Hesablama registrinin Периодичность xassəsi yalnız dörd dəyər alır və qeydiyyat dövrünün dəqiqliyini bildirir. Onu fəaliyyət dövrü ilə qarışdırmaq asandır, amma bu ikisi tamamilə fərqli işlərə baxır. Aylıq dövriliyə malik registr də gün dəqiqliyi ilə xəstəlik intervalı saxlaya bilər.
hesablama registrinin hansı dövrilik dəyərlərini qəbul etdiyini, dövriliyin qeydiyyat dövrünə necə təsir etdiyini, onu fəaliyyət dövründən necə ayırmağı və layihə üçün necə seçməyi
Hesablama registri yaradanda xassələr içində Периодичность sahəsi diqqət çəkir. Çoxları onu «hesablamanın dəqiqliyi» kimi başa düşür və belə qərara gəlir ki, günlük hesablama üçün dövriliyi День etmək lazımdır. Bu, ən yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biridir. Dövrilik qeydiyyat dövrünün dəqiqliyini müəyyən edir, günlərin sayılması isə başqa mexanizmin işidir.
Bu yazıda hesablama registrinin dövrilik seçimlərini, bu seçimin yazılışlara təsirini və fəaliyyət dövrü, yəni hesablamanın aid olduğu tarix intervalı ilə fərqini aydınlaşdıracağıq.
Dörd dəyər və onların mənası
Hesablama registrinin dövriliyi dörd dəyərdən biri ola bilər. Bu siyahı məlumat registrinin siyahısından fərqlidir: Непериодический, saat, dəqiqə və saniyə seçimləri hesablama registrində yoxdur.
| Dövrilik | Nümunə qeydiyyat dövrü | İldə dövrlərin sayı | Harada uyğundur |
|---|---|---|---|
День | 18.11.2026 | 365 | Hər gün ayrıca hesablanan hallarda |
Месяц | Noyabr 2026 | 12 | Aylıq əməkhaqqı, ən geniş yayılan seçim |
Квартал | 2026-cı il, IV rüb | 4 | Rüblük hesablanan ödənişlər |
Год | 2026 | 1 | İllik hesablamalar |
Nə üçün bu rəqəm əhəmiyyətlidir? Çünki hər qeydiyyat dövrü faktiki olaraq bir «hesablama vərəqi»dir. Aylıq registrdə ildə 12 belə vərəq olur, mühasib hər ayı açır, hesablayır, yoxlayır, bağlayır. Gündəlik dövrilik seçilsə, eyni iş üçün dövr sayı dəfələrlə artacaq və ayın sonunda hər şeyi bir araya gətirmək üçün əlavə işlər yaranacaq.
Dövrilik qeydiyyat tarixini necə dəyişir
Registr ПериодРегистрации sahəsini dövriliyə uyğun, dövrün başlanğıcı ilə ifadə edir. Sənəd 18 noyabr 2026-da yazılıbsa, müxtəlif dövrilik dəyərlərində qeydiyyat dövrü bu cür görünür.
Praktik nəticə budur: aylıq registrdə sorğu yazanda dövrü ayın başlanğıcı ilə müqayisə etməlisiniz. Bir sənəddə kodla aydın olsun deyə qeydiyyat dövrünü açıq yazmaq faydalıdır, çünki sətri oxuyan adam niyyəti dərhal görür.
// Aylıq registr üçün qeydiyyat dövrü
Hereket.ПериодРегистрации = НачалоМесяца(Дата);
// Sorğuda ayı parametr kimi vermək
Запрос.УстановитьПараметр("Ay", НачалоМесяца(Дата));
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| Reg.Isci,
| СУММА(Reg.Mebleg) КАК Mebleg
|ИЗ
| РегистрРасчета.Hesablamalar КАК Reg
|ГДЕ
| Reg.ПериодРегистрации = &Ay
|
|СГРУППИРОВАТЬ ПО
| Reg.Isci";
Непериодический, В пределах секунды kimi seçimlər məlumat registrlərində olur. Onların mənası da fərqlidir: qiymət və ya məzənnənin tarixi saxlanılır. Bu mövzunu qeyri-periodik və periodik registr yazısında görə bilərsiniz. Hesablama registrinin dövriliyi isə hesablama dövrünü bildirir.
Dövrilik fəaliyyət dövrü deyil
İki termin bir-birinə oxşayır, ona görə qarışdırılır. Ən sadə ayırma üsulu bu sualdır: bu, registrin xassəsidir, yoxsa yazılışın məlumatı? Dövrilik Konfiquratorda bir dəfə, bütün registr üçün seçilir. Fəaliyyət dövrü isə hər sətirdə fərqli ola bilən iki tarixdir.
