1C proqramlaşdırmada peşəkar yanaşma – biznesiniz üçün optimal həllər

1C proqramlaşdırma üçün fərdi həllər
1C Avtomatlaşdırma

1C sisteminin fərdiləşdirilməsi, yeni modullar və mövcud funksiyaların genişləndirilməsi.

1C ilə biznesin rəqəmsal avtomatlaşdırılması
Xidmətlərimiz

1C proqramlaşdırma, fərdi həllər, inteqrasiyalar və biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması.

KodYaz 1C proqramlaşdırma təlimi
Təlimlər

1C proqramlaşdırma dərsləri, praktiki tapşırıqlar və peşəkar inkişaf.

KodYaz ilə rəqəmsal inteqrasiya ofisi
Rəqəmsal həllər

API inteqrasiyaları, avtomatlaşdırılmış iş axınları və süni intellekt əsaslı həllər.

Hesablama registriArxitekturaOxuma müddəti: ≈ 11 dəq

Hesablama məntiqini ümumi modula köçürmək yarım işdir. Bütün funksiyalar bir nəhəng modulda toplanırsa, bayram təqvimini dəyişən proqramçı mükafat düsturunun yanında işləməli olur. Bu məqalədə modulları dəyişmə səbəbinə görə necə bölməyi və onların arasındakı asılılığı necə sadə saxlamağı görəcəksiniz.

Məqalədə nələri öyrənəcəksiniz

hesablama kodunun hansı modullara bölündüyü, modul adlarının necə seçildiyi, tək məsuliyyət prinsipinin 1C-də necə tətbiq olunduğu və modullar arasında dairəvi asılılığın necə önləndiyi

Bir modulun içində 40 funksiya olanda ilk baxışda problem görünmür. Axtarış işləyir, kod da açılır. Çətinlik modulu dəyişməli olduğunuz vaxt başlayır. Bayram siyahısı yenilənir, amma eyni modulda mükafat düsturu da var. Yenidənhesablama alqoritmi dəyişir, amma orada iş qrafikinin oxunması da yerləşir. Bir dəyişiklik bütün modulun yenidən yoxlanmasını tələb edir.

Hesablama kodunun strukturu sadə sualla başlayır: bu funksiya niyə dəyişə bilər? Dəyişmə səbəbləri fərqli olan kodları ayrı saxlamaq növbəti illərdə qaytarılması çətin olan vaxt itkisinin qarşısını alır.

Bir modulda hər şey: görünməyən asılılıq

Tutaq ki, modul HesablamaUmumi adlanır və içində təxminən 24 funksiya var: 12-si düstur, 6-sı yenidənhesablama, 6-sı iş qrafiki. Proqramçıya tapşırılır ki, yeni bayram günlərinə görə norma funksiyasını düzəltsin. Faktiki iş 6 funksiyaya aiddir. Amma dəyişiklik eyni modulda edildiyi üçün komanda 24 funksiyanın hamısını riskli hesab edir, çünki hazırlanan dəyişiklik təsadüfən ortaq köməkçi funksiyaya toxuna bilər.

010203024 funksiyaTək böyük modul6 funksiyaAyrı təqvim modulu
Şəkil 1. Bayram təqviminin dəyişməsindən sonra yoxlanmalı funksiyaların sayı, nümunə

Rəqəmlər nümunədir, amma məntiq hər layihədə eynidir. Modulun ölçüsü özü-özlüyündə səhv deyil. Səhv olan, müxtəlif səbəblərdən dəyişən kodun bir yerdə olmasıdır. Müxtəlif komanda üzvləri eyni modul üzərində işləyəndə konfiqurasiyanın saxlanması və birləşdirilməsi də çətinləşir, çünki iki müstəqil tapşırıq eyni obyektə toxunur.

Tək məsuliyyət prinsipi

Tək məsuliyyət prinsipi (Single Responsibility Principle) deyir ki, kod vahidinin dəyişmək üçün bir aydın səbəbi olmalıdır. Hesablama modulunda bu sualın cavabı konkretdir: düstur uçot siyasəti ilə, təqvim dövlət bayramları və iş rejimi ilə, yenidənhesablama isə sistem mexanizmi ilə dəyişir.

