Bir qəpiklik fərq proqramçıya xırda görünə bilər, amma mühasib üçün hesabatların bir-biri ilə uyğun gəlmədiyi deməkdir. Окр funksiyasının iki rejimi yalnız dəqiq yarım vəziyyətində fərqlənir, lakin yuvarlaqlaşdırmanın harada və necə edildiyi daha böyük təsir göstərir. Bu məqalədə hər iki məsələni rəqəmlərlə həll edəcəksiniz.
РежимОкругления dəyərlərinin nə etdiyi, onların harada fərqləndiyi, yuvarlaqlaşdırmanın ardıcıllıq qaydaları və ümumi məbləği qəpik itirmədən necə bölüşdürmək olar
Əməkhaqqı sistemində yuvarlaqlaşdırma adətən bir sətirlə yazılır və unudulur. Problem isə həmin sətrin altındakı qərarların görünməməsidir: hansı rejim seçilib, yuvarlaqlaşdırma hansı mərhələdə baş verir, cəm necə alınır. Bu qərarlar müxtəlif yerlərdə fərqli edilsə, sistem texniki cəhətdən işləsə də, hesabatlar bir-birini təsdiqləməyəcək.
1C-də bu işi Окр funksiyası görür. Onun birinci parametri rəqəm, ikincisi onluq rəqəmlərin sayı, üçüncüsü isə РежимОкругления sistem dəyərlər toplusundan götürülən rejimdir.
İki rejim: yalnız yarımda fərqlənir
РежимОкругления iki dəyər qəbul edir: Окр15как10 və Окр15как20. Adları yadda saxlamaq asandır: 1,5 sayı ya 1,0, ya da 2,0 kimi yuvarlaqlaşdırılır. Bu rejimlər üçün dəyərlər yalnız kəsilən hissə düz yarım olanda ayrılır. Hər hansı başqa kəsr hər iki rejimdə eyni nəticə verir.
| Dəyər (2 rəqəmə) | Окр15как20 | Окр15как10 | İzah |
|---|---|---|---|
| 0,015 | 0,02 | 0,01 | Dəqiq yarım, rejimlər ayrılır |
| 1090,905 | 1090,91 | 1090,90 | Dəqiq yarım, rejimlər ayrılır |
| 1090,904 | 1090,90 | 1090,90 | Yarımdan azdır, eyni nəticə |
| 1090,906 | 1090,91 | 1090,91 | Yarımdan çoxdur, eyni nəticə |
| 1090,9051 | 1090,91 | 1090,91 | Yarımdan çoxdur, eyni nəticə |
Son sətir vacib incəliyi göstərir: yarımdan bir az çox olan rəqəm hər iki rejimdə yuxarı gedir. Rejimin təsiri həqiqətən düz yarıma düşən məbləğlərdədir.
// Eyni rəqəm, iki rejim
A = Окр(0.015, 2, РежимОкругления.Окр15как20); // 0.02
B = Окр(0.015, 2, РежимОкругления.Окр15как10); // 0.01
// Kəsilmə və yuvarlaqlaşdırma eyni şey deyil
C = Цел(1090.909 * 100) / 100; // 1090.90
D = Окр(1090.909, 2, РежимОкругления.Окр15как20); // 1090.91
Üçüncü sətirdəki Цел funksiyası kəsr hissəni atır, yəni yuvarlaqlaşdırmır. Rəqəmin yuxarıya yaxın olmasından asılı olmayaraq nəticə aşağı olur. Əməkhaqqı düsturunda bu əməliyyatı təsadüfən işlətmək sistematik fərq yaradır.
Bəzi izahlarda «klassik» rejim kimi Окр15как15 yazıldığını görə bilərsiniz. Belə dəyər yoxdur və bu yazılışı işlətmək xəta verir. Əslində «klassik» kimi tanınan, yarımı yuxarı aparan rejim Окр15как20-dir.
Rejim seçimi: texniki yox, uçot qərarı
Hansı rejimin işlədiləcəyi proqramçının zövqünə qalmır. Əməkhaqqı, vergi və hesabatların yuvarlaqlaşdırma qaydası mühasibat siyasəti və uyğun normativ tələblərlə müəyyən edilir. Qanunvericilik və şirkət qaydaları barədə konkret qərar baş mühasib və hüquqi məsləhətçi ilə birlikdə verilməlidir. Proqramçının vəzifəsi qaydanı bir yerdə, aydın şəkildə kodlaşdırmaqdır.
