Mükafat, əlavə ödəniş və digər bir çox hesablama başqa hesablamanın nəticəsindən alınır. 1C-də bu əlaqə iki müstəqil məlumatla qurulur: hansı növlərdən asılı olduğunuz və bazanın hansı dövrdən götürüləcəyi. Bu iki addımı ayırmaq mükafatın sıfır çıxması probleminin böyük hissəsini aradan qaldırır.
baza asılılığının struktur və məlumat hissələrini, Базовые siyahısı ilə baza dövrünün fərqini və mükafat sıfır çıxanda axtarışa haradan başlayacağınızı
Bir mükafat əmri təsəvvür edin: “İşçilərə əməkhaqqının 20%-i qədər mükafat hesablansın.” Bu cümlədə iki rəqəm görünür, amma əslində üç məlumat var: faiz, hansı hesablamadan faiz götürüləcəyi və həmin hesablamanın hansı dövrü əhatə etdiyi. Faiz sadəcə rekvizitdir. Qalan iki məlumat isə hesablama registrinin baza asılılığı mexanizmi ilə ifadə olunur.
Baza asılılığı bir hesablama növünün başqa hesablama növlərinin nəticələrindən istifadə etməsi deməkdir. Burada iki termini dəqiq ayırmaq lazımdır. Baza hesablamanın əsasına çevrilən rəqəmdir, məsələn 2700 AZN əməkhaqqı cəmi. Baza dövrü isə həmin rəqəmin axtarıldığı tarix intervalıdır.
Niyə baza asılılığı iki hissəyə bölünür
1C baza asılılığını iki müstəqil suala bölür. Birinci sual konfiqurasiyanın quruluşu ilə bağlıdır: “Bu hesablama növü hansı növlərdən asılıdır?” Cavab plan səviyyəsində bir dəfə verilir və hər yazılış üçün dəyişmir. İkinci sual isə konkret məlumatla bağlıdır: “Bu yazılışın bazasını hansı tarixlərdən götürək?” Cavab hər yazılışda ayrıca qeyd olunur və hər dəfə fərqli ola bilər.
Bu bölgü təsadüfi deyil. Mükafat növü həmişə əməkhaqqından asılıdır, amma bir işçinin mükafatı üçün son üç ay, başqa işçinin mükafatı üçün isə yalnız son ay nəzərə alına bilər. Asılılığın özünü hər sətirdə yazmaq mənasız təkrar olardı. Tarixi isə planda saxlamaq mümkün deyil, çünki o, hər hesablamada dəyişir.
| Addım | Sual | Harada yazılır | Kim doldurur |
|---|---|---|---|
| Struktur | Nədən asılıyam? | Növün Базовые siyahısı | Proqramçı, bir dəfə |
| Məlumat | Bazanı haradan götürüm? | Yazılışın БазовыйПериодНачало və БазовыйПериодКонец sahələri | Sənədin keçirilmə kodu, hər yazılışda |
Vennin ortasındakı nəticə yalnız hər iki hissə varsa yaranır. Hissələrdən biri boş olduqda, platforma xəta verməsə də, hesablanacaq baza olmur. Bu, mexanizmin ən vacib praktik nəticəsidir.
Bazaya nə düşür: seçim qaydası
Registrdə baza axtarılanda platforma iki süzgəci birlikdə tətbiq edir. Yazılışın növü Базовые siyahısında olmalıdır və onun tarixi baza dövrünə düşməlidir. Sonra əlaqələnən ölçülər üzrə, məsələn eyni işçi üzrə, uyğun yazılışlar seçilir.
Tarix meyarının özü seçimlidir və planda Зависимость от базы xassəsi ilə müəyyən edilir. İki əsas variant var. Fəaliyyət dövrü üzrə asılılıqda bazaya elə yazılışlar düşür ki, onların faktiki fəaliyyət dövrü baza dövrü ilə kəsişir. Qeydiyyat dövrü üzrə asılılıqda isə yazılışın ПериодРегистрации sahəsi baza dövrünə düşməlidir.
Nümunə olaraq üç aylıq əməkhaqqını götürək. Sentyabr 900, oktyabr 950 və noyabr 850 AZN-dir. Mükafat faizi 20%-dir. Baza dövrü 01.09-30.11 olduqda hər üç ay bazaya daxil olur.
Hesab sadədir: 900 + 950 + 850 = 2700 AZN baza, 2700 × 20% = 540 AZN mükafat. Mükafat yazılışının öz fəaliyyət dövrü noyabrdır, baza dövrü isə üç ayı əhatə edir. Bu iki interval bir-birindən asılı deyil.
