1C proqramlaşdırmada peşəkar yanaşma – biznesiniz üçün optimal həllər

1C proqramlaşdırma üçün fərdi həllər
1C Avtomatlaşdırma

1C sisteminin fərdiləşdirilməsi, yeni modullar və mövcud funksiyaların genişləndirilməsi.

1C ilə biznesin rəqəmsal avtomatlaşdırılması
Xidmətlərimiz

1C proqramlaşdırma, fərdi həllər, inteqrasiyalar və biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması.

KodYaz 1C proqramlaşdırma təlimi
Təlimlər

1C proqramlaşdırma dərsləri, praktiki tapşırıqlar və peşəkar inkişaf.

KodYaz ilə rəqəmsal inteqrasiya ofisi
Rəqəmsal həllər

API inteqrasiyaları, avtomatlaşdırılmış iş axınları və süni intellekt əsaslı həllər.

Hesablama registriNəzəriyyəOxuma müddəti: ≈ 11 dəq

Eyni iş günü üçün işçiyə həm əməkhaqqı, həm də xəstəlik ödənişi hesablanmamalıdır. 1C bu toqquşmanı yerdəyişmə mexanizmi ilə həll edir, amma mexanizmin işləməsi üçün hansı növün hansını sıxışdırdığını siz elan etməlisiniz. Bu elan Вытесняющие siyahısında yazılır və onu yanlış tərəfdə doldurmaq nəticəni tam tərsinə çevirir.

Məqalədə nələri öyrənəcəksiniz

Вытесняющие siyahısının hansı hesablama növündə doldurulduğunu, qaydanın istiqamətinin niyə həlledici olduğunu və bir neçə növdən ibarət prioritet sxemini necə quracağınızı

Hesablama registrinin ən faydalı imkanlarından biri budur: iki hesablama eyni təqvim günlərinə iddia edəndə platforma onlardan birinin dövrünü avtomatik kəsə bilir. Amma “avtomatik” sözü burada yanlış təsəvvür yarada bilər. Platforma hansı hesablamanın daha üstün olduğunu öz-özünə bilmir. Bu prioriteti proqramçı hesablama növləri planında açıq elan edir. Hesablama növləri planı dedikdə, əməkhaqqı, xəstəlik, məzuniyyət və mükafat kimi hesablama növlərinin siyahısını saxlayan konfiqurasiya obyekti nəzərdə tutulur.

Elanın yeri Вытесняющие siyahısıdır. Sadə görünür: bir sətir əlavə edirsiniz və iş bitir. Lakin ən çox yol verilən səhv də məhz bu bir sətirdədir, çünki adı yanıltıcıdır. Əvvəlcə toqquşmanın özünə baxaq, sonra siyahının necə oxunduğunu dəqiqləşdirək.

İki hesablama eyni günlərə iddia edəndə

Hesablama registrində hər yazılışın fəaliyyət dövrü (ПериодДействия) var. Bu, hesablamanın təqvimdə hansı günlərə aid olduğunu göstərən intervaldır və ПериодДействияНачало ilə ПериодДействияКонец tarixləri ilə verilir. Əməkhaqqı yazılışı adətən bütün ayı tutur. Xəstəlik yazılışı isə ayın içindəki bir neçə günü.

Nümunə kimi 2026-cı ilin oktyabrını götürək. Beşgünlük nümunə qrafikdə bu ayda 22 iş günü var. Əməkhaqqının fəaliyyət dövrü 01.10-31.10, xəstəliyin fəaliyyət dövrü isə 12.10-18.10 intervalıdır. 12-18 oktyabr günləri hər iki yazılışın daxilindədir. Heç bir qayda olmasa, işçi həmin günlər üçün həm əməkhaqqı, həm də xəstəlik ödənişi alacaq.

1-11 okt12-18 okt19-31 oktƏməkhaqqı01.10-31.10, bütün ayXəstəlik12.10-18.10Toqquşmaikiqat günlər
Şəkil 1. Qayda olmadıqda iki yazılış eyni günləri tutur (nümunə: oktyabr 2026)

Burada platformanın görə biləcəyi yeganə şey iki tarix intervalıdır. Onların kəsişdiyini hesablamaq asandır, amma hansının geri çəkilməli olduğu biznes qərarıdır. Xəstəlik əməkhaqqını kəsməlidir, əməkhaqqı xəstəliyi yox. Bu qərarı konfiqurasiyada yazmasanız, platforma heç nə kəsməyəcək və bu barədə heç bir xəbərdarlıq da göstərməyəcək.