Bu seçimin təsirini ölçmək üçün nümunəyə baxın. 400 işçinin 40-ında hesablama düz yarıma düşür, hər fərq 1 qəpikdir. Bir ayda rejimlər arasında 40 qəpik, yəni 0,40 AZN fərq olur. Bu rəqəm kiçikdir və sizi sakitləşdirməlidir: rejim seçimi nadir hallarda böyük məbləğ dəyişir. Lakin eyni dəyərin iki sistemdə müxtəlif rejimlərlə hesablanması hər ay izah tələb edən fərq yaradır.
Bu baxımdan əsas məsələ rejimin özündən çox, onun hər yerdə eyni olmasıdır. Hesablama kodunun bir köməkçi funksiyadan keçməsi ehtiyacı da bundan yaranır.
// Ümumi modul: HesablamaServisi
// Əməkhaqqı məbləğləri üçün vahid yuvarlaqlaşdırma qaydası.
Функция YuvarlaqMebleg(Mebleg) Экспорт
Возврат Окр(Mebleg, 2, РежимОкругления.Окр15как20);
КонецФункции
Yuvarlaqlaşdırmanın yeri nəticəni dəyişir
Rejim doğru seçilsə belə, yanlış mərhələdə yuvarlaqlaşdırma nəticəni dəyişə bilər. Ümumi qayda sadədir: hesablamanı tam dəqiqliklə aparın, sonda bir dəfə yuvarlaqlaşdırın. 1C-nin Число tipi onluq hesablama apardığı üçün 0,015 kimi dəyərlər ikilik kəsrlərdəki kimi təhrif olunmur, ona görə erkən yuvarlaqlaşdırmaya ehtiyac yoxdur.
Nümunə olaraq 1200 AZN tarifi, 22 norma və 20 fakt götürün. Sonda yuvarlaqlaşdırma 1090,91 AZN verir. Günlük məbləği erkən yuvarlaqlaşdırsanız 54,55 × 20 = 1091,00 AZN alınır. Eyni rejim, eyni rəqəmlər, amma 9 qəpik fərq. Əgər şirkət həqiqətən günlük məbləği yuvarlaqlaşdırırsa, bu ayrıca siyasətdir və belə də kodlaşdırılmalıdır. Təsadüfən yaranan erkən yuvarlaqlaşdırma isə səhvdir.
Hesabatda sətirlər yuvarlaqlaşdırılmış göstərilirsə, cəmi də yuvarlaqlaşdırılmış sətirlərin cəmindən almaq lazımdır. Yuvarlaqlaşdırılmamış dəyərləri toplayıb cəmi sonda yuvarlaqlaşdırsanız, sətirlərin cəmi ilə göstərilən cəm arasında qəpik fərqi yarana bilər.
Məbləği qəpik itirmədən bölmək
Yuvarlaqlaşdırmanın ən çox görünən problemi ümumi məbləğin paylanmasında çıxır. Nümunə olaraq 1000 AZN mükafat üç işçi arasında bərabər bölünür. Hər payı ayrıca yuvarlaqlaşdırsanız, 333,33 × 3 = 999,99 AZN alınır. Bir qəpik heç kimə yazılmır. Bu, sistemin səhvi deyil, ayrı-ayrı yuvarlaqlaşdırmaların təbii nəticəsidir.
Yığılan paylar üsulu bu problemi aradan qaldırır. Hər addımda yığılmış əmsala düşən məbləğ yuvarlaqlaşdırılır, əvvəlki yığım ondan çıxılır. Beləliklə ümumi məbləğ dəqiq paylanır.
// Ümumi modul: HesablamaServisi
// Cem məbləğini Emsallar massivindəki paylara görə bölür.