Bu ayırımın praktik gücü yaxşı bir nümunədə görünür. Aylıq registrdə xəstəlik yazılışı noyabr ayında qeydə alınır, amma onun fəaliyyət dövrü 10-20 noyabr olaraq gün dəqiqliyində saxlanır. Sıxışdırma, faktiki dövr və günlərin hesablanması bu intervalla işləyir. Yəni Месяц dövriliyi 11 günlük xəstəliyin dəqiq hesablanmasına mane olmur.
| Sual | Dövrilik | Fəaliyyət dövrü |
|---|---|---|
| Harada qurulur? | Registrin xassəsində | Hər yazılışda |
| Neçə dəyəri var? | Registrdə bir | Hər sətrin öz intervalı |
| Nəyə təsir edir? | Qeydiyyat dövrünün dəqiqliyinə | Sıxışdırma və günlərin bölünməsinə |
| Kim dəyişir? | Proqramçı, konfiqurasiyada | İstifadəçi və ya sənəd kodu |
Layihə üçün dövriliyi necə seçmək olar
Seçim bir sualla başlayır: mühasib nəticəni hansı addımla bağlayır? Bu cavab gündəlik işin ritmini müəyyən edir və adətən aydındır.
Месяц. Əməkhaqqı və ona bənzər aylıq hesablamalar üçün ən uyğun seçimdir. Xəstəlik, məzuniyyət kimi gün dəqiqliyi tələb edən işlər fəaliyyət dövrü ilə həll olunur.День. Hər gün ayrıca bağlanan kiçik hesablamalar üçün düşünülə bilər. Gündəlik ödəniş olması tək başına kifayət deyil: əgər ayda bir dəfə toplanırsa,Месяцdaha uyğundur.КварталvəГод. Rüblük və ya illik hesablanan məbləğlər üçün, adətən ayrıca kiçik registrlərdə istifadə olunur.
Əgər eyni sistemdə həm aylıq, həm rüblük hesablamalar varsa, ikincini aylıq registrdə də aparmaq olar. Rüblük mükafat, məsələn, baza pəncərəsi üç ay olan adi aylıq yazılış ola bilər. Yalnız həqiqətən fərqli hesablama ritmi olduqda ayrı registr düşünün.
Tipik yanlışlıqlar
| Yanlış təsəvvür | Nəticə | Düzgün yanaşma |
|---|---|---|
| Saatlıq iş üçün saat dövriliyi axtarılır | Belə seçim yoxdur, vaxt itirilir | Dövrilik ay qalır, saatlar resurs kimi və ya qrafikdən gəlir |
Xəstəlik üçün День seçilir | Hesablama dövrləri lüzumsuz çoxalır | Месяц dövriliyi və fəaliyyət dövrü |
| Fəaliyyət dövrü dövrilikdən asılı sanılır | İnterval aya kəsilməyə çalışılır | İntervalı biznes hadisəsinə görə yazın |
| Sorğuda sənəd tarixi ilə tam bərabərlik axtarılır | Nəticə boş gəlir | Qeydiyyat dövrünü dövrün başlanğıcı ilə müqayisə edin |
Tarixin müqayisəsi ilə bağlı son səhv sorğu yazanda çox rast gəlinir. Əgər Reg.ПериодРегистрации = &Tarix şərtində &Tarix ayın 18-i olaraq verilirsə, aylıq registrdə heç bir sətir uyğun gəlməyəcək, çünki qeydiyyat dövrü ayın 1-i ilə ifadə olunur. Parametri НачалоМесяца ilə hazırlayın.
Registrin dövriliyi bir dəfə seçilir və çox nadir dəyişir. Dövrün nə üçün seçildiyini qısa yazın, məsələn «Əməkhaqqı aylıq bağlanır, xəstəlik günləri fəaliyyət dövründə». Periodik məlumat registrləri ilə iş təcrübəniz varsa, Qiymetler nümunəsi tarix məntiqinin fərqini görməkdə kömək edəcək.
Qeydiyyat dövrü hesablama vərəqi kimi
Dövriliyin mənasını anlamağın ən rahat yolu qeydiyyat dövrünü bir «hesablama vərəqi» kimi təsəvvür etməkdir. Aylıq registrdə noyabr vərəqi var və noyabrda qeydə alınan bütün yazılışlar həmin vərəqə düşür: noyabr əməkhaqqı, oktyabr üçün gecikmiş xəstəlik, sentyabr üçün düzəliş. Hər yazılışın aid olduğu günlər fərqli ola bilər, amma vərəq eynidir.