Səssiz səhv

Boş Вытесняющие siyahısı xəta deyil. Sənəd keçiriləcək, registrə yazılacaq, hesabat açılacaq. Yalnız rəqəmlər səhv olacaq. Nümunə işçidə ayda 250 AZN artıq əməkhaqqı yaranır və bu, adətən ilk maaş yoxlamasına qədər gözə dəymir.

Siyahı necə oxunur: “bu növü kim sıxışdırır”

Əsas qayda bir cümlədir: Вытесняющие siyahısı sıxışdırılan növün özündə doldurulur və bu növü sıxışdıran növləri sadalayır. 1C-nin rəsmi təsvirində də hər hesablama növü üçün onu fəaliyyət dövrü üzrə sıxışdıracaq növlərin siyahısının göstərildiyi deyilir.

Rus dilində “вытесняющие” sözü “sıxışdıranlar” deməkdir, yəni siyahının başlığı onun məzmununu birbaşa adlandırır. Əməkhaqqı növünü açıb Вытесняющие siyahısına Xəstəlik yazırsınızsa, bunu belə oxuyun: “Əməkhaqqını sıxışdıranlar: Xəstəlik”. Bir sətirlik bu detal bütün sxemin istiqamətini müəyyən edir.

Açılan növВытесняющие siyahısındakı sətirMənasıNəticə
ƏməkhaqqıXəstəlikXəstəlik əməkhaqqını sıxışdırırDüzgündür, xəstəlik günləri əməkhaqqından kəsilir
XəstəlikƏməkhaqqıƏməkhaqqı xəstəliyi sıxışdırırSəhvdir, xəstəlik yazılışı kəsilir
Hər ikisiBir-biriniPrioritet yoxdurMənasızdır, heç bir tərəf üstün deyil
Heç biriBoşQayda yoxdurİkiqat hesablama qalır

Çox vaxt proqramçı məntiqi “kim hücum edir, qayda orada yazılsın” kimi qurur və Xəstəlik növünün siyahısına Əməkhaqqı yazır. Bu, intuitiv görünür, amma platforma siyahını başqa cür oxuyur. Yadda saxlamaq üçün sadə sual verin: “Bu növün günlərini kim əlindən ala bilər?” Cavabı həmin növün öz siyahısına yazın.

Əməkhaqqı yazılışı oxunurNövün Вытесняющие siyahısıoxunurSiyahıda Xəstəlik tapılırXəstəlik yazılışlarıaxtarılırKəsişən günlər çıxarılırFaktiki dövr qalır
Şəkil 2. Platforma yazılışın faktiki dövrünü belə müəyyən edir

Bu ardıcıllıq niyə siyahının sıxışdırılan tərəfdə olduğunu izah edir. Platforma müəyyən bir yazılışın real günlərini tapmaq istəyir. Bunun üçün həmin yazılışın öz növünə baxır və “bunu kim kəsə bilər” sualına cavab axtarır. Sual yazılışın öz növündən başlayır, ona görə də cavab da orada saxlanır.

Qaydanı tərs yazanda nə baş verir

Tərs yazılmış qayda sadəcə işləməyən qayda deyil, başqa cür işləyən qaydadır. Xəstəlik növünün siyahısına Əməkhaqqı yazsanız, platforma xəstəlik yazılışının real günlərini tapanda əməkhaqqı yazılışını “sıxışdıran” kimi nəzərə alacaq. Əməkhaqqı bütün ayı tutduğu üçün xəstəlik dövrünün bütün günləri onunla kəsişir. Nəticədə xəstəliyin faktiki dövründən heç nə qalmır, əməkhaqqı isə toxunulmaz olaraq 31 günün hamısını saxlayır.

1-11 okt12-18 okt19-31 oktDüzgün: ƏməkhaqqıfaktikifaktikiDüzgün: XəstəlikfaktikiTərs: Əməkhaqqıkəsilmədən bütün ayTərs: Xəstəlikfaktiki yoxdur
Şəkil 3. Qaydanın istiqaməti faktiki dövrləri tam dəyişir

Bu halın təhlükəli tərəfi odur ki, sorğu ilə baxanda əməkhaqqı yazılışı normal görünür. Yalnız xəstəliyin faktiki dövrünə baxsanız, boşluğu görərsiniz. Xəstəlik məbləği faktiki günlərdən hesablanırsa, o da sıfır çıxacaq. Əgər məbləği sənəddən sabit götürürsünüzsə, heç sıfır da görməyəcəksiniz, sadəcə əməkhaqqı kəsilməyəcək.

