində sakit şəkildə yayılır, amma kodda birdən xəta kimi üzə çıxır.
Sıfır norma: əsl qorunma
Funksiya 0 qaytarmaqla sistemi tam qorumur, əksinə, problemi başqa yerə köçürür. Əməkhaqqı düsturunda norma məxrəcdir və məxrəcdə 0 olduqda bölmə əməliyyatı icra zamanı xəta verir. Əgər kod qorunma məqsədi ilə 0 ilə bölməni sakitcə keçərsə, işçinin məbləği 0 yazılar və heç kim bunu dərhal görməz.
Düzgün qorunma iki qərardan ibarətdir: 0 normaya sakit nəticə kimi yox, səhv kimi baxmaq və istifadəçiyə nəyin doldurulmadığını demək.
Функция MebleqHesabla(Tarif, Fakt, Norma, Qrafik, Ay) Экспорт
Если Norma = 0 Тогда
ВызватьИсключение СтрШаблон(
"%1 qrafiki üçün %2 ayında norma tapılmadı. Qrafiki doldurun.",
Qrafik, Формат(Ay, "ДФ='ММММ гггг'"));
КонецЕсли;
// Əvvəl vurulur, sonra bölünür, ən sonda yuvarlaqlaşdırılır
Возврат Окр(Tarif * Fakt / Norma, 2);
КонецФункции
Kodda bir detala da diqqət edin: bölmə sonda aparılır. Gündəlik dəyəri əvvəlcədən yuvarlaqlaşdırmaq yığılan xəta yaradır. Tarif 1100, norma 21 və fakt 17 olduqda 1100 × 17 ÷ 21 = 890,48 AZN alınır. Əgər əvvəlcə gündəlik dəyəri 52,38-ə yuvarlaqlaşdırıb 17-yə vursaq, nəticə 890,46 AZN olur.
Bir işçi üçün fərq 2 qəpikdir, amma aylıq minlərlə sətirdə bu cür fərqlər uyğunsuzluq yaradır və yoxlama hesabatlarında izah tələb edir. Qaydanı bir dəfə mərkəzləşdirmək bu problemi aradan qaldırır. Yuvarlaqlaşdırma qaydası və dəqiqliyi uçot siyasətinin qərarıdır, kod yalnız onu ardıcıl tətbiq edir.
Norma funksiyası və ДанныеГрафика: hansı nə vaxt
Əgər hesablama registri qrafikə bağlıdırsa, kütləvi hesablama zamanı norma üçün ayrıca funksiya çağırmaq lazım deyil. Qrafik ДанныеГрафика virtual cədvəlində hər hesablama qeydi üçün hazır sahə kimi gəlir. Sətir-sətir funksiya çağırmaq yüzlərlə işçi üçün yüzlərlə sorğu deməkdir və bu performans üçün yaxşı deyil. Virtual cədvəl isə bütün qeydlər üçün eyni bir sorğu ilə cavab verir.
| Vəziyyət | Mənbə | Səbəb |
|---|---|---|
| Sənədin keçirilməsində kütləvi hesablama | ДанныеГрафика | Bir sorğu, bütün qeydlər |
| Hesabat və ya çap forması | Sorğu, lazım olanda funksiya | Hesablama qeydi hələ olmaya bilər |
| Forma üzərində ilkin baxış | Ümumi funksiya | Tək dəyər, sadə çağırış |
| Doldurmanın yoxlanması | Qrafik registri üzrə sorğu | Hesablama registri lazım deyil |
Hesablama qeydlərinin proqramla yazılması mexanizmi üçün proqramlı hərəkətlər yazısına baxa bilərsiniz. Burada əsas prinsip belədir: hər bir aşağı səviyyəli sətir üçün ayrıca sorğu göndərməyin, bir sorğu ilə lazım olan bütün məlumatı alın.
Gün yerinə saat: daha dəqiq nisbət nə vaxt lazımdır
Bütün iş günləri eyni uzunluqda olanda gün və saat üzrə hesablama eyni nəticəni verir, çünki kəsr eyni qalır. Amma ayda qısaldılmış günlər varsa, vəziyyət dəyişir. Gün üzrə hesablama hər günü eyni çəkidə sayır, saat üzrə hesablama isə qısa günün daha az dəyərli olduğunu nəzərə alır.