İki addımdan biri çatışmayanda
Baza dövrü səhvləri çox vaxt tam sıfır kimi görünür. Lakin yanlış doldurulmuş dövr sıfır deyil, inandırıcı görünən yanlış rəqəm verir ki, bu da daha təhlükəlidir.
| Hal | Baza | Mükafat | Xəta mesajı |
|---|---|---|---|
| Siyahı və dövr düzgündür (01.09-30.11) | 2700 AZN | 540 AZN | Yoxdur |
| Dövr yalnız oktyabrdır | 950 AZN | 190 AZN | Yoxdur |
| Dövr yalnız sentyabrdır | 900 AZN | 180 AZN | Yoxdur |
| Базовые siyahısı boşdur | Yoxdur | 0 AZN | Yoxdur |
| Baza dövrü boşdur | Yoxdur | 0 AZN | Yoxdur |
Son sütundakı təkrar əsas fikri göstərir. Platforma bu hallarda heç bir xəta vermir, çünki boş baza qanuni vəziyyətdir: işçinin həmin dövrdə, doğrudan da, əməkhaqqısı olmaya bilər. Ona görə sıfırı “proqram işləmir” kimi deyil, “baza tapılmadı” kimi oxumaq lazımdır.
İlk növbədə iki yerə baxın: planda Mükafat növünün Базовые siyahısı və registrdə mükafat yazılışının baza dövrü sahələri. Bu ikisi doğrudursa, əlaqələndirilən ölçüləri və baza dövrünə düşən əməkhaqqı yazılışlarının mövcudluğunu yoxlayın.
Bazanın sorğu ilə alınması
Bazanı əl ilə yığmaq əvəzinə, hesablama registrinin baza virtual cədvəlindən istifadə edilir. Virtual cədvəlin adı baza registrinin adından yaranır: registr Hesablamalar, baza registri də Hesablamalar olduqda ad БазаHesablamalar olur. Parametrləri isə üçdür: əsas registrin ölçüləri, baza registrinin ölçüləri və nəticənin hansı sahələr üzrə qruplaşacağını göstərən kəsimlər. Əlavə olaraq şərt verilə bilər.
Olculer = Новый Массив;
Olculer.Добавить("Isci");
Kesimler = Новый Массив;
Kesimler.Добавить("Регистратор");
Kesimler.Добавить("НомерСтроки");
Запрос = Новый Запрос;
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| Осн.НомерСтроки КАК НомерСтроки,
| Осн.Faiz КАК Faiz,
| ЕСТЬNULL(База.NeticeБаза, 0) КАК Baza
|ИЗ
| РегистрРасчета.Hesablamalar КАК Осн
| ЛЕВОЕ СОЕДИНЕНИЕ РегистрРасчета.Hesablamalar.БазаHesablamalar(
| &Olculer, &Olculer, &Kesimler,
| Регистратор = &Ссылка
| И ВидРасчета = &Mukafat) КАК База
| ПО Осн.Регистратор = База.Регистратор
| И Осн.НомерСтроки = База.НомерСтроки
|ГДЕ
| Осн.Регистратор = &Ссылка
| И Осн.ВидРасчета = &Mukafat";
Запрос.УстановитьПараметр("Olculer", Olculer);
Запрос.УстановитьПараметр("Kesimler", Kesimler);
Запрос.УстановитьПараметр("Ссылка", Ссылка);
Запрос.УстановитьПараметр("Mukafat", ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Mukafat);
Burada NeticeБаза sahəsi avtomatik yaranır: registrin resursunun adına База sözü əlavə olunur. Əsas registrlə ЛЕВОЕ СОЕДИНЕНИЕ edilməsinin səbəbi də budur: işçinin bazası tapılmasa belə, mükafat yazılışı nəticədə qalmalıdır, yoxsa həmin yazılışın Netice sahəsi heç vaxt doldurulmaz.
Çox zaman əməkhaqqı və mükafat eyni registrdə saxlanır. Lakin başqa bir hesablama registrindən də baza almaq mümkündür. Bu halda virtual cədvəlin adı həmin registrin adına əsasən qurulur və ölçülər parametrlərində hər iki registrin ölçüləri uyğunlaşdırılır.
Baza dövrü fəaliyyət dövrü ilə eyni olduqda
Bəzi hesablamalar üçün baza üçün ayrıca tarix yazmaq lazım deyil. Məsələn, bir işçinin ayın müəyyən hissəsi üçün hesablanan əlavəsi həmin faktiki günlərin əməkhaqqısına əsaslana bilər. Hesablama növünün Период действия является базовым периодом xassəsi məhz bu halı əhatə edir. Xassə qoşulduqda, baza dövrü kimi yazılışın baza dövrü sahələri deyil, onun faktiki fəaliyyət dövrü, yəni ümumi halda bir neçə interval istifadə olunur.