Yanlış yanaşma

Xəstəlik növünü açıb onun Вытесняющие siyahısına Əməkhaqqı yazmaq, sonra da “yerdəyişmə işləmir” deyə sənəd kodunu dəyişməyə başlamaq. Problem kodda deyil, qaydanın istiqamətindədir.

Düzgün yanaşma

Əməkhaqqı növünü açıb onun Вытесняющие siyahısına Xəstəlik və Məzuniyyət yazmaq. Xəstəlik və Məzuniyyət növlərinin siyahılarına toxunmamaq, əgər onları sıxışdıran başqa növ yoxdursa.

Bir neçə növ üçün prioritet sxemi qurmaq

Real konfiqurasiyada iki növ olmur. Əməkhaqqı, xəstəlik, ödənişli məzuniyyət, ödənişsiz məzuniyyət, ezamiyyə bir-biri ilə kəsişə bilər. Burada ən faydalı üsul əvvəlcə kağız üzərində prioritet pilləkəni çəkməkdir: yuxarıdakı növ aşağıdakının günlərini ala bilir.

  1. Fəaliyyət dövrü olan bütün hesablama növlərini yazın. Mükafat kimi təqvim günləri ilə bağlı olmayan növləri bu sxemə qatmayın.
  2. Hər cüt üçün soruşun: eyni gündə ikisi də ola bilərmi, ola bilərsə hansı ödəniləcək?
  3. Cavabları cədvəl halına salın. Sətir sıxışdırılan növ, siyahı isə onu sıxışdıran növlərdir.
  4. Hər sətri Konfiquratorda həmin növün öz Вытесняющие siyahısına köçürün.
  5. Ən azı iki kəsişən ssenari ilə sorğu üzərindən faktiki dövrləri yoxlayın.
Hesablama növü (siyahı sahibi)Вытесняющие siyahısıMəntiq
ƏməkhaqqıXəstəlik, Məzuniyyət, ÖdənişsizMəzuniyyətBu günlərdə adi maaş ödənilmir
MəzuniyyətXəstəlikNümunə qayda: məzuniyyətdə xəstələnən işçinin günləri xəstəliyə keçir
XəstəlikboşBu sxemdə ən yuxarı prioritetdir
MükafatboşTəqvim günlərini tutmur, baza ilə hesablanır

İkinci sətir biznes siyasətidir və müəssisədən asılı olaraq fərqli ola bilər. Məqsəd bu sətri olduğu kimi köçürmək deyil, hər cütlük üçün qərarın yazılı olmasıdır. Sxem kağızda aydın deyilsə, konfiqurasiyada da aydın olmayacaq və aylar sonra heç kim hansı qaydanın niyə qoyulduğunu xatırlamayacaq.

Əməkhaqqı3 növMəzuniyyət1 növXəstəlik0 növMükafat0 növ
Şəkil 4. Nümunə sxemdə hər növü sıxışdıran növlərin sayı

Qrafik bir vacib xüsusiyyəti göstərir: ən uzun siyahı adətən ən aşağı prioritetli növdə olur. Əməkhaqqı bütün ayı tutduğu üçün demək olar ki, hər növ onun günlərini ala bilir. Əksinə, ən üst prioritetli növün siyahısı boş qalır. Siyahılarınızda bunun tərsini görürsünüzsə, qaydaların tərs yazıldığına dair güclü işarədir.

Siyahının işləməsi üçün başqa nə lazımdır

Вытесняющие siyahısı tək başına kifayət deyil. Yerdəyişmə fəaliyyət dövrü üzərində işlədiyinə görə, zəncirin bütün halqaları hazır olmalıdır. Hesablama növləri planında Использует период действия xassəsi qoşulmalıdır. Hesablama registrində fəaliyyət dövrü aktiv olmalıdır. Sənədin keçirilməsi zamanı hər yazılışın fəaliyyət dövrünün başlanğıcı və sonu doldurulmalıdır. Hərəkətlərin kodla necə yazıldığını proqramlı hərəkətlər məqaləsində görə bilərsiniz, burada isə əsas diqqət dövr sahələrindədir.