Функция CemiPayla(Cem, Emsallar) Экспорт
Paylar = Новый Массив;
CemiEmsal = 0;
Для Каждого Emsal Из Emsallar Цикл
CemiEmsal = CemiEmsal + Emsal;
КонецЦикла;
Если CemiEmsal <= 0 Тогда
ВызватьИсключение "CemiPayla: əmsalların cəmi müsbət olmalıdır.";
КонецЕсли;
YigilanEmsal = 0;
YigilanMebleg = 0;
Для Каждого Emsal Из Emsallar Цикл
YigilanEmsal = YigilanEmsal + Emsal;
YeniYigim = YuvarlaqMebleg(Cem * YigilanEmsal / CemiEmsal);
Paylar.Добавить(YeniYigim - YigilanMebleg);
YigilanMebleg = YeniYigim;
КонецЦикла;
Возврат Paylar;
КонецФункции
Üç bərabər əmsal üçün addımlar belədir: birinci yığım 333,33 AZN, pay 333,33 AZN. İkinci yığım 666,67 AZN, pay 333,34 AZN. Üçüncü yığım 1000,00 AZN, pay 333,33 AZN. Cəm dəqiq 1000,00 AZN-dir.
| Addım | Yığılan əmsal | Yığılan məbləğ | Pay |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 / 3 | 333,33 | 333,33 |
| 2 | 2 / 3 | 666,67 | 333,34 |
| 3 | 3 / 3 | 1000,00 | 333,33 |
Qaydanın zəruri nəticəsi budur: paylar arasında bir qəpik fərq ola bilər. Biznes baxımından bu, cəmin itirilməsindən daha yaxşıdır. Bununla belə, qəpiyin kimə düşəcəyinin qaydası varsa, onu müəyyən etmək üçün əmsalların sırasını razılaşdırmaq lazımdır.
Sətir üzrə, yoxsa cəm üzrə hesablamaq
Faizlə tutulan məbləğlərdə başqa bir sual yaranır: faiz hər sətrə ayrıca tətbiq olunmalıdır, yoxsa əvvəlcə baza toplanıb sonra bir dəfə hesablanmalıdır? Bu iki yol həmişə eyni nəticəni vermir. Nümunədə üç sətrin hər birinin bazası 100,03 AZN-dir, nümunə dərəcə isə 14 faizdir.
| Yanaşma | Hesablama | Nəticə |
|---|---|---|
| Sətir üzrə | 100,03 × 14 / 100 = 14,0042; hər sətir 14,00; üç sətir birlikdə | 42,00 AZN |
| Cəm üzrə | 300,09 × 14 / 100 = 42,0126; bir dəfə yuvarlaqlaşdırılır | 42,01 AZN |
Burada bir qəpik fərq yuvarlaqlaşdırma rejimi ilə bağlı deyil, çünki heç bir dəyər düz yarıma düşmür. Fərqin səbəbi yuvarlaqlaşdırmanın neçə dəfə edilməsidir. Hansı yanaşmanın doğru olduğu tutulmanın uçot qaydasından asılıdır. Məsələn, tutulma işçi üzrə aylıq baza ilə müəyyən edilirsə, hər hesablama növü üçün ayrıca yuvarlaqlaşdırmaq düzgün olmaya bilər. Bu sualı baş mühasiblə aydınlaşdırın və cavabı funksiyanın şərhində yazın.
Qəpik fərqini necə araşdırmaq olar
Mühasib hesabatla sənəd arasında 1 qəpik fərq tapanda ilk reaksiya rejimi dəyişmək olmamalıdır. Əvvəlcə fərqin haradan gəldiyini müəyyən etmək lazımdır, çünki rejim, mərhələ və cəmləmə səhvləri eyni simptomu verir.
- Fərqi konkret bir işçiyə və hesablama növünə qədər daraldın. Ümumi cəmdə axtarmayın.
- Sətrin dəqiq, yuvarlaqlaşdırılmamış qiymətini düsturla ayrıca hesablayın.
- Dəqiq qiymət düz yarım deyilsə, rejimi kənara qoyun: səbəb başqa yerdədir.
- Aralıq yuvarlaqlaşdırma,
Целilə kəsmə və ya formatlama olub-olmadığını yoxlayın. - Hesabatın sətirləri yuvarlaqlaşdırılmış, cəmi isə yuvarlaqlaşdırılmamış dəyərlərdən hesablamadığını yoxlayın.
- Səbəbi tapdıqdan sonra sınaq nümunəsinə həmin vəziyyəti əlavə edin ki, problem qayıtmasın.