Bu imkan rahatdır, amma yerdəyişmə ilə birləşəndə diqqət tələb edir: əgər yazılış yerdəyişmə nəticəsində kəsilibsə, baza da yalnız qalan parçalar üzrə yığılacaq. Yəni bir mexanizmin nəticəsi digərinin girişinə çevrilir. Məntiqi tam başa düşmək üçün bu ardıcıllığı test sənədi ilə mütləq yoxlayın.
Mükafat hesablanmasında tipik ssenari
Nümunə ssenarini izləyək. Müəssisədə hər ayın sonunda son üç ayın əməkhaqqısından 20% mükafat hesablanır. Mühasib noyabr sənədini doldurur, amma mükafat bir işçidə 180 AZN çıxır, gözlənilən 540 AZN isə alınmır. Rəqəm sıfır olmadığı üçün problem Базовые siyahısında deyil: baza tapılır, sadəcə az tapılır.
- Yazılışın baza dövrü sahələrinə baxın: gözlənilən 01.09-30.11 intervalıdır.
- Bu sahələr yalnız sentyabrı göstərirsə (900 AZN), kodun baza dövrünü hesablayan hissəsində səhv var.
- Baza dövrü düzgündürsə, bu dövrdə işçinin əməkhaqqı yazılışlarını registrin əsas cədvəlində yoxlayın.
- Hər ay üçün yazılış varsa, onların faktiki dövrünü və əlaqələndirilən ölçülərin uyğunluğunu yoxlayın.
- Düzəlişdən sonra mükafat sənədini təkrar keçirin və nəticənin 540 AZN olduğunu təsdiqləyin.
Bu yanaşmanın üstünlüyü odur ki, hər addım konkret bir suala cavab verir. Təsadüfi kod dəyişikliyi əvəzinə əvvəl məlumatın harada kəsildiyini tapırsınız, sonra yalnız həmin yeri düzəldirsiniz. Registrin saxlama qaydalarını xatırlamaq üçün registr və qeydiyyatçı prinsipi məqaləsinə baxa bilərsiniz.
Niyə bazanı sadə sorğu ilə toplamırıq
Əvvəlcə ağla gələn fikir budur: registrin əsas cədvəlindən əməkhaqqı yazılışlarını süzüb Netice sahəsini cəmləmək. Sadə halda bu, hətta düzgün rəqəm də verə bilər. Amma baza virtual cədvəli daha çox iş görür və bu fərqlər real məlumatda özünü göstərir.
Birincisi, fəaliyyət dövrü üzrə asılılıqda platforma yazılışın faktiki dövrünü nəzərə alır. Yazılışın dövrü baza dövrü ilə yalnız qismən kəsişirsə, onun nəticəsinin hamısı deyil, iş qrafikinə görə mütənasib hissəsi bazaya düşür. Sadə tarix süzgəci bu hissəni hesablaya bilməz. İkincisi, hansı növlərin cəmlənəcəyi planın Базовые siyahısından gəlir, yəni siyahı dəyişəndə sorğunu dəyişmək lazım olmur. Üçüncüsü, kəsimlər vasitəsilə hər yazılış öz bazası ilə birbaşa əlaqələnir.
Virtual cədvəllərin ümumi məntiqi ilə real və virtual cədvəl müqayisəsi məqaləsində tanış ola bilərsiniz. Əsas prinsip burada da eynidir: platformanın artıq bildiyi məntiqi sorğuda yenidən yazmayın.
Yeni işçi və tam olmayan baza dövrü
Baza dövrü üç ay olsa da, hər işçinin üç ay əməkhaqqısı olmaya bilər. Oktyabrda işə başlayan işçi üçün sentyabr yazılışı mövcud deyil. Oktyabr 950 və noyabr 850 AZN olduqda baza 1800 AZN, mükafat isə 360 AZN olacaq. Platforma bu hala görə heç bir düzəliş etmir: baza dövründə tapılan yazılışları cəmləyir, vəssalam.
Bu, texniki baxımdan düzgündür, amma biznes baxımından qərar tələb edir. Müəssisə bu işçiyə tam mükafat vermək istəyə bilər, işlədiyi aylara görə hesablamağı üstün tuta bilər, ya da sınaq müddəti üçün mükafat verməyə bilər. Bu qaydalar baza mexanizminin deyil, hesablama alqoritminin mövzusudur. Baza sadəcə faktı verir, onunla nə edəcəyinizi isə alqoritm müəyyən edir.