Daha bir vacib məqam registrə yazılan məbləğlə bağlıdır. Platforma yerdəyişmə nəticəsində faktiki fəaliyyət dövrünü hesablayır, yəni hansı günlərin qaldığını müəyyən edir. Lakin registrin resursuna yazılan məbləği, məsələn Netice sahəsini, platforma özü dəyişmir. Məbləği faktiki günlərə görə sizin kodunuz hesablayır. Bu ayrılığı başa düşmək vacibdir, çünki Вытесняющие siyahısını doldurmaq günləri düzəldir, rəqəmi isə düzəldən hesablama alqoritmidir.

Mövcud siyahını kodla oxumaq da mümkündür. Hesablama növləri planının standart cədvəl hissələrindən biri ВытесняющиеВидыРасчета adlanır və sorğu ilə ona müraciət etmək olar. Aşağıdakı sorğu konfiqurasiyada qaydaların tərs yazılmadığını yoxlamaq üçün rahatdır:

ВЫБРАТЬ
Правила.Ссылка КАК Вытесняемый,
Правила.ВидРасчета КАК Вытесняющий
ИЗ
ПланВидовРасчета.HesablamaNovleri.ВытесняющиеВидыРасчета КАК Правила
УПОРЯДОЧИТЬ ПО
Вытесняемый,
Вытесняющий

Sorğunun nəticəsini prioritet cədvəlinizlə tutuşdurun. Вытесняемый sütununda Xəstəlik, Вытесняющий sütununda Əməkhaqqı görürsünüzsə, həmin sətir səhvdir. Sorğu dilinin əsaslarını sorğu dili ilə ilk tanışlıq məqaləsində təkrar edə bilərsiniz.

Müəssisədə tipik ssenari: məzuniyyət və xəstəliyin kəsişməsi

Nümunə ssenari götürək. İşçi 05-16 oktyabr tarixlərində məzuniyyətdədir, 12-18 oktyabr tarixlərində isə xəstəlik vərəqəsi təqdim edir. Üç yazılış var: bütün ay üçün əməkhaqqı, məzuniyyət və xəstəlik. Yuxarıdakı sxemə görə Əməkhaqqı həm məzuniyyət, həm də xəstəlik tərəfindən, Məzuniyyət isə xəstəlik tərəfindən sıxışdırılır.

Platforma hər yazılışı ayrıca hesablayır. Xəstəlik növünün siyahısı boş olduğu üçün onun faktiki dövrü dəyişmir: 12.10-18.10. Məzuniyyətin istənən dövrü 05.10-16.10 idi, xəstəlik 12-16 oktyabrı aldığı üçün faktiki dövr 05.10-11.10 qalır. Əməkhaqqı isə iki sıxışdıranın birləşmiş 05.10-18.10 intervalını itirir və iki parçaya bölünür: 01.10-04.10 və 19.10-31.10.

1-45-1112-1617-1819-31Əməkhaqqı, faktikifaktikifaktikiMəzuniyyət, faktiki05-11Xəstəlik, faktiki12-18 oktyabr
Şəkil 5. Üç növün kəsişməsində faktiki dövrlər (nümunə)

Diqqət edin ki, heç bir gün iki növdə təkrarlanmır və heç bir gün itmir. Sxem düzgün qurulubsa, faktiki dövrlər bir-birini tamamlayan parçalar kimi təqvimi örtür. Bu, konfiqurasiyanı yoxlamaq üçün çox əlverişli meyardır: hər gün üçün dəqiq bir növ qalmalıdır, əgər həmin günə iddia edən növlər varsa.

Yerdəyişmə nə vaxt lazım deyil

Hər kəsişmə yerdəyişmə tələb etmir. İki növ eyni günləri tuta bilər və hər ikisi tam ödənilə bilər. Məsələn, aylıq əməkhaqqı ilə birlikdə həmin ay üçün hesablanan nəqliyyat əlavəsi çox vaxt işçinin iş günlərini azaltmır, sadəcə ayrıca ödənilir. Belə əlavəni Əməkhaqqı növünün siyahısına yazsanız, əlavənin dövrü bütün ayı tutduğu üçün əməkhaqqının faktiki dövrü tamamilə yox olar.

Ona görə də siyahıya növ əlavə etməzdən əvvəl bu sualı verin: “Bu iki hesablama eyni gün üçün birlikdə ödənilə bilərmi?” Cavab “bəli”dirsə, yerdəyişmə qaydası lazım deyil. Cavab “xeyr”dirsə, növbəti sual hansının üstün olmasıdır. Əlavə ödənişin əməkhaqqıdan asılı olması isə başqa mövzudur və yerdəyişmə ilə deyil, baza mexanizmi ilə həll olunur. Bu iki əlaqəni qarışdırmaq sxemi lazımsız yerə mürəkkəbləşdirir.

