Hesablama registrində yazılışın istədiyi dövr ilə real olaraq ona qalan dövr fərqli ola bilər. Birinci dövr sənəddən gəlir, ikincisini platforma digər yazılışları təhlil edərək hesablayır. Faktiki fəaliyyət dövrünü başa düşmək əməkhaqqı məntiqini düzgün qurmağın açarıdır.
fəaliyyət dövrü ilə faktiki fəaliyyət dövrünün fərqini, dövrün neçə parçaya bölünə biləcəyini və ФактическийПериодДействия virtual cədvəlini məbləğ cəmləmədən necə oxuyacağınızı
Sənəddə “01.10-31.10” yazmaq niyyət bildirməkdir: bu hesablama ayın bütün günlərinə aid olsun. Niyyətin nə qədərinin həyata keçdiyini isə registrin digər yazılışları müəyyən edir. 1C platformasının rəsmi izahında da fəaliyyət dövrü sıxışdırıla bilən növlər üçün bir növ “istənən” dövr adlanır. Reallıqda qalan dövrü bilmək üçün yazılışı sıxışdıra biləcək digər bütün yazılışları təhlil etmək lazımdır.
Bu təhlilin nəticəsi faktiki fəaliyyət dövrüdür (ФактическийПериодДействия). Termin uzundur, amma mənası sadədir: yazılışın həqiqətən sahib olduğu günlər.
İstənən dövr və real dövr arasındakı fərq
Fəaliyyət dövrü yazılışda iki tarixlə saxlanır: ПериодДействияНачало və ПериодДействияКонец. Bu, həmişə bir intervaldır. Faktiki fəaliyyət dövrü isə istənən intervalın alt çoxluğudur və ümumi halda bir neçə intervaldan ibarət ola bilər. Əsas fərqləri cədvəldə yan-yana qoyaq.
| Xüsusiyyət | Fəaliyyət dövrü | Faktiki fəaliyyət dövrü |
|---|---|---|
| Mənbəyi | Sənədin kodu | Platformanın yerdəyişmə analizi |
| Interval sayı | Həmişə bir | Sıfır, bir və ya bir neçə |
| Dəyişə bilməsi | Yalnız yazılış dəyişəndə | Başqa yazılışlar əlavə olunanda da dəyişir |
| Oxunma yeri | Registrin əsas cədvəli | ФактическийПериодДействия virtual cədvəli |
| Hesablamada rolu | Normanı müəyyən edir | Faktiki günləri müəyyən edir |
Üçüncü sətirə diqqət edin. Bu, mexanizmin ən az gözlənilən tərəfidir. Əməkhaqqı sənədinə heç kim toxunmasa da, sonradan keçirilən xəstəlik sənədi həmin əməkhaqqı yazılışının faktiki dövrünü dəyişir. Yazılışın öz sahələri eyni qalır, onun real günləri isə başqa bir sənədin hesabına azalır.
Riyazi olaraq faktiki dövr, fəaliyyət dövründən sıxışdıran yazılışların dövrlərinin çıxılmasıdır. Sıxışdıran yazılışın fəaliyyət dövrünün əməkhaqqı dövrünə düşməyən hissəsi nəticəyə təsir etmir. Məsələn, sentyabr sonundan oktyabr əvvəlinə keçən bir xəstəlik oktyabr əməkhaqqısından yalnız oktyabra düşən günləri kəsir.
Dörd mümkün nəticə: sıfırdan bir neçə parçaya qədər
Faktiki dövrün neçə intervaldan ibarət olacağını sıxışdıran yazılışların yeri müəyyən edir. Aşağıdakı nümunələrdə əməkhaqqının istənən dövrü 01.10-31.10 intervalıdır.
- Sıxışdırma yoxdur. Faktiki dövr istənən dövrlə üst-üstə düşür. Sıxışdıran növ siyahıda olsa da, dövrlər kəsişmirsə, heç nə dəyişmir.
- Kənarda kəsilmə. Sıxışdıran yazılış ayın əvvəlini və ya sonunu tutursa, dövr qısalır, amma yenə bir interval qalır.
- Ortada kəsilmə. Sıxışdıran yazılış ayın ortasındadırsa, dövr iki intervala bölünür.
- Tam sıxışdırma. Sıxışdıran yazılış istənən dövrü tamamilə örtürsə, faktiki dövr qalmır. Virtual cədvəldə bu yazılış üçün sətir olmur.
İki xəstəlik vərəqəsi olan halı rəqəmlərlə hesablayaq. Əvvəlki kimi tarif 1100 AZN, norma 22 iş günü, günlük dəyər 50 AZN-dir. Birinci vərəqə 12.10-18.10 (5 iş günü), ikincisi 26.10-28.10 (3 iş günü). Faktiki parçalar 01.10-11.10, 19.10-25.10 və 29.10-31.10 olur.