Mükafat hesablanmazdan əvvəl bu qaydanın yazılı olması mübahisələrin qarşısını alır. Eyni baza rəqəmi müxtəlif işçilər üçün fərqli siyasətlə işlənə bilər, ona görə də qayda kodda şərh kimi deyil, müəssisənin sənədində də qeyd olunmalıdır.
Baza dövrünü seçərkən verilən suallar
Yeni bir mükafat qaydası gələndə kodu yazmazdan əvvəl biznes tərəfindən aşağıdakı cavabları alın. Bu suallardan hər biri sonradan konkret bir səhvin qarşısını alır.
- Bazaya hansı hesablamalar düşür? Yalnız əməkhaqqı, yoxsa əlavə ödənişlər də? Cavab
Базовыеsiyahısına gedir. - Hansı dövrün məlumatı götürülür? Kalendar rübü, son üç ay, yoxsa əvvəlki ay? Cavab baza dövrü tarixlərini müəyyən edir.
- Düzəlişlər necə nəzərə alınır? Sonradan yazılmış düzəliş əvvəlki dövrün bazasına daxildirmi? Cavab asılılıq rejimini seçməyə kömək edir.
- Baza tapılmayanda nə olur? Sıfır mükafat məqbuldurmu, yoxsa işçi siyahıdan çıxarılmalıdır?
Baza ilə işləyərkən tipik səhvlər
- Struktur ilə məlumatı qarışdırmaq. Базовые siyahısını sənəddə, baza dövrünü isə planda axtarmaq. Biri plandadır, digəri yazılışda.
- Sıfırı xəta saymaq. Yeni işçinin əvvəlki aylarda əməkhaqqısı olmaya bilər və sıfır baza düzgün nəticə ola bilər.
- Baza dövrünü fəaliyyət dövrü ilə eyniləşdirmək. Bu iki interval müxtəlif məna daşıyır və əksər mükafatlarda fərqlidir.
- Ölçüləri uyğunlaşdırmamaq. Baza sorğusunda
Isciölçüsü verilmədikdə, baza bütün işçilər üzrə toplana bilər. - Mükafatı öz bazasına daxil etmək. Mükafat növünü öz
Базовыеsiyahısına yazmaq dairəvi asılılıq riski yaradır.
Hər baza hesablaması üçün konfiqurasiya sənədinizə üç sətir yazın: asılı növ, baza növləri və baza dövrünün qaydası. Bu üç sətir aylar sonra mükafat məntiqini dəyişən proqramçıya ən vacib məlumatı verəcək.
Baza asılılığının qısa düsturu
Baza asılılığı bir tərəfdən quruluş, digər tərəfdən məlumatdır. Базовые siyahısı “nədən asılıyam?” sualına bir dəfə cavab verir. Baza dövrü sahələri isə “bazanı haradan götürüm?” sualına hər yazılışda cavab verir. Biri olmadan digəri nəticə vermir və platforma bu boşluq barədə xəbərdarlıq etmir. Mükafat sıfır çıxanda axtarışı bu iki yerdən başlayın, sıfırdan fərqli yanlış rəqəm çıxanda isə baza dövrünün tarixlərini və baza üçün seçilən asılılıq növünü yoxlayın.
Tez-tez verilən suallar
Базовые siyahısı doldurulub, baza dövrü boşdur. Nə baş verər?
Platforma baza axtarılacaq dövrü bilmədiyindən uyğun yazılış tapılmayacaq və baza sorğusu dəyər qaytarmayacaq. Mükafatı ЕСТЬNULL ilə hesablayırsınızsa, nəticə 0 olacaq.
Baza dövrü doldurulub, Базовые siyahısı boşdur. Nə baş verər?
Bu növ üçün asılı olduğu növlər siyahısı yoxdur, ona görə baza cədvəli heç bir yazılışı cəmləmir və baza boş qalır. Xəta mesajı çıxmır.
Baza asılılığı ilə yerdəyişmə arasında fərq nədir?
Yerdəyişmə başqa növün günləri kəsməsidir və fəaliyyət dövrü ilə işləyir. Baza asılılığı isə başqa növlərin nəticəsindən rəqəm götürməkdir və baza dövrü ilə işləyir.
Baza dövrü fəaliyyət dövrü ilə eyni ola bilərmi?
Bəli. Bunun üçün növdə Период действия является базовым периодом xassəsi var. Bu halda baza dövrü sahələri əvəzinə yazılışın faktiki fəaliyyət dövrü baza dövrü kimi istifadə olunur.
Baza hansı növlərdən yığılır?
Yalnız həmin növün Базовые siyahısına daxil edilmiş növlərin yazılışlarından. Registrdəki başqa növlər baza dövrünə düşsə də, cəmə daxil olmur.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