Üç modul, üç dəyişmə səbəbi

Əməkhaqqı konfiqurasiyasında praktik başlanğıc kimi üç modul götürmək olar. Bu, yeganə mümkün quruluş deyil, amma müxtəlif dəyişmə səbəblərini təmiz ayırır.

ModulVəzifəsiNümunə funksiyalarDəyişmə səbəbi
HesablamaServisiMəbləğlərin düsturları və registr yazılarının hesablanmasıEmekhaqqiHesabla, MukafatHesabla, IscileriHesablaUçot siyasəti və hesablama qaydaları
HesablamaTekrarYenidənhesablama növbəsinin emalıNovbeniEmalEt, GozleyenleriTapHesablama prosesinin texniki mexanizmi
QrafikServisiİş qrafikləri və gün normalarıGunNormasi, FaktikiGunTəqvim, bayramlar, iş rejimi
Adlandırmada tipik səhv

Hesablamalar.Servis kimi adlandırma 1C-də işləmir, çünki ümumi modulun adı identifikatordur və nöqtə daxil edə bilməz. Nöqtə yalnız çağırış sətrində işlənir: HesablamaServisi.EmekhaqqiHesabla(...).

Düsturlar: 12 (50%)Yenidənhesablama: 6 (25%)İş qrafiki: 6 (25%)24 funksiya
Şəkil 2. 24 funksiyalıq nümunə modulun məsuliyyətə görə bölgüsü

Modullar müxtəlif vaxtlarda dəyişir

Bölgünün faydasını zaman üzərində görmək asandır. Nümunə olaraq altı ay ərzində baş verən dəyişikliklərə baxaq. Təqvim modulu ilin əvvəlində bayram siyahısına görə yenilənir. Martda mükafat qaydası dəyişir. Mayda isə yenidənhesablama növbəsinin emalı sürətləndirilir. Hər bir dəyişiklik yalnız öz modulunu açır.

YanFevMarAprMayİyunQrafikServisiBayramlarHesablamaServisiMükafatHesablamaTekrarNövbə
Şəkil 3. Altı ayda hər modulda aparılan dəyişikliklər, nümunə

Bu sxemdə üç dəyişiklik üç ayrı yoxlama dairəsinə malikdir. Bayram düzəlişi gün normasını dəyişə bilər, ona görə norma istifadə edən hesablamalar təsir altındadır. Amma mükafat düsturunun məntiqi kod səviyyəsində yenidən yazılmır. Mükafat dəyişəndə isə təqvimin testinə ehtiyac qalmır. Sınaq həcmi dəyişikliyin real sahəsinə yaxınlaşır.

Asılılığın istiqaməti

Bölmənin ikinci yarısı modulların bir-birindən necə asılı olmasıdır. Yaxşı quruluşda yuxarı səviyyəli kod aşağı səviyyəli kodu çağırır, tərsinə deyil. Hesablama servisi təqvimdən norma soruşa bilər, amma təqvim modulu mükafatın nə olduğunu bilməməlidir.

Sənəd və ya fon işiHesablamaTekrarnövbəni idarə edirHesablamaServisihesablayırQrafikServisi günləriverir
Şəkil 4. Çağırışların bir istiqamətdə getdiyi modul quruluşu

Əgər QrafikServisi daxilində HesablamaServisi çağırışı peyda olursa, bu quruluş xətasıdır. Modullar bir-birindən asılı olanda onların heç birini ayrıca yoxlamaq mümkün olmur. Belə hallarda ortaq hissəni üçüncü, daha aşağı səviyyəli modula çıxarmaq lazımdır.

HesablamaServisiHesablamaTekrarQrafikServisiDüsturlarNövbə limitiGün normalarıYenidənhesablaNormanıişlətməkDövrseçimiHesablamadövrü
Şəkil 5. Üç modulun məsuliyyət sərhədləri və kəsişmə sahələri

Qrafik modulunun kod nümunəsi

Təqvim məntiqi ayrıca modulda olanda hesablama servisi iş qrafikinin necə saxlandığını bilmir. Burada Qrafikler informasiya registridir: hər tarix üçün Qrafik ölçüsü və Gun resursu saxlayır. Modulun açıq funksiyası norma qaytarır, sorğunun quruluşu isə modulun daxilində qalır.

// Ümumi modul: QrafikServisi
Функция GunNormasi(Qrafik, DovrBasi, DovrSonu) Экспорт
Запрос = Новый Запрос;
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
|    ЕСТЬNULL(СУММА(Q.Gun), 0) КАК Norma
|ИЗ
|    РегистрСведений.Qrafikler КАК Q
|ГДЕ
|    Q.Qrafik = &Qrafik
|    И Q.Tarix МЕЖДУ &Bas И &Son";
Запрос.УстановитьПараметр("Qrafik", Qrafik);
Запрос.УстановитьПараметр("Bas", DovrBasi);
Запрос.УстановитьПараметр("Son", DovrSonu);
Выборка = Запрос.Выполнить().Выбрать();
Выборка.Следующий();
Возврат Выборка.Norma;
КонецФункции

Sabah iş qrafiklərinin saxlanma quruluşu dəyişsə, yalnız bu funksiyanı açırsınız. Çağıran kod əvvəlki kimi qrafik və dövr verir, cavab olaraq norma alır. Dövri məlumatların registrdən oxunması ilə bağlı əsas prinsipləri məlumat registri mövzusunda nəzərdən keçirə bilərsiniz.

Registr hesablamasında ümumiyyətlə günlər ДанныеГрафика virtual cədvəlindən də alına bilər. Ayrıca qrafik servisi isə hesablama registrindən kənar yerlərdə, məsələn planlaşdırma formasında və ya sadə yoxlama hesabatında normanı lazım olanda faydalıdır. Hər iki mənbə eyni registrdən oxuduğu üçün təqvim məntiqi bir yerdə qalır.

Modul sərhədini necə tapmaq olar

Hazır sxem hər layihəyə olduğu kimi uyğun gəlmir. Ona görə sərhədi özünüz müəyyənləşdirə bilməlisiniz. Bunun üçün mövcud funksiyaların siyahısını çıxarın və hər birinin yanında üç sualı cavablandırın: bu funksiya hansı səbəbdən dəyişə bilər, bu dəyişikliyi kim tələb edir və onunla birlikdə daha hansı funksiyalar dəyişir? Eyni cavabları alan funksiyalar çox vaxt eyni modula aiddir.

Dəyişikliyi tələb edən tərəf xüsusilə faydalı göstəricidir. Mükafat qaydasını maliyyə rəhbəri, bayram siyahısını kadrlar şöbəsi, növbənin sürətini isə sistem inzibatçısı tələb edirsə, bu üç tələb üç fərqli mənbədən gəlir. Onları bir modulda birləşdirmək üç müxtəlif qərar axınını bir faylda toqquşdurmaq deməkdir.

ƏlamətNə deməkdirHərəkət
Funksiyalar həmişə birlikdə dəyişirBir məsuliyyətin hissələridirBir modulda saxlayın
Modulun yarısı başqa yarısını çağırmırİçində iki müstəqil mövzu varİki modula bölün
Eyni köməkçi üç modulda təkrarlanırOrtaq alt səviyyə yaranıbAyrı köməkçi modula çıxarın
Dəyişiklik hər dəfə iki modula toxunurSərhəd səhv yerdən keçirFunksiyaları yenidən qruplaşdırın

Sərhədi bir dəfəlik düzgün çəkmək mütləq deyil. Ümumi modulun çağırışları konfiqurasiyada axtarışla tapılır, ona görə funksiyanı başqa modula köçürmək idarə olunan işdir. Vacib olan, bölgünü layihə böyüdükcə yenidən gözdən keçirməkdir.

Eyni quruluş fon işi və hesabatda necə işləyir

Yaxşı bölgünün ən açıq testi sənəddən başqa çağıranların peyda olmasıdır. Tutaq ki, gecə işləyən reqlament tapşırığı gözləyən yenidənhesablamaları emal etməlidir. Reqlament tapşırığı serverdə cədvəl üzrə avtomatik işləyən fon əməliyyatıdır. Onun üçün yeni düstur yazmaq lazım gəlmir: tapşırığın işləyicisi HesablamaTekrar modulunu çağırır, o da düsturlar üçün HesablamaServisi modulundan istifadə edir.