Birinci parçada 7, ikincidə 5, üçüncüdə isə 2 iş günü var (29 və 30 oktyabr, 31-i şənbədir). Cəmi 14 iş günüdür və 22 − 5 − 3 = 14 yoxlaması bunu təsdiq edir. Əməkhaqqı 14 × 50 = 700 AZN olur.
Sıxışdıran yazılışlar bir-biri ilə kəsişəndə
Bir yazılışı eyni anda bir neçə yazılış sıxışdıra bilər və onların dövrləri öz aralarında da kəsişə bilər. Bu halda hər gün yalnız bir dəfə çıxılır. Çıxılan hissə sıxışdıran dövrlərin cəmi deyil, birləşməsidir.
Nümunə: xəstəlik 12.10-18.10, ödənişsiz məzuniyyət isə 15.10-21.10 tarixlərindədir və Əməkhaqqı növünün siyahısında hər ikisi var. Xəstəlikdə 5 iş günü (12-16 oktyabr), ödənişsiz məzuniyyətdə də 5 iş günü (15, 16, 19, 20, 21 oktyabr) var. Sadə toplama 10 iş günü verərdi, amma 15 və 16 oktyabr hər iki intervaldadır. Birləşmiş 12.10-21.10 intervalında 8 iş günü olduğu üçün əməkhaqqına 22 − 8 = 14 iş günü qalır, yəni 14 × 50 = 700 AZN.
Bu detal əllə yazılan alternativ hesablamaların nə üçün tez-tez səhv çıxdığını izah edir. Proqramçı xəstəlik günlərini ayrı, məzuniyyət günlərini ayrı sayıb toplayanda ikiqat çıxma yaranır. Faktiki dövr mexanizmi isə intervallar üzərində işlədiyi üçün bu problem ümumiyyətlə meydana çıxmır.
Ay sərhədini keçən sıxışdırma
Xəstəlik vərəqəsi çox vaxt ayın içində başlayıb növbəti aya keçir. Tutaq ki, xəstəlik 28.09-06.10 tarixlərindədir. Oktyabr əməkhaqqı yazılışının dövrü 01.10-dan başladığı üçün ona yalnız 01.10-06.10 hissəsi təsir edir. Həmin hissədə 4 iş günü var (1, 2, 5, 6 oktyabr), ona görə oktyabr əməkhaqqı 18 iş günü üzrə hesablanacaq, yəni 18 × 50 = 900 AZN. Faktiki dövr də bir parça olacaq: 07.10-31.10.
Sentyabr əməkhaqqı yazılışında isə 28.09-30.09 hissəsi kəsilir. Bir xəstəlik yazılışı beləcə iki müxtəlif ayın əməkhaqqısına təsir göstərir və hər biri ayrı yazılış olaraq öz faktiki dövrünü alır. Əgər sentyabr əməkhaqqı artıq hesablanıb bağlanıbsa, həmin dəyişikliyin necə əks olunacağı ayrıca qərar tələb edir.
Fəaliyyət dövrü qeydiyyat dövrü ilə eyni deyil
Hesablama registrində iki müxtəlif zaman anlayışı var və onları qarışdırmaq asandır. ПериодРегистрации yazılışın hansı hesablama dövründə qeydə alındığını göstərir. Fəaliyyət dövrü isə yazılışın təqvimdə hansı günlərə aid olduğunu bildirir. Oktyabrda hesablanan və sentyabr günlərinə aid düzəliş yazılışının qeydiyyat dövrü oktyabr, fəaliyyət dövrü isə sentyabr olacaq.
Faktiki fəaliyyət dövrü istənən fəaliyyət dövründən alınır, qeydiyyat dövründən yox. Lakin məbləğ hesabatlarında çox vaxt məhz qeydiyyat dövrü ilə qruplaşdırma aparılır, çünki müəssisə ödənişi həmin ayda həyata keçirir. Hesabat və ya sorğu yazarkən hər dəfə özünüzə “mənə hansı ayda hesablanan lazımdır, yoxsa hansı aya aid olan?” sualını verin.
ФактическийПериодДействия virtual cədvəlini oxumaq
Virtual cədvəl fiziki olaraq bu formada saxlanmayan, platformanın sorğu zamanı hazırladığı məntiqi cədvəldir. Bu mövzuda əsas anlayışlarla real və virtual cədvəl müqayisəsi məqaləsində tanış ola bilərsiniz. Hesablama registrinin ФактическийПериодДействия virtual cədvəli hər yazılışın hər faktiki intervalı üçün ayrıca sətir verir.
ВЫБРАТЬ
ФПД.Регистратор КАК Регистратор,
ФПД.Isci КАК Isci,
ФПД.ВидРасчета КАК ВидРасчета,
ФПД.ПериодДействияНачало КАК Baslangic,
ФПД.ПериодДействияКонец КАК Bitme
ИЗ
РегистрРасчета.Hesablamalar.ФактическийПериодДействия(
ВидРасчета = &Emekhaqqi
И Isci = &Isci) КАК ФПД
УПОРЯДОЧИТЬ ПО
Регистратор,
Baslangic
Sahələrin dəqiq siyahısı platformanın versiyasından və registrin strukturundan asılı olaraq Конструктор запроса pəncərəsində görünür. Sorğunu yazarkən sahələri əl ilə yazmaq əvəzinə, oradan seçmək daha etibarlıdır.
İki parçalı nümunəmizdə nəticə belə olacaq:
| Sənəd | İşçi | Növ | Başlanğıc | Bitmə |
|---|---|---|---|---|
| Əməkhaqqı №12 | Nümunə işçi | Əməkhaqqı | 01.10.2026 | 11.10.2026 |
| Əməkhaqqı №12 | Nümunə işçi | Əməkhaqqı | 19.10.2026 | 31.10.2026 |
Registr bir yazılış üçün bir nəticə saxlayır: 850 AZN. Bu ikiyə bölünüb 350 və 500 kimi ayrıca saxlanmır. Bu payları görmək istəyirsinizsə, hər fraqmentdəki iş günlərini qrafikdən hesablamalısınız. Fraqment sətirlərində məbləğ sahəsini cəmləmək isə yazılışın nəticəsini fraqment sayı qədər təkrarlaya bilər.
Faktiki günləri hesablamada istifadə etmək
Əksər hesablamalarda intervalın tarixləri deyil, oradakı iş günlərinin sayı lazımdır. Bunun üçün faktiki dövrü əllə gəzmək lazım deyil. ДанныеГрафика virtual cədvəli yazılışın sətri üzrə həm istənən, həm də faktiki dövrdəki qrafik dəyərlərini verir. Yəni ФактическийПериодДействия cədvəli “hansı tarixlər”, ДанныеГрафика isə “neçə iş günü” sualına cavab verir.
| Sual | Mənbə | Nümunə cavab |
|---|---|---|
| Yazılış hansı tarixlərdə qüvvədədir? | ФактическийПериодДействия | 01.10-11.10 və 19.10-31.10 |
| Normada neçə iş günü var? | ДанныеГрафика, istənən dövr sahəsi | 22 |
| Faktiki neçə iş günü qalıb? | ДанныеГрафика, faktiki dövr sahəsi | 17 |
| Yazılışın nəticəsi nə qədərdir? | Registrin əsas cədvəli, resurs | 850 AZN |
Bu zəncirdə yalnız ikinci addım platformanın işidir. Birinci, dördüncü və beşinci addımları sənədin keçirilmə kodu yerinə yetirir. Üçüncü addımda platforma məlumat verir, amma sorğunu siz yazırsınız.
Diaqnostika üçün praktik ssenari
Təsəvvür edin ki, mühasib bir işçinin hesablanmış əməkhaqqısının gözləniləndən çox olduğunu bildirir. Faktiki dövr sorğusu burada ən sürətli alətdir, çünki problemi üç mümkün yerdən birinə yönəldir.
- Əməkhaqqı yazılışı üçün faktiki intervallar sorğusunu işlədin.
- Əgər yalnız bir interval var və xəstəlik onun içindədirsə, deməli yerdəyişmə tətbiq olunmur. Əməkhaqqı növünün siyahısına baxın.
- Əgər intervallar düzgün bölünübsə, amma
Neticeköhnədirsə, əməkhaqqı sənədi xəstəlikdən sonra təkrar hesablanmayıb. - Əgər intervallar da, məbləğ də düzgün görünür, amma hesabat fərqlidirsə, hesabatın məbləği fraqmentlər üzrə təkrarlayıb-təkrarlamadığını yoxlayın.
Dördüncü bənd çox vaxt nəzərdən qaçır. Hesabatda əməkhaqqı məbləğini faktiki dövr cədvəli ilə birləşdirsəniz, 850 AZN iki sətirdə görünə və yekunda 1700 AZN olaraq çıxa bilər. Belə birləşmələri SKD ilə hesablama registrləri hesabatlarında xüsusilə diqqətlə qurun: tarix intervalları üçün bir mənbə, məbləğ üçün başqa mənbə istifadə edin.
Sənədi ləğv edəndə faktiki dövr nə olur
Faktiki dövr sıxışdıran yazılışlardan asılı olduğu üçün, həmin yazılışlar yox olanda da dəyişir. Xəstəlik sənədinin keçirilməsini ləğv etsəniz, onun yazılışları registrdən çıxacaq. Bundan sonra əməkhaqqı yazılışının faktiki dövrü yenidən 01.10-31.10 olacaq və parçalanma aradan qalxacaq.