Nümunə: ayda 22 iş günü var, onlardan 4-ü 7 saatlıq qısaldılmış gündür. Deməli saat norması 18 × 8 + 4 × 7 = 172 saatdır. Tarifi 1200 AZN olan işçi 8 saatlıq 2 tam günü buraxıb. Gün üzrə məbləğ 1200 × 20 ÷ 22 = 1090,91 AZN olur. Saat üzrə isə fakt 172 − 16 = 156 saatdır və məbləğ 1200 × 156 ÷ 172 = 1088,37 AZN çıxır. Fərq 2,54 AZN-dir və işçinin hansı günləri buraxmasından asılı olaraq dəyişə bilər.
Texniki olaraq funksiyanı genişləndirmək çətin deyil: sorğuda СУММА(Q.Saat) ifadəsi götürülür. Hansı vahiddən istifadə edilməsi isə kod qərarı deyil, uçot siyasətinin qərarıdır. Vacib olan odur ki, Norma və Fakt eyni vahiddə olsun. Saatla olan faktı gün norması ilə bölmək həmişə mənasız nəticə verir, amma kod heç bir xəta vermir.
Məsuliyyətləri ayırmaq
Norma funksiyasının yaxşı olmasının əsas şərti onun yalnız bir iş görməsidir: qrafikdən rəqəm oxumaq. Bəzən eyni funksiyaya mesaj çıxarmaq, avtomatik doldurma cəhdi etmək və ya normanı tarifə vurmaq kimi işlər də əlavə edilir. Belə funksiyanı hesabatda istifadə etdikdə gözlənilməz mesajlar çıxır, ayrıca sınaqdan keçirmək də çətinləşir.
Daha yaxşı quruluş üç təbəqədən ibarətdir. Birincisi oxuyur: GunNormasi rəqəm qaytarır və xəta vermir. İkincisi qərar verir: hesablama kodu 0 normanın bu kontekstdə xəta olub-olmadığını müəyyən edir. Üçüncüsü hesablayır: MebleqHesabla yalnız ona verilən rəqəmlərlə işləyir. Beləliklə, hesabat 0 normanı sadəcə «qrafik yoxdur» kimi göstərə bilər, sənədin keçirilməsi isə eyni vəziyyətdə dayana bilər. Hər çağıran öz qərarını verir, oxuyan funksiya isə onların hamısı üçün eyni qalır.
Funksiyanı hansı hallarda yoxlamaq lazımdır
Norma funksiyası az sətirlidir, amma yoxlanması vacibdir, çünki ona bir çox başqa hesablama güvənir. Aşağıdakı hallar minimum yoxlama dəstidir. Hər birini ayrıca sınaqdan keçirmək, sonradan tapılan xətanın səbəbini axtarmaqdan xeyli asandır.
| Sınaq halı | Giriş | Gözlənilən nəticə |
|---|---|---|
| Adi ay | Doldurulmuş qrafik, aprel | Ayın iş günlərinin cəmi |
| Ayın ortası | Ay parametri 15 aprel | Yenə bütün ayın norması |
| Doldurulmamış ay | Qrafikdə qeyd yoxdur | 0, hesablama isə xəta verir |
| Boş qrafik parametri | Boş arayış keçidi | 0, çağıran kod bunu görür |
| İl keçidi | Dekabr və yanvar | Hər ay öz sərhədi daxilində |
Əgər funksiya server tərəfində tez-tez eyni parametrlərlə çağırılırsa, ümumi modulun Повторное использование возвращаемых значений xassəsi nəzərdən keçirilə bilər. Bu xassə eyni parametrlər üçün nəticəni təkrar hesablamadan qaytarır. Sadəcə qrafik düzəldildikdə köhnə nəticənin müəyyən müddət qüvvədə qala biləcəyini nəzərə alın. Ona görə ehtiyat üçün daha qısa rejim olan «на время вызова» seçmək, «на время сеанса» rejimindən daha təhlükəsizdir.
Hesablama nümunəsi: bir ayın əməkhaqqı
Nümunə kimi aprel ayını götürək. Norma 22 gündür. İşçinin tarifi 1200 AZN, 4 gün ödənişsiz məzuniyyəti olub, deməli fakt 18-dir. Hesablama belə gedir:
- İşçinin qrafiki müəyyən olunur: beşgünlük.
- Norma alınır: 22 gün. Sıfır deyil, davam edilir.
- Fakt alınır: 18 gün.
- Məbləğ hesablanır: 1200 × 18 ÷ 22 = 981,82 AZN.
- Çıxılan hissə yoxlanır: 1200 − 981,82 = 218,18 AZN, yəni 4 günün dəyəri.
Beşinci addım yoxlama xarakteri daşıyır. Çıxılan məbləğ gündəlik dəyərin qayıb gün sayına hasilinə bərabər olmalıdır: 1200 ÷ 22 × 4 = 218,18. Hesablamaya kiçik bir yoxlama əlavə etmək səhvi erkən mərhələdə tapmağa imkan verir.
Eyni yoxlama işçi siyahısı üzrə də aparıla bilər: hər işçinin hesablanan və çıxılan məbləğlərinin cəmi tarifə bərabər olmalıdır. Yuvarlaqlaşdırma səbəbi ilə 1 qəpiklik kənarlaşma mümkündür, amma bundan böyük fərq düsturda və ya məlumatda problem olduğunu göstərir. Belə sadə nəzarət sənəd keçirilməsini yavaşlatmır, amma səhv ödənişə çatmazdan əvvəl onu tutur.
Bu kodda tez-tez edilən səhvlər
- Sadə seçimdə ЕСТЬNULL ilə qorunduğunu düşünmək. Boş nəticə üçün yoxlama yenə də lazımdır.
- Sıfır normanı səssizcə keçmək. İşçinin məbləği 0 olur, səbəb isə heç yerdə görünmür.
- Qrafik üçün defolt dəyər. Çağıranın səhvi gizlənir və yanlış rejim istifadə olunur.
- Hesablamada sətir-sətir sorğu. Çox işçidə sənəd keçirilməsi uzanır. Əvəzində virtual cədvəl istifadə edin.
- Tez yuvarlaqlaşdırma. Aralıq nəticəni yox, yekun məbləği yuvarlaqlaşdırın.
Norma funksiyası haqqında yekun
Yaxşı norma funksiyası qısa, bir işə yönəlmiş və nəticəsi proqnozlaşdırıla bilən olur. Sətir olmamağı və NULL-u bir-birindən ayırın, ЕСТЬNULL-u yalnız həqiqətən lazım olan yerdə istifadə edin. Normanın sıfır olması texniki detal deyil, doldurulmamış məlumat siqnalıdır, ona görə də onu açıq xəta kimi göstərin.
Düsturda əvvəl vurub sonra bölün və yalnız yekun məbləği yuvarlaqlaşdırın. Kütləvi hesablamada isə ümumi funksiyadan yox, hesablama registrinin virtual cədvəlindən istifadə edin. Bu qaydalara əməl etdikdə Fakt / Norma nisbəti bütün mütənasib hesablamalar üçün etibarlı əsas olur.
Tez-tez verilən suallar
ЕСТЬNULL hər sorğuda yazılmalıdır?
Yox. O, yalnız sahənin həqiqətən NULL ola bildiyi yerdə lazımdır: sol birləşmədə və ya sətirsiz toplu funksiyada. Sətir yoxdursa, sadə sorğu boş nəticə qaytarır və burada ЕСТЬNULL heç nəyə təsir etmir.
Norma funksiyası boş qrafik üçün 0 qaytarmalıdır?
Oxumaq üçün 0 qaytarmaq olar, amma hesablamada bu 0-a bölməyə gətirir. Ona görə hesablama kodu normanı yoxlamalı və boş qrafik haqqında açıq xəta verməlidir.
Əvvəl bölmək, yoxsa əvvəl vurmaq daha düzgündür?
Əvvəl vurmaq, sonra bölmək və nəticəni ən sonda yuvarlaqlaşdırmaq. Gündəlik dəyəri əvvəlcədən 2 rəqəmə yuvarlaqlaşdırsanız, nümunədəki 890,48 əvəzinə 890,46 alınır.
Funksiyada qrafik üçün defolt dəyər saxlamaq olarmı?
Tövsiyə olunmur. Çağıran kod qrafiki göndərməyi unutduqda sistem səssizcə beşgünlük normanı istifadə edər. Qrafik parametri məcburi olmalıdır.
Qrafikdən norma oxumaq üçün həmişə ümumi funksiya lazımdır?
Xeyr. Əgər hesablama registri qrafikə bağlıdırsa, kütləvi hesablamada norma ДанныеГрафика virtual cədvəlindən gəlir. Ümumi funksiya isə çap formaları, hesabatlar və ayrıca yoxlamalar üçün rahatdır.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