Hesabatda ekran formatı ayrıca bir tələdir. Sahənin iki onluq rəqəmlə göstərilməsi dəyəri dəyişmir, yalnız görünüşünü dəyişir. Ekranda 1090,91 görünən dəyər bazada 1090,909 ola bilər. Belə sahələri toplayanda cəm yuvarlaqlaşdırılmış sətirlərin cəminə bərabər olmaya bilər. Registr resursunun dəqiqliyinin iki onluq rəqəm olması, hesablama funksiyasının isə yuvarlaqlaşdırılmış dəyər qaytarması bu problemi kökündən azaldır.
Hesablama registrinin məbləğ resursunda onluq rəqəmlərin sayını mühasibat tələbinə uyğun qurun. Lakin bu sahəyə yazılan dəyəri kodda yuvarlaqlaşdırmağı buraxmayın: rejimi platformanın təsadüfi davranışına yox, öz qaydanıza həvalə edin.
Qaydanı necə sənədləşdirməli
Yuvarlaqlaşdırma qaydası yalnız proqramçının yaddaşında qalırsa, bir neçə ildən sonra heç kim onun nə üçün belə olduğunu izah edə bilmir. Qısa qeyd bu riski aradan qaldırır. Bu qeyd funksiyanın şərhində və mühasibatlıqla razılaşdırılmış sənəddə eyni məzmunla olmalıdır.
- Hansı məbləğlər üçün hansı rejim işlədilir.
- Yuvarlaqlaşdırma hansı mərhələdə edilir: sətir, işçi və ya sənəd səviyyəsində.
- Paylanma zamanı qalan qəpik hansı qaydaya görə hansı sətrə düşür.
- Qaydanın qüvvəyə mindiyi tarix və onu razılaşdıran məsul şəxs.
Tarix məlumatı xüsusilə vacibdir. Qayda dəyişdikdən sonra köhnə dövrlər yenidən keçirilsə, onlar yeni qayda ilə hesablana bilər. Belə hallarda tarixə görə fərqli qayda seçən məntiq və ya bağlanmış dövrlərin qorunması lazım gəlir.
Yuvarlaqlaşdırma üçün yoxlama nümunələri
Yuvarlaqlaşdırma funksiyaları üçün sınaq nümunələri kiçik, amma dəqiq olmalıdır. Hər nümunə konkret bir davranışı yoxlayır. Kodun içində bu cədvəli saxlamaq həm sənəd, həm də nəzarət rolunu oynayır.
| Nümunə | Yoxlanan davranış | Gözlənilən nəticə |
|---|---|---|
YuvarlaqMebleg(0.015) | Dəqiq yarım | 0.02 |
YuvarlaqMebleg(1090.904) | Yarımdan az | 1090.90 |
EmekhaqqiHesabla(1200, 22, 20) | Tam ədəd olmayan bölmə | 1090.91 |
CemiPayla(1000, [1, 1, 1]) | Paylar cəmi | 1000.00 |
Burada son nümunədə kvadrat mötərizələr sadəcə sənəd yazısıdır. Kodda massiv Новый Массив ilə yaradılır. Bu cədvəl müəyyən edildikdən sonra rejim dəyişikliyi kimi qərarın təsirini bir neçə saniyədə görə bilərsiniz. Hesablamanın registrə yazılması və qeydlərinin sonradan yoxlanması üçün hərəkətlərin yoxlanması zənciri yanaşmasından istifadə etmək faydalıdır.
Real ssenari: mükafat fondunun bölüşdürülməsi
Nümunə olaraq şöbənin mükafat fondu 2500 AZN-dir və üç işçi arasında işlənmiş günlərə görə bölünür. İşçilərin günləri 21, 18 və 10-dur, yəni əmsallar cəmi 49 olur. Ayrı-ayrı yuvarlaqlaşdırmada paylar 1071,43, 918,37 və 510,20 AZN alınır; bu paylar toplananda 2500,00 AZN edir. Bu dəfə qəpik itmədi, amma bu, təsadüfdür: başqa fond və ya günlər üçün cəm bir-iki qəpik fərqlənə bilər.