Yerdəyişmə qaydalarında tipik səhvlər

  • Qaydanın tərs tərəfdə yazılması. Sıxışdıran növün siyahısına sıxışdırılan yazılır. Əlaməti: sıxışdıranın faktiki dövrü boş qalır.
  • Qaydanın hər iki tərəfdə yazılması. “Ehtiyat üçün” hər iki növə də sətir əlavə olunur. Prioritet anlayışı itir və nəticəni izah etmək çətinləşir.
  • Yeni növ əlavə edib əlaqələri unutmaq. Plana ÖdənişsizMəzuniyyət əlavə edilir, amma Əməkhaqqı növünün siyahısı yenilənmir.
  • Mükafatı yerdəyişməyə qatmaq. Təqvim günü tutmayan növə fəaliyyət dövrü məntiqi tətbiq olunur. Belə növlər çox vaxt baza ilə hesablanır.
  • Köhnə sənədləri yenidən keçirməmək. Qayda dəyişəndən sonra artıq yazılmış hərəkətlərin nəticələri öz-özünə yenilənmir. Məbləğləri yenidən hesablamaq üçün sənədləri təkrar keçirmək lazımdır.

Bu siyahıdakı ilk iki səhv xüsusilə sonradan tapılması çətin olanlardır. Yeni konfiqurasiyanı istifadəyə verməzdən əvvəl qaydaları sorğu ilə çıxarın, biznes tərəfi ilə birlikdə sətir-sətir oxuyun. Bu işə sərf olunan yarım saat aylarla davam edə biləcək səhv ödənişin qarşısını alır.

Əsas qaydanın qısa xülasəsi

Yerdəyişmə platformanın gördüyü işdir, amma prioritet sizin qərarınızdır. Вытесняющие siyahısı həmişə sıxışdırılan növdə doldurulur və “bu növün günlərini kim ala bilər” sualına cavab verir. Düzgün istiqamətdə yazılmış bir sətir bütöv fəaliyyət dövrünü parçalara bölür və ikiqat ödənişin yolunu kəsir. Tərs yazılmış həmin sətir isə sıxışdırılmalı olan yazılışı toxunulmaz saxlayır, sıxışdıranı isə boşaldır. Odur ki, siyahını doldurandan sonra ilk addım hesabata yox, faktiki dövrlərə baxmaq olmalıdır.

Tez-tez verilən suallar

Вытесняющие siyahısını sıxışdıran növdə, yoxsa sıxışdırılan növdə doldurmaq lazımdır?

Sıxışdırılan növdə. Əməkhaqqı növünü açırsınız və onun Вытесняющие siyahısına Xəstəlik növünü əlavə edirsiniz. Bu yazı belə oxunur: bu növü Xəstəlik sıxışdırır.

Xəstəlik növünün siyahısına Əməkhaqqı yazsam nə baş verər?

Qayda tərsinə işləyəcək: əməkhaqqı yazılışı xəstəlik yazılışını sıxışdıracaq. Xəstəlik dövrü əməkhaqqı dövrünün içindədirsə, xəstəlik yazılışının faktiki fəaliyyət dövrü tamamilə boş qalacaq, əməkhaqqı isə kəsilməyəcək.

Eyni növü bir neçə növ sıxışdıra bilərmi?

Bəli. Siyahıya istənilən sayda növ əlavə etmək olar. Əməkhaqqı həm Xəstəlik, həm də Məzuniyyət tərəfindən sıxışdırıla bilər və hər biri öz günlərini kəsir.

Yerdəyişmə Вытесняющие siyahısı olmadan işləyirmi?

Xeyr. Platforma hesablama növlərinin məna əlaqəsini təxmin etmir. Siyahı boşdursa, faktiki fəaliyyət dövrü adi fəaliyyət dövrünə bərabər olur və heç bir kəsmə baş vermir. Xəta mesajı da çıxmır.

Bu siyahını 1C:Enterprise rejimində də redaktə etmək olarmı?

İstifadəçinin yaratdığı hesablama növləri üçün bəli, növün formasında uyğun cədvəl hissəsi varsa. Əvvəlcədən müəyyən edilmiş növlərin əlaqələri isə adətən Konfiquratorda verilir.

1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?

KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.

KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri