Eyni əməkhaqqı düsturu beş sənədin içində yaşayırsa, sistemdə əslində beş fərqli düstur var. Onlar bu gün eyni nəticə versə də, ilk dəyişiklikdən sonra bir-birindən ayrılmağa başlayır. Bu məqalədə hesablama məntiqinin niyə ümumi modula köçürüldüyünü və bunun işdə nə qazandırdığını rəqəmlərlə görəcəksiniz.
düsturun surətləri necə bir-birindən ayrılır, ümumi modulun dörd əsas faydası nədir, hansı kod sənəddə qalmalıdır və hesablama funksiyasını interfeyssiz necə yoxlamaq olar
Əməkhaqqı sisteminin ilk versiyasında hər şey sadə görünür. Sənəd yazılır, keçirmə prosedurunda bir sətirlik düstur əlavə olunur və nəticə düzgün çıxır. Sonra xəstəlik sənədi gəlir, ardınca mükafat, son haqq-hesab, idarəetmə hesabatı. Hər dəfə ən tez yol köhnə sətri kopyalamaqdır. Bir neçə ay sonra eyni qayda sistemin müxtəlif yerlərində yaşayır və heç kim onların hamısının siyahısını dəqiq bilmir.
Ümumi modul (Общий модуль) konfiqurasiya ağacında heç bir sənədə və ya kataloqa bağlı olmayan funksiya və prosedurlar toplusudur. Onu hesablama məntiqinin vahid ünvanı kimi düşünün. Bir qayda bir dəfə yazılır, ona ehtiyacı olan hər obyekt həmin ünvana müraciət edir.
Eyni düsturun beş surəti nəyə gətirib çıxarır
Aylıq əməkhaqqının ən sadə düsturu belədir: tarif norma günlərinə bölünür və faktiki işlənmiş günlərə vurulur. Nümunə kimi tarifi 1200 AZN, ayın normasını 22 gün, faktiki işi 20 gün götürək. Dəqiq nəticə 1090,909… AZN-dir. İndi üç proqramçının eyni qaydanı müxtəlif vaxtlarda necə yazdığına baxın.
| Yazıldığı yer | Hesablama qaydası | Nəticə | Fərq |
|---|---|---|---|
| Əməkhaqqı sənədi | Sonda 2 rəqəmə yuvarlaqlaşdırılır | 1090,91 AZN | 0 |
| Son haqq-hesab sənədi | Əvvəl günlük məbləğ 54,55 AZN-ə yuvarlaqlaşdırılır, sonra 20-yə vurulur | 1091,00 AZN | 9 qəpik artıq |
| Hesabat forması | Yuvarlaqlaşdırma əvəzinə üçüncü rəqəm atılır | 1090,90 AZN | 1 qəpik əskik |
Üç variantın heç birində sintaksis səhvi yoxdur. Hər biri ayrı baxanda məntiqli görünür. Problem ondadır ki, eyni işçi üçün üç müxtəlif rəqəm yaranır və mühasib hesabatı sənədlə tutuşduranda səbəbi kodda axtarmalı olur.
Doqquz qəpik bir işçi üçün xırda görünə bilər. Nümunə olaraq 400 işçisi olan müəssisədə hər işçidə belə fərq yaransa, ay ərzində 36 AZN uyğunsuzluq alınır. Burada əsas zərər məbləğin özündə deyil. Əsas zərər ondadır ki, hesabatlar bir-birini təsdiqləmir, hər ay əl ilə tutuşdurma işi yaranır və istifadəçi sistemin rəqəmlərinə inamını itirir.
Qaydanın dəyişdiyi gün vəziyyət daha da pisləşir. Tutaq ki, şirkət yuvarlaqlaşdırma siyasətini və ya tarifin hesablanmasını dəyişdi. Proqramçı axtarışla iki yeri tapır, üçüncünü görmür. Çünki həmin yerdə dəyişənin adı başqa cürdür və düstur iki sətrə bölünüb. Sistem səhv vermir, sadəcə yanlış hesablamağa davam edir. Belə səhvlər ən bahalısıdır, çünki onları istifadəçi yalnız aylar sonra fərq edə bilər.
Konfiqurasiyada eyni düsturu axtaranda birdən çox nəticə tapırsınızsa, artıq riskli vəziyyətdəsiniz. Surətlərin bu gün eyni nəticə verməsi onların sabah da eyni qalacağına zəmanət vermir.
Ümumi modulun verdiyi dörd əsas qazanc
Hesablamanı mərkəzləşdirməyin faydası sadəcə «kod daha səliqəli görünür» fikri ilə bitmir. Dörd konkret qazanc var və onların hər biri ayrıca işləyir.
Təkrarsızlıq
Proqramlaşdırmada DRY (Don’t Repeat Yourself, yəni özünü təkrarlama) prinsipi deyir ki, hər bilik sistemdə bir aydın yerdə ifadə olunmalıdır. Burada bilik «işçinin aylıq haqqı belə hesablanır» qaydasıdır. Günlərə mütənasib bölmə əməkhaqqı sənədində, xəstəlik hesablanmasında, son haqq-hesabda və hesabatda lazım ola bilər. Ümumi modulda isə o, bir funksiyadır.
Dəyişikliyin bir yerdə edilməsi
Düstur dəyişəndə proqramçı onlarla obyekti gəzmir, bir funksiyanı açır. Çağıranların heç biri dəyişmir, çünki onlar düsturun içini bilmir, yalnız adını və parametrlərini bilir. Burada bir incəliyi nəzərə alın: dəyişikliyin kodda bir yerdə edilməsi onun anında hər istifadəçiyə çatması demək deyil. Konfiqurasiya verilənlər bazasında yenilənməlidir, dinamik yeniləmədən sonra isə açıq seanslar köhnə versiya ilə işləməyə davam edə bilər.
Ayrıca yoxlana bilmə
Bütün məlumatı parametr kimi alan funksiyanı yoxlamaq üçün sənəd yaratmaq, düymə basmaq, registri açıb baxmaq lazım deyil. Girişi verirsiniz, gözlədiyiniz nəticə ilə müqayisə edirsiniz. Belə yoxlamaya modul testi (unit test) deyilir, yəni kodun kiçik bir hissəsi digər hissələrdən ayrı sınaqdan keçirilir.
Keçirmə kodunun oxunaqlılığı
Sənədin keçirmə proseduru riyaziyyatla dolu olmayanda onun məqsədi bir baxışda görünür: hərəkətlər formalaşdırılır, hesablama tələb edilir, nəticə yazılır. Registrə hərəkət yazmağın özü haqqında proqramlı hərəkətlər mövzusunda ətraflı oxuya bilərsiniz. Hesablama bu kodun yanında deyil, ayrıca ünvanda yerləşəndə hər iki hissəni başa düşmək asanlaşır.
Sənəddən modula: eyni qaydanın iki yazılışı
Əvvəlcə tipik səhv variantına baxın. Burada düstur sənədin keçirmə prosedurunda dövrün içinə yazılıb. Sıfıra bölmə qorunmayıb, yuvarlaqlaşdırma isə örtülü qalıb.
// Səhv yanaşma: sənədin obyekt modulu
Для Каждого Setir Из Isciler Цикл
Zapis = Движения.Hesablamalar.Добавить();
Zapis.Isci = Setir.Isci;
Zapis.Mebleg = Окр(Setir.Tarif / Setir.Norma * Setir.Fakt, 2);
КонецЦикла;
İndi eyni qaydanı ümumi modula köçürək. Modulun adı HesablamaServisi, funksiyanın adı isə işi dəqiq deyir. Açar söz Экспорт funksiyanı modulun xaricindən çağırmağa imkan verir.
// Ümumi modul: HesablamaServisi
Функция EmekhaqqiHesabla(Tarif, NormaGun, FaktGun) Экспорт
Если NormaGun <= 0 Тогда
ВызватьИсключение "EmekhaqqiHesabla: norma günü sıfırdır, iş qrafikini yoxlayın.";
КонецЕсли;
Возврат Окр(Tarif * FaktGun / NormaGun, 2, РежимОкругления.Окр15как20);
КонецФункции
// Sənədin obyekt modulu: indi yalnız çağırış qalır
Для Каждого Setir Из Isciler Цикл
Zapis = Движения.Hesablamalar.Добавить();
Zapis.Isci = Setir.Isci;
Zapis.Mebleg = HesablamaServisi.EmekhaqqiHesabla(Setir.Tarif, Setir.Norma, Setir.Fakt);
КонецЦикла;
Dəyişən cəmi bir sətir kimi görünür, amma məna böyük fərqlidir. Son haqq-hesab, hesabat və ya fon işi də eyni funksiyanı çağıra bilər. Sıfır norma artıq səssizcə yanlış məbləğ yaratmır, istisna atılır və problem kimin qarşısına çıxırsa, o, səbəbini görür. Yuvarlaqlaşdırma rejimi isə açıq yazılıb, oxucu onu təxmin etmək məcburiyyətində qalmır.
Funksiyanın müqaviləsi: nə alır, nə qaytarır
Funksiya ümumi modula köçəndən sonra onu onlarla yer çağıra bilər. Bu andan etibarən onun adı, parametrləri və qaytardığı dəyər bir növ razılaşmaya çevrilir. Proqramçılar buna funksiyanın müqaviləsi deyir, yəni çağıran tərəfin nə verməli olduğu və müqabilində nə alacağı barədə aydın şərt. Müqavilə nə qədər dəqiq olsa, funksiyanın içini sonradan dəyişmək bir o qədər təhlükəsizdir.
Yaxşı müqavilədə bir neçə sual cavabsız qalmır. Tarif hansı vahiddədir: aylıq, yoxsa günlük? Nəticə neçə onluq rəqəmə yuvarlaqlaşdırılıb? Faktiki gün sıfır olanda nə baş verir? Norma sıfır olanda nə baş verir? Bu suallara funksiyanın üstündəki qısa şərhdə cavab versəniz, onu çağıran proqramçı kodun içinə baxmalı olmayacaq.
- Parametrləri açıq verin. Funksiya sənəd obyektini yox, ona lazım olan rəqəmləri alsın. Belə olanda onu istənilən sənəd və ya hesabat çağıra bilər.
- Bir nəticə qaytarın. Funksiya həm məbləği qaytarıb, həm də qlobal dəyişəni dəyişirsə, onun davranışını izləmək çətinləşir.
- Normal sıfırı xətadan ayırın. İşlənmiş günün sıfır olması normal haldır və nəticə sıfırdır. Normanın sıfır olması isə qrafikdə məlumat səhvidir.
- Ada diqqət edin. Parametr adı vahidi də göstərsin:
NormaGunadıNadından qat-qat çox məlumat verir.
Hansı kod sənəddə qalmalı, hansı modula getməlidir
Bu yanaşmanı «bütün kodu sənəddən çıxar» kimi başa düşmək olmaz. Sənədin öz strukturunu bilən kod sənəddə qalır. Sənəddən asılı olmayan biznes qaydaları isə modula gedir. Sərhədi müəyyən etmək üçün özünüzə belə sual verin: bu qaydanı başqa bir obyekt də işlətsəydi, onu kopyalamalı olardımmı? Cavab «bəli»dirsə, yeri ümumi moduldur.
| Kod parçası | Yeri | Səbəb |
|---|---|---|
| Sənədin cədvəl hissəsini oxumaq | Sənəd modulu | Sənədin öz strukturuna bağlıdır |
| Tarifin günlərə mütənasib hesablanması | Ümumi modul | Bir neçə sənəddə işlənən biznes qaydasıdır |
| Mükafat və müavinət düsturları | Ümumi modul | Mühasibat siyasəti ilə dəyişir |
| Formada sahənin görünməsi | Forma modulu | Yalnız interfeysə aiddir |
| Hərəkətin registrə yazılması | Sənəd modulu | Keçirmə əməliyyatının bir hissəsidir |
Forma açıq olmayanda onun kodu mövcud deyil. Sənəd fon işində, kütləvi keçirmədə və ya xarici inteqrasiya ilə yazılırsa, forma modulundakı hesablama işləməyəcək. Bu səbəbdən hesablama qaydası interfeysə bağlı olmamalıdır.
Funksiyanı interfeyssiz yoxlamaq
Parametr alan funksiyanın böyük üstünlüyü yoxlama nümunələrini kod kimi saxlamaq imkanıdır. Xüsusi test alətləriniz yoxdursa belə, ayrıca emal və ya inkişaf bazasında işlədilən sadə prosedur kifayət edir. Bu prosedur funksiyanın normal və sərhəd hallarını yoxlayır.
// Sınaq proseduru, nümunə rəqəmlərlə
Процедура EmekhaqqiFunksiyasiniYoxla() Экспорт
Netice = HesablamaServisi.EmekhaqqiHesabla(1200, 22, 20);
Если Netice <> 1090.91 Тогда
ВызватьИсключение "Gözlənilən 1090.91, alınan " + Строка(Netice);
КонецЕсли;
Netice = HesablamaServisi.EmekhaqqiHesabla(1200, 22, 0);
Если Netice <> 0 Тогда
ВызватьИсключение "Sıfır işlənmiş gün üçün nəticə 0 olmalıdır.";
КонецЕсли;
КонецПроцедуры
Bu sınağın işləməsi üçün heç bir işçi, sənəd və ya iş qrafiki yaratmaq lazım deyil. Düsturu dəyişdikdən sonra proseduru yenidən işlədirsiniz və köhnə nümunələrin pozulub-pozulmadığını dərhal görürsünüz. Nümunələr sayca çox olmasa da, mütləq sərhəd hallarını əhatə etməlidir: sıfır gün, tam ay, yuvarlaqlaşmanın yarım qəpiyə düşdüyü məbləğ.
Köhnə layihədə düsturu necə mərkəzləşdirmək olar
Real layihələrdə çox vaxt təmiz vərəqdən başlamırsınız. Tutaq ki, üç sənəddə üç surət var və onların nəticələri artıq fərqlənir. Birbaşa birini seçib o birilərini silsəniz, keçmiş dövrlərin yenidən keçirilməsi köhnə məbləğləri dəyişə bilər. Ona görə hərəkətlər ardıcıl olmalıdır.
- Konfiqurasiyada düstura uyğun bütün yerləri tapın və onları cədvəldə qeyd edin: obyekt, yuvarlaqlaşdırma, istifadə olunan parametrlər.
- Baş mühasiblə düzgün qaydanı razılaşdırın. Surətlər fərqlidirsə, hansının doğru olduğu texniki yox, uçot qərarıdır.
- Razılaşdırılmış qaydanı ümumi modulda funksiya kimi yazın və sınaq nümunələrini hazırlayın.
- Sənədləri bir-bir bu funksiyaya yönləndirin. Hər addımdan sonra test bazasında keçmiş məbləğləri müqayisə edin.
- Bağlanmış dövrlərin təkrar keçirilməsinə nəzarət qaydası qoyun ki, tarixi rəqəmlər təsadüfən dəyişməsin.
- Köhnə surətləri silin. Kod şərh daxilində saxlanılmış köhnə düsturla dolu qalmasın.
Hər düstur üçün bir funksiya, bir məsul adam və sınaq nümunələrinin bir siyahısı olsun. Beləliklə dəyişiklik zamanı «bu qayda başqa harada işlənir?» sualı kodun quruluşu ilə cavablanır, yaddaşa güvənmək lazım gəlmir.
Tez-tez rast gəlinən səhv qərarlar
- Modulu nəhəng anbara çevirmək. Bütün funksiyaları bir modula yığmaq başqa problem yaradır: bayram təqvimi ilə mükafat düsturu eyni yerdə dəyişir. Modul məsuliyyətə görə bölünməlidir.
- Xətanı sıfırla gizlətmək. Norma sıfır olanda səssizcə 0 qaytarmaq işçiyə sıfır məbləğ yazır və heç kim səbəbi görmür. Məlumat səhvi açıq şəkildə bildirilməlidir.
- Düsturun içində bazadan oxumaq. Funksiya öz-özünə tarif axtarırsa, onu bazasız yoxlamaq olmur. Oxumanı ayrı funksiyaya verin.
- Funksiyaya qeyri-müəyyən ad vermək.
Hesabla1adı heç nə demir. Adda hansı məbləğin hesablandığı görünməlidir. - Modulun xassələrinə baxmamaq. Doğru kod yanlış kontekstdə işləmir. Modulun harada icra edildiyi ayrıca qərardır.
Hesablama nəticələri sonda hesabatlara çıxır, yəni hesabatın doğruluğu da düsturun vahid olmasından asılıdır. Hesabatla hesablama arasındakı əlaqəyə SKD-dən hesablama registrlərinə keçid yazısında daha geniş baxılır. Kütləvi yazılış və performans tərəfini isə qeyd dəsti ilə kütləvi iş mövzusu tamamlayır.
Əsas qayda: bilik bir yerdə, çağırış hər yerdə
Ümumi modul sadəcə kodu başqa fayla daşımaq deyil. O, sistemdə hər biznes qaydasının bir sahibi və bir ünvanı olmasını təmin edir. Sənəd işin ardıcıllığını idarə edir, modul isə hesablamanın necə aparıldığını bilir. Bu iki rol ayrılanda düsturu dəyişmək, yoxlamaq və izah etmək xeyli asanlaşır.
Yeni hesablama qaydası gələndə ilk sualınız bu olsun: bu qaydanın yeri haradadır və ondan başqa kim istifadə edəcək? Cavabı ümumi modul olan qaydaları əvvəldən orada yazsanız, gələcək dəyişikliklər bir sətirlik işə çevriləcək, surətlər arasında səbəbini tapmaq çətin olan fərqlər isə yaranmayacaq.
Tez-tez verilən suallar
Hər kiçik düsturu ümumi modula çıxarmaq lazımdırmı?
Xeyr. Yalnız biznes qaydası daşıyan və ya ikinci yerdə lazım ola biləcək hesablamaları çıxarın. Formada iki sahəni toplayıb göstərmək kimi interfeys əməliyyatı öz yerində qala bilər.
Ümumi modulu dəyişəndə düzəliş bütün istifadəçilərə dərhal çatırmı?
Düzəliş bir yerdə edilir, amma konfiqurasiya verilənlər bazasında yenilənməlidir. Dinamik yeniləmədən sonra artıq açıq olan seanslar köhnə versiya ilə işləyə bilər, ona görə istifadəçilərin proqrama yenidən girməsi lazım gəlir.
Hesablama funksiyası verilənlər bazasını oxumalıdırmı?
Düsturu hesablayan funksiyanın bütün məlumatı parametr kimi alması daha yaxşıdır. Bazadan oxuma ayrıca funksiyada olsa, düsturu bazasız yoxlamaq mümkün olur.
Hesablamanı forma modulunda saxlasam nə olar?
Forma açılmadan işləyən proseslər, məsələn fon işləri, xarici inteqrasiyalar və sənədlərin kütləvi keçirilməsi həmin düstura çata bilməz. Nəticədə düsturun ikinci surəti yazılır və uyğunsuzluq başlayır.
Köhnə layihədə hamısını birdən köçürmək lazımdırmı?
Vacib deyil. Əvvəlcə dəyişdirməli olduğunuz düsturdan başlayın, onun nəticələrini test nümunələri ilə qeyd edin, sonra sənədlərdəki surətləri bir-bir ümumi modula yönləndirin.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