Yığılan paylar üsulu isə həmişə tam cəmi saxlayır. Əgər hesablama nəticəsi mühasibatlıq sənədinə köçürülürsə, cəmin dəqiq uyğunluğu sonradan əl ilə düzəliş ehtiyacını aradan qaldırır. Paylama funksiyasını bir yerdə saxlamaq həm mükafat, həm də digər bölüşdürmə əməliyyatlarında eyni qaydanı təmin edir.
Hesablanmış məbləğlər hesabata çıxanda rəqəmlər artıq yuvarlaqlaşdırılmış və bir-birinə uyğun olmalıdır. Hesabat qatında yenidən faiz və ya bölgü hesablamaq uyğunsuzluğun yeni mənbəyinə çevrilir. Hesabatların hesablama registrləri ilə necə əlaqələndirildiyini SKD-dən hesablamaya keçid materialında görə bilərsiniz.
Yuvarlaqlaşdırma ilə bağlı tipik səhvlər
- Rejimi yazmamaq. Standart dəyər kodu oxuyana görünmür. Kritik məbləğlərdə rejim açıq yazılsın.
- Fərqli yerlərdə fərqli rejim. Sənəd bir rejimlə, hesabat başqa rejimlə işləsə, uyğunsuzluq qaçılmazdır.
- Həddindən artıq erkən yuvarlaqlaşdırma. Düsturun aralıq addımlarını yuvarlaqlaşdırmayın.
- Cəmi yuvarlaqlaşdırılmamış dəyərlərdən hesablamaq. Sətirlərin cəmi hesabatın cəminə bərabər olmaya bilər.
- Mənfi məbləğləri test etməmək. Geri qaytarma sətirləri varsa, onların davranışını ayrıca nümunə ilə yoxlayın.
- Fərqi rejimlə əlaqələndirmək. Çox vaxt böyük fərq rejimdən deyil, yuvarlaqlaşdırmanın yerindən və ya kəsilmədən yaranır.
Qaydanı kodda açıq saxlayın
Yuvarlaqlaşdırma balaca bir əməliyyatdır, amma hesabatların inandırıcılığına birbaşa təsir edir. Rejim qərarı uçot siyasətindən gəlir, yeri düsturun sonudur, tətbiqi isə ümumi modulda bir funksiyadır. Paylanma lazım olanda ayrıca alqoritm işlədilir, cəmlər isə yuvarlaqlaşdırılmış sətirlərlə uyğun olur.
Bu prinsipləri ilk başda tətbiq etmək sonradan köhnə məbləğləri izah etməkdən çox ucuz başa gəlir. Kodunuzda Окр çağırışlarını axtarın: onların sayı azalırsa və hamısı bir qaydaya gedirsə, doğru yoldasınız.
Tez-tez verilən suallar
Окр15как15 rejimi varmı?
Xeyr. 1C-də РежимОкругления üçün iki dəyər var: Окр15как10 və Окр15как20. Окр15как15 adında dəyər mövcud deyil.
Rejim yazılmasa, Окр necə işləyir?
Üçüncü parametr verilməyəndə standart rejim Окр15как20-dir. Bununla belə hesablama kodunda rejimi açıq yazmaq daha yaxşıdır, çünki oxucu qaydanı dərhal görür.
Окр15как20 işçinin xeyrinə qaydadırmı?
Bu rejim sadəcə dəqiq yarım halını yuxarı aparır. O, əlavə olaraq ödəniş məntiqini dəyişmir və vergi tutulması kimi məbləğlərdə işçinin xeyrinə olmaya da bilər. Seçim mühasibat siyasəti ilə müəyyən edilir.
Hesabatdakı cəmlərdə qəpik fərqi niyə yaranır?
Çox vaxt səbəb yuvarlaqlaşdırılmış sətirlərin cəmi ilə cəmin özünün yuvarlaqlaşdırılmasının fərqli olmasıdır. Cəmi sətirlər üzrə yuvarlaqlaşdırılmış məbləğlərdən toplamaq lazımdır.
Mənfi məbləğ necə yuvarlaqlaşdırılır?
Geri qaytarma kimi mənfi sətirlər varsa, işlətdiyiniz platforma versiyasında test nümunəsi ilə davranışı yoxlayın və qaydanı funksiyanın şərhində yazın.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