Bu model bir neçə praktik suala cavab verir. Ayın sonunda mühasib «noyabr üzrə nə hesablanıb?» deyə soruşanda qeydiyyat dövrünə görə seçim edir. Ayın bağlanması da bu vərəq üzərində aparılır: noyabr vərəqi bağlananda həmin qeydiyyat dövrünə yeni yazılış əlavə olunmamalıdır. Yəni dövrilik əslində sistemdəki ən böyük iş addımını, hesablamanın bağlandığı vahidi təyin edir.
Gündəlik dövriliyin niyə nadir hallarda uyğun olduğu da bu modeldən aydın görünür. Hər gün üçün ayrıca vərəq olanda, aylıq nəticəni yığmaq üçün 30 vərəqi toplamaq lazım gəlir, sistemdəki bağlanma nəzarəti də günlük olur. Üstəlik, bir sənədin bir neçə günə aid yazılışları da yenə bir vərəqə düşür, çünki qeydiyyat dövrü bir tarixdir. Bəzən gözlənilən günlük bölgü bununla alınmır, ona görə gündəlik dövrilik seçilsə belə günlərin bölgüsünə fəaliyyət dövrü cavabdehdir.
Aylıq registrdə rüblük hesablama
Dövriliyi rüb etməyə tələsməyin. Rüblük mükafat aylıq registrdə də rahat qurulur, çünki baza pəncərəsi istənilən uzunluqda ola bilər. Nümunə götürək: IV rüb üçün 10 faizlik mükafat hesablanır. Oktyabr, noyabr və dekabrın əməkhaqqı hər ay üçün 1500 AZN-dir. Mükafat yazılışı dekabrda, yəni bir aylıq qeydiyyat dövründə qeydə alınır, amma baza dövrü 01.10-31.12 olaraq verilir.
// IV rüb mükafatı: aylıq registrdə üç aylıq baza pəncərəsi
Mukafat.ПериодРегистрации = НачалоМесяца(Дата);
Mukafat.БазовыйПериодНачало = НачалоКвартала(Дата);
Mukafat.БазовыйПериодКонец = КонецКвартала(Дата);
Baza 3 × 1500 = 4500 AZN toplanır, mükafat isə 4500 × 10% = 450 AZN çıxır. Bu nümunədə rüblük bazanı aylıq registr tamamilə həll edir. Belə olanda sistemdə bir hesablama ritmi qalır, mühasib də hər şeyi eyni aylıq vərəqdə görür. Ayrı rüblük registr yaratmaq yalnız həqiqətən müstəqil rüblük hesablama prosesi olduqda əsaslıdır.
Dövrilik hesabatlara necə təsir edir
Dövrilik ən çox hesabat və sorğu yazanda hiss olunur. Aylıq registrdə yanvar-mart dövrü üzrə hesabat qurmaq üçün qeydiyyat dövrünü МЕЖДУ ilə tarix aralığında yoxlamaq rahatdır, çünki qiymətlər ayların başlanğıcıdır. Rüblük registrdə isə yalnız rüblərin başlanğıc tarixləri mövcuddur və «fevral üzrə» hesabat almaq mümkün deyil. Dövrilik ayın daxilinə baxmağa imkan vermədiyi üçün qeydiyyat üzrə detal itir. Bu halda detal yalnız fəaliyyət dövrü sahələrindən alına bilər.
Bir məqama da diqqət edin: aylıq registrdə gələcək dövr üçün yazılış etmək mümkündür. Məsələn, dekabr ayının hesablaması noyabrda hazırlana bilər, kifayətdir ki, qeydiyyat dövrü dekabr göstərilsin. Bu, faydalı imkandır, amma hesabatlar «bu ay üzrə» şərti ilə işləyəndə gələcəyin rəqəmlərinin səhvən cari aya daxil olmaması üçün şərt dəqiq yazılmalıdır.
Dövrilik seçimini dəyişmək lazım gəlsə, bunu adi xassə dəyişikliyi kimi görməyin. Köhnə yazılışların qeydiyyat dövrləri yeni addıma uyğun olmayacaq, sorğu şərtləri və sənəd alqoritmləri yoxlanmalı olacaq. Əgər bu qərarı erkən mərhələdə verirsinizsə, xərc azdır. İşləyən bazada isə o, ayrıca miqrasiya layihəsinə çevrilir.
Yanlış dövriliyin hesablanmış qiyməti
Seçimin sistemə təsirini sadə arifmetika ilə görmək olar. Fərz edək ki, 50 nümunə işçi hər qeydiyyat dövründə bir əməkhaqqı yazılışı alır. Aylıq dövrilikdə ildə 50 × 12 = 600 yazılış olur. Əgər eyni hesablama hər gün üçün ayrıca aparılsaydı, ildə 50 × 365 = 18 250 yazılış yaranardı, yəni təxminən 30 dəfə çox. Yazılışların sayı artdıqca sorğular, yenidənhesablamalar və ay bağlanması yavaşlayır, hesabatlarda yoxlanmalı olan sətirlər də çoxalır.
Məsələ təkcə sürət deyil. Gündəlik qeydiyyat dövründə bir ayın düzəlişi 30 fərqli qeydiyyat dövrünə toxunur və hər biri ayrıca yoxlanmalıdır. Aylıq modeldə isə düzəliş bir vərəqdə görünür. Ona görə də dövriliyi seçərkən dəqiqlik deyil, iş addımı əsas götürülməlidir. Günlər onsuz da fəaliyyət dövründə dəqiq saxlanılır və bu dəqiqlik üçün gündəlik dövriliyə ehtiyac yoxdur.
| Göstərici | Месяц | День |
|---|---|---|
| 50 işçi üzrə illik yazılış, nümunə | 600 | 18 250 |
| Bir ayın nəticəsini görmək üçün dövrlər | 1 | 30-a qədər |
| Xəstəlik günlərinin dəqiqliyi | Gün, fəaliyyət dövrü ilə | Gün, fəaliyyət dövrü ilə |
Cədvəlin son sətri ən vacibidir: gün dəqiqliyi hər iki halda eynidir. Dövrilik yalnız qeydiyyatın addımını dəyişir. Bu fərq aydın olanda dövrilik seçimi çətin qərar olmaqdan çıxır və ayın bağlanma ritminə uyğun sadə bir addıma çevrilir.
Qısaca desək, dövriliyi seçərkən sistemin nə qədər dəqiq olmasını deyil, işin hansı addımla bağlandığını düşünün. Dəqiqlik məsələsi artıq başqa yerdə həll olunub. Bu ayırma həm sxemi sadə saxlayır, həm də sonradan yenidən qurmağa ehtiyacı azaldır. Mövcud registr üzərində işləyirsinizsə, onun real dövriliyini görmək üçün Konfiquratorda xassəyə baxın və sorğularınızın həmin addıma uyğun olduğunu yoxlayın. Köhnə kodda «ayın 1-i» kimi fərziyyə gizli şəkildə yerləşdirilibsə, belə yoxlama onu üzə çıxaracaq və gələcəkdə gözlənilməz boş nəticələrin qarşısını alacaq.
Dövrilik barədə qısa yekun
Hesablama registrinin dövriliyi dörd seçimdən ibarət sadə xassədir, amma yeri aydın bilinməlidir: o, qeydiyyat dövrünün addımını təyin edir. Günlərin dəqiqliyi, xəstəliklər, sıxışdırma və faktiki dövrlər fəaliyyət dövrünün işidir. Əməkhaqqı üçün demək olar ki, həmişə Месяц kifayət edir, çünki hesablama aylıq bağlanır, günlər isə ayrıca saxlanılır.
Əgər bir seçimdə tərəddüd edirsinizsə, «mühasib hansı addımla işi bağlayır?» sualına qayıdın. Cavab, adətən, düzgün dövriliyi göstərir. Eyni sual yeni registr yaradılanda da, köhnə registr yoxlananda da eyni dərəcədə işləyir. Dövrilik qərarı aydın olduqdan sonra diqqətinizi hesablamanın əsl mürəkkəb hissəsinə, yəni fəaliyyət dövrlərinin, sıxışdırmanın və bazanın düzgün qurulmasına yönəldə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Hesablama registrini qeyri-periodik etmək olarmı?
Xeyr. Qeyri-periodik seçimi və saniyə dəqiqliyi məlumat registrinə aiddir. Hesablama registrinin dövriliyi yalnız Gün, Ay, Rüb və ya İl ola bilər.
Xəstəlik günlərini saymaq üçün dövrilik Gün olmalıdırmı?
Xeyr. Xəstəlik günləri fəaliyyət dövrü ilə saxlanır və bu interval gün dəqiqliyindədir. Registrin aylıq dövriliyi buna mane olmur.
Dövriliyi sonradan dəyişmək olarmı?
Texniki olaraq konfiqurasiya dəyişdirilə bilər, amma köhnə yazılışların qeydiyyat dövrləri və onlara bağlı alqoritmlər yoxlanmalıdır. Belə dəyişiklik praktikada ayrıca layihədir.
ПериодРегистрации sorğuda necə süzülür?
Aylıq registrdə dövrü ayın başlanğıcı ilə müqayisə etmək rahatdır: ПериодРегистрации = &Ay, burada parametr НачалоМесяца ilə hazırlanır. Tarix aralığı üçün isə МЕЖДУ istifadə etmək olar.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