Lakin bu dəfə də eyni qayda qüvvədədir: faktiki dövr bərpa olunsa da, Netice sahəsində 850 AZN qalacaq. Məbləğ yalnız əməkhaqqı sənədi yenidən hesablananda 1100 AZN-ə qayıdacaq. Buna görə də sınaq zamanı sənədin ləğvini ayrıca ssenari kimi yoxlamaq lazımdır. Tarixlərin düzgün, məbləğin isə köhnə olduğu vəziyyəti müşahidə edirsinizsə, bu, mexanizmin yox, hesablama addımının çatışmadığını göstərir.
Faktiki dövrlə işləyərkən tipik səhvlər
- Faktiki dövrü sahə kimi yazmağa çalışmaq. Faktiki dövr yerdəyişmənin nəticəsidir, onu kodla yazılışa mənimsətmək lazım deyil.
- Fraqment sayını sabit qəbul etmək. Kodda “həmişə iki parça olacaq” fərziyyəsi üçüncü xəstəlikdə pozulur.
- Boş nəticəni xəta sanmaq. Tam sıxışdırılmış yazılış üçün sətirin olmaması normal davranışdır. Sorğu
ВНУТРЕННЕЕ СОЕДИНЕНИЕilə qurulubsa, belə yazılışlar hesabatdan da itir. - Tarixlərin vaxt hissəsini unutmaq. Son tarix gün sonuna gətirilmədikdə qrafik sorğusu son günü saymaya bilər.
Yerdəyişmə ilə işləyən hər yeni hesablama növü üçün sıxışdırma olmayan, ortada kəsilən və tam sıxışdırılan olmaqla üç test sənədi saxlayın. Konfiqurasiya dəyişəndə bu üç hal ilə rəqəmləri bir neçə dəqiqəyə yoxlaya bilərsiniz.
Bu üç test sənədini saxlayarkən hər biri üçün gözlənilən intervalları və iş günlərini də qeyd edin. Rəqəmi əvvəlcədən yazılmamış test faydalı deyil, çünki çıxan nəticəni düzgün saymağa meyilli olursunuz.
Faktiki dövrün yeri hesablama məntiqində
Fəaliyyət dövrü sənəddə yazılan niyyətdir. Faktiki fəaliyyət dövrü isə platformanın digər yazılışları nəzərə alaraq tapdığı reallıqdır. Bir yazılışın faktiki dövrü bir neçə intervaldan ibarət ola, tamamilə boş da qala bilər və siz sənədi dəyişmədiyiniz halda başqa sənədin təsiri ilə dəyişə bilər. Məbləğ isə bu dövrlə birlikdə avtomatik dəyişmir. Tarixlər üçün ФактическийПериодДействия, günlərin sayı üçün ДанныеГрафика, yekun məbləğ üçün isə əsas cədvəldən istifadə etsəniz, hər sualın öz düzgün mənbəyi olacaq.
Tez-tez verilən suallar
Faktiki fəaliyyət dövrü yazılışda ayrıca sahə kimi saxlanırmı?
Yazılışın əsas cədvəlində yalnız istənən dövrün başlanğıcı və sonu olur. Faktiki dövr platformanın analizinin nəticəsidir və onu ФактическийПериодДействия virtual cədvəli və ya ДанныеГрафика vasitəsilə oxuyursunuz.
Faktiki dövr bir yazılış üçün neçə sətir qaytara bilər?
Sıxışdıran yazılışların yerləşməsindən asılı olaraq bir, bir neçə və ya heç bir sətir. Ortada bir kəsilmə varsa iki sətir, iki ayrı kəsilmə varsa üç sətir ola bilər.
ФактическийПериодДействия cədvəlindən məbləği cəmləmək olarmı?
Bir yazılışın bir neçə fraqmenti olduğundan, məbləği fraqmentlər üzrə cəmləmək yanlış nəticə verə bilər. Məbləğ cəmi üçün registrin əsas cədvəlindən istifadə edin, fraqmentlərin payını isə ДанныеГрафика əsasında hesablayın.
Bu virtual cədvəl nə üçün sorğuda görünmür?
Çox güman ki, hesablama növləri planında Использует период действия xassəsi qoşulmayıb və ya registrdə fəaliyyət dövrü aktiv deyil. Bu halda registrin fəaliyyət dövrü ilə bağlı virtual cədvəlləri əlçatan olmur.
Faktiki dövr boşdursa, bu xətadırmı?
Xeyr. Bu, yazılışın tam sıxışdırıldığını göstərir. Məsələn, xəstəlik bütün ayı tutursa, əməkhaqqı yazılışının faktiki dövrü qalmır. Bu, bəzən gözlənilən nəticədir, bəzən isə tərs yazılmış qaydanın əlamətidir.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