Planlaşdırma hesabatı üçün də eyni vəziyyətdir. Hesabat gələn ayın gözlənilən fondunu göstərmək istəyirsə, gün normasını QrafikServisi modulundan, məbləği isə HesablamaServisi funksiyasından ala bilər. Heç bir yerdə ikinci düstur yaranmır. Hər yeni çağıran mövcud modulların dəyərini artırır, kodun həcmini isə demək olar ki, dəyişmir.

Əksinə, yeni çağıran üçün modulun içinə xüsusi şərtlər əlavə etməli olursunuzsa, bu, bölgüdə problem olduğunu göstərir. Məsələn, düstur funksiyası «əgər hesabatdan çağırılıbsa» tipli parametr tələb edirsə, deməli hesablama ilə göstərmə qarışıb. Funksiya kimin çağırdığını bilməməlidir, yalnız ona verilən məlumatı işləməlidir.

Modulun içini də nizamlayın

Modul bölgüsü edildikdən sonra hər modulun daxili quruluşu da aydın olmalıdır. Açıq funksiyalar kənar kodun razılaşma nöqtəsidir. Köməkçi funksiyalar isə Экспорт açar sözü olmadan yazılır ki, kənardan çağırılmasın. Bu sadə qayda modulun açıq səthini kiçik saxlayır.

  1. Modulun başında onun məsuliyyətini qısa şərhlə yazın: nə edir, nə etmir.
  2. Açıq funksiyaları birinci qrupa, daxili köməkçiləri ikinci qrupa yerləşdirin. Konfiqurasiyanın ümumi qaydasında bunun üçün #Область bölmələri işlədilə bilər.
  3. Hər açıq funksiyanın parametrlərini və qaytarılan dəyərini şərh edin. Vahid, yuvarlaqlaşdırma və xəta davranışı aydın olsun.
  4. Kənardan çağırılmayan funksiyaya Экспорт yazmayın.
  5. Bir funksiya həm hesablayır, həm yazırsa, onu iki hissəyə bölün.
  6. Modul üçüncü bir mövzu ilə dolmağa başlayıbsa, yeni modul açın.
// Ümumi modul: HesablamaServisi
#Область ProqramInterfeysi
Функция MukafatHesabla(BazaMebleg, Faiz) Экспорт
Возврат YuvarlaqMebleg(BazaMebleg * Faiz / 100);
КонецФункции
#КонецОбласти
#Область DaxiliFunksiyalar
Функция YuvarlaqMebleg(Mebleg)
Возврат Окр(Mebleg, 2, РежимОкругления.Окр15как20);
КонецФункции
#КонецОбласти

Burada yuvarlaqlaşdırma rejimi bir daxili funksiyadadır. Rejim dəyişəcəksə, onu modul boyunca axtarmaq lazım gəlmir. Kənar kod isə köməkçi funksiyanı birbaşa görmür, ona görə gələcəkdə onun adını və içini rahat dəyişə bilərsiniz.

Yoxlama sualı

Modulun məsuliyyətini bir cümlə ilə, «və» bağlayıcısı olmadan deyə bilirsinizsə, bölgü yəqin ki doğrudur. «Düstur hesablayır və təqvimi yeniləyir və növbəni emal edir» cavabı isə modulun bölünmək istədiyini göstərir.

Əməliyyat ssenarisi: mükafat qaydası dəyişir

Nümunə olaraq şirkət mükafatın bazasından xəstəlik müavinətini çıxarmaq qərarına gəlir. Köhnə quruluşda proqramçı nəhəng modulu açır, mükafatla bağlı yerləri axtarır və hər birini dəyişir. Yeni quruluşda iş belə gedir.

  • Uçot qaydası sənədləşdirilir: baza siyahısına hansı hesablama növləri daxildir.
  • Əgər baza hesablama növlərinin parametrləri ilə verilirsə, kod dəyişmədən plan növləri yenilənir.
  • Əgər hesablama məntiqi dəyişirsə, HesablamaServisi funksiyası düzəldilir və sınaq nümunələri yenilənir.
  • QrafikServisi və HesablamaTekrar modullarına toxunulmur, çünki onların dəyişmə səbəbi baş verməyib.
  • Test bazasında bir neçə işçi üzrə köhnə və yeni nəticə müqayisə olunur, sonra dəyişiklik istehsala verilir.

Belə quruluşda çağıranlar da sadə qalır. Sənədin kod sətirləri modulun içindəki dəyişikliyi bilmir. Konstruktorun və ya proqramçının yazdığı hərəkət kodu ilə bağlı oxşar ayrılma prinsiplərini konstruktor kodunu genişləndirmə yazısında görə bilərsiniz.

Tipik quruluş səhvləri

SəhvNəticəDüzəliş
«Ümumi» və ya «Köməkçi» adlı modulİçinə hər şey yığılırMəsuliyyəti bildirən ad verin
İki modul bir-birini çağırırAyrı yoxlamaq olmurOrtaq hissəni aşağı modula çıxarın
Köməkçi funksiya Экспорт edilibKənar kod daxili detala bağlanırAçıq səthi azaldın
Hər funksiya üçün ayrı modulNaviqasiya çətinləşirBirlikdə dəyişən funksiyaları birgə saxlayın

Son səhv xüsusilə qeyd olunmalıdır. Məqsəd modul sayını artırmaq deyil. Birlikdə dəyişən kod bir modulda, müxtəlif səbəblərlə dəyişən kod ayrı modullarda olmalıdır. Həddindən artıq xırdalanma da oxucunu bir sadə düstur üçün beş fayl gəzməyə məcbur edir.

Yaxşı quruluşun əlaməti

Quruluşun keyfiyyətini yalnız kodu oxuyarkən yox, dəyişiklik zamanı da yoxlayın. Son bir neçə tapşırığa baxın: hər tapşırıq neçə modula toxunub və onlardan neçəsi həqiqətən lazım idi? Bir biznes tələbi üçün eyni vaxtda bir neçə modul dəyişdirilirsə, sərhəd yanlış yerdən keçə bilər. Əksinə, tələb bir modulda tam həll olunursa, bölgü işləyir. Bu sadə müşahidə kod yoxlamasında da istifadə oluna bilər: dəyişikliyin əhatə etdiyi modulların siyahısı tapşırığın təsviri ilə uyğun gəlməlidir.

Yeni bir tələb gələndə «bunu hansı modulda dəyişməliyəm» sualına bir neçə saniyədə cavab tapırsınızsa, quruluş işləyir. Təqvim dəyişikliyi təqvim moduluna, uçot qaydası düstur moduluna, yenidənhesablama problemi isə növbə moduluna gedir. Bu aydınlıq sistem böyüdükcə daha da dəyərli olur.

Üç modullu sxemi hazır şablon kimi yox, başlanğıc nöqtəsi kimi götürün. Layihənin ilk mərhələsində sadə başlamaq, ancaq dəyişmə səbəbləri ayrılan kimi kodu da ayırmaq ən praktik yoldur. Layihəniz vergi, müavinət və ya inteqrasiya kimi yeni istiqamətlər qazandıqca modullar da artacaq. Qiymətləndirmə meyarı isə dəyişməyəcək: kodu nə dəyişdirir və həmin səbəb başqa kodun da dəyişməsinə gətirib çıxarmalıdırmı?

Tez-tez verilən suallar

Ümumi modulun adında nöqtə ola bilərmi?

Xeyr. Modulun adı 1C identifikatorudur, nöqtə işarəsi burada işlənmir. Nöqtə yalnız çağırış zamanı modul adı ilə funksiya adını ayırır, məsələn HesablamaServisi.EmekhaqqiHesabla.

Kiçik layihədə də üç modul lazımdırmı?

Əgər cəmi bir neçə funksiya varsa, bir modul kifayət edə bilər. Bölmək zərurəti funksiyaların müxtəlif səbəblərdən dəyişməyə başladığı an yaranır. Təqvim və düstur məntiqini isə erkən ayırmaq adətən asandır.

Modullar bir-birini çağıra bilərmi?

Bəli, ümumi modullar bir-birini çağıra bilər. Lakin çağırış istiqaməti bir tərəfə getməlidir. İki modul bir-birinin funksiyalarına bağlıdırsa, onları ayrı yoxlamaq və başa düşmək çətinləşir.

Modul adlarını Azərbaycan dilində yazmaq olarmı?

Platforma identifikatorlarda hərfləri qəbul edir, amma komandanın razılaşdığı vahid üslubu saxlayın. Bu məqalədəki nümunələrdə klaviatura və axtarış rahatlığı üçün latın hərfləri işlədilib.

1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?

KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.

KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri