1C proqramlaşdırmada peşəkar yanaşma – biznesiniz üçün optimal həllər

1C proqramlaşdırma üçün fərdi həllər
1C Avtomatlaşdırma

1C sisteminin fərdiləşdirilməsi, yeni modullar və mövcud funksiyaların genişləndirilməsi.

1C ilə biznesin rəqəmsal avtomatlaşdırılması
Xidmətlərimiz

1C proqramlaşdırma, fərdi həllər, inteqrasiyalar və biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması.

KodYaz 1C proqramlaşdırma təlimi
Təlimlər

1C proqramlaşdırma dərsləri, praktiki tapşırıqlar və peşəkar inkişaf.

KodYaz ilə rəqəmsal inteqrasiya ofisi
Rəqəmsal həllər

API inteqrasiyaları, avtomatlaşdırılmış iş axınları və süni intellekt əsaslı həllər.

Hesablama registriNəzəriyyəOxuma müddəti: ≈ 9 dəq

Hesablama registrinin Периодичность xassəsi yalnız dörd dəyər alır və qeydiyyat dövrünün dəqiqliyini bildirir. Onu fəaliyyət dövrü ilə qarışdırmaq asandır, amma bu ikisi tamamilə fərqli işlərə baxır. Aylıq dövriliyə malik registr də gün dəqiqliyi ilə xəstəlik intervalı saxlaya bilər.

Məqalədə nələri öyrənəcəksiniz

hesablama registrinin hansı dövrilik dəyərlərini qəbul etdiyini, dövriliyin qeydiyyat dövrünə necə təsir etdiyini, onu fəaliyyət dövründən necə ayırmağı və layihə üçün necə seçməyi

Hesablama registri yaradanda xassələr içində Периодичность sahəsi diqqət çəkir. Çoxları onu «hesablamanın dəqiqliyi» kimi başa düşür və belə qərara gəlir ki, günlük hesablama üçün dövriliyi День etmək lazımdır. Bu, ən yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biridir. Dövrilik qeydiyyat dövrünün dəqiqliyini müəyyən edir, günlərin sayılması isə başqa mexanizmin işidir.

Bu yazıda hesablama registrinin dövrilik seçimlərini, bu seçimin yazılışlara təsirini və fəaliyyət dövrü, yəni hesablamanın aid olduğu tarix intervalı ilə fərqini aydınlaşdıracağıq.

Dörd dəyər və onların mənası

Hesablama registrinin dövriliyi dörd dəyərdən biri ola bilər. Bu siyahı məlumat registrinin siyahısından fərqlidir: Непериодический, saat, dəqiqə və saniyə seçimləri hesablama registrində yoxdur.

DövrilikNümunə qeydiyyat dövrüİldə dövrlərin sayıHarada uyğundur
День18.11.2026365Hər gün ayrıca hesablanan hallarda
МесяцNoyabr 202612Aylıq əməkhaqqı, ən geniş yayılan seçim
Квартал2026-cı il, IV rüb4Rüblük hesablanan ödənişlər
Год20261İllik hesablamalar
День365 dövrМесяц12 dövrКвартал4 dövrГод1 dövr
Şəkil 1. Dövriliyə görə ildə qeydiyyat dövrlərinin sayı

Nə üçün bu rəqəm əhəmiyyətlidir? Çünki hər qeydiyyat dövrü faktiki olaraq bir «hesablama vərəqi»dir. Aylıq registrdə ildə 12 belə vərəq olur, mühasib hər ayı açır, hesablayır, yoxlayır, bağlayır. Gündəlik dövrilik seçilsə, eyni iş üçün dövr sayı dəfələrlə artacaq və ayın sonunda hər şeyi bir araya gətirmək üçün əlavə işlər yaranacaq.

Dövrilik qeydiyyat tarixini necə dəyişir

Registr ПериодРегистрации sahəsini dövriliyə uyğun, dövrün başlanğıcı ilə ifadə edir. Sənəd 18 noyabr 2026-da yazılıbsa, müxtəlif dövrilik dəyərlərində qeydiyyat dövrü bu cür görünür.

I rübII rübIII rübIV rübГод: 01.01.2026Bütün ilКвартал: 01.10.2026IV rübМесяц: 01.11.2026NoyДень: 18.11.2026
Şəkil 2. 18 noyabr 2026 tarixli sənədin dörd dövrilikdə qeydiyyat dövrü

Praktik nəticə budur: aylıq registrdə sorğu yazanda dövrü ayın başlanğıcı ilə müqayisə etməlisiniz. Bir sənəddə kodla aydın olsun deyə qeydiyyat dövrünü açıq yazmaq faydalıdır, çünki sətri oxuyan adam niyyəti dərhal görür.

// Aylıq registr üçün qeydiyyat dövrü
Hereket.ПериодРегистрации = НачалоМесяца(Дата);
// Sorğuda ayı parametr kimi vermək
Запрос.УстановитьПараметр("Ay", НачалоМесяца(Дата));
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
|    Reg.Isci,
|    СУММА(Reg.Mebleg) КАК Mebleg
|ИЗ
|    РегистрРасчета.Hesablamalar КАК Reg
|ГДЕ
|    Reg.ПериодРегистрации = &Ay
|
|СГРУППИРОВАТЬ ПО
|    Reg.Isci";
Məlumat registri ilə qarışdırmayın

Непериодический, В пределах секунды kimi seçimlər məlumat registrlərində olur. Onların mənası da fərqlidir: qiymət və ya məzənnənin tarixi saxlanılır. Bu mövzunu qeyri-periodik və periodik registr yazısında görə bilərsiniz. Hesablama registrinin dövriliyi isə hesablama dövrünü bildirir.

Dövrilik fəaliyyət dövrü deyil

İki termin bir-birinə oxşayır, ona görə qarışdırılır. Ən sadə ayırma üsulu bu sualdır: bu, registrin xassəsidir, yoxsa yazılışın məlumatı? Dövrilik Konfiquratorda bir dəfə, bütün registr üçün seçilir. Fəaliyyət dövrü isə hər sətirdə fərqli ola bilən iki tarixdir.

DövrilikFəaliyyət dövrüRegistr səviyyəsi,Konfiquratordaseçilir,qeydiyyatıformalaşdırırHər ikisizamanlabağlıdırSətir məlumatı,gün dəqiqliyi,sıxışdırma üçünəsas
Şəkil 3. Dövrilik və fəaliyyət dövrü: ortaq və fərqli cəhətlər

Bu ayırımın praktik gücü yaxşı bir nümunədə görünür. Aylıq registrdə xəstəlik yazılışı noyabr ayında qeydə alınır, amma onun fəaliyyət dövrü 10-20 noyabr olaraq gün dəqiqliyində saxlanır. Sıxışdırma, faktiki dövr və günlərin hesablanması bu intervalla işləyir. Yəni Месяц dövriliyi 11 günlük xəstəliyin dəqiq hesablanmasına mane olmur.

SualDövrilikFəaliyyət dövrü
Harada qurulur?Registrin xassəsindəHər yazılışda
Neçə dəyəri var?Registrdə birHər sətrin öz intervalı
Nəyə təsir edir?Qeydiyyat dövrünün dəqiqliyinəSıxışdırma və günlərin bölünməsinə
Kim dəyişir?Proqramçı, konfiqurasiyadaİstifadəçi və ya sənəd kodu

Layihə üçün dövriliyi necə seçmək olar

Seçim bir sualla başlayır: mühasib nəticəni hansı addımla bağlayır? Bu cavab gündəlik işin ritmini müəyyən edir və adətən aydındır.

Hesablama hansı addımlabağlanır?Ayda bir dəfə: МесяцRübdə bir dəfə: Кварталİldə bir dəfə: ГодHər gün ayrıca: ДеньGünlər fəaliyyət dövründəqalır
Şəkil 4. Dövriliyi seçmək üçün sadə qərar ardıcıllığı
  • Месяц. Əməkhaqqı və ona bənzər aylıq hesablamalar üçün ən uyğun seçimdir. Xəstəlik, məzuniyyət kimi gün dəqiqliyi tələb edən işlər fəaliyyət dövrü ilə həll olunur.
  • День. Hər gün ayrıca bağlanan kiçik hesablamalar üçün düşünülə bilər. Gündəlik ödəniş olması tək başına kifayət deyil: əgər ayda bir dəfə toplanırsa, Месяц daha uyğundur.
  • Квартал və Год. Rüblük və ya illik hesablanan məbləğlər üçün, adətən ayrıca kiçik registrlərdə istifadə olunur.
Bir registr, bir ritm

Əgər eyni sistemdə həm aylıq, həm rüblük hesablamalar varsa, ikincini aylıq registrdə də aparmaq olar. Rüblük mükafat, məsələn, baza pəncərəsi üç ay olan adi aylıq yazılış ola bilər. Yalnız həqiqətən fərqli hesablama ritmi olduqda ayrı registr düşünün.

Tipik yanlışlıqlar

Yanlış təsəvvürNəticəDüzgün yanaşma
Saatlıq iş üçün saat dövriliyi axtarılırBelə seçim yoxdur, vaxt itirilirDövrilik ay qalır, saatlar resurs kimi və ya qrafikdən gəlir
Xəstəlik üçün День seçilirHesablama dövrləri lüzumsuz çoxalırМесяц dövriliyi və fəaliyyət dövrü
Fəaliyyət dövrü dövrilikdən asılı sanılırİnterval aya kəsilməyə çalışılırİntervalı biznes hadisəsinə görə yazın
Sorğuda sənəd tarixi ilə tam bərabərlik axtarılırNəticə boş gəlirQeydiyyat dövrünü dövrün başlanğıcı ilə müqayisə edin

Tarixin müqayisəsi ilə bağlı son səhv sorğu yazanda çox rast gəlinir. Əgər Reg.ПериодРегистрации = &Tarix şərtində &Tarix ayın 18-i olaraq verilirsə, aylıq registrdə heç bir sətir uyğun gəlməyəcək, çünki qeydiyyat dövrü ayın 1-i ilə ifadə olunur. Parametri НачалоМесяца ilə hazırlayın.

Qərar qeydi

Registrin dövriliyi bir dəfə seçilir və çox nadir dəyişir. Dövrün nə üçün seçildiyini qısa yazın, məsələn «Əməkhaqqı aylıq bağlanır, xəstəlik günləri fəaliyyət dövründə». Periodik məlumat registrləri ilə iş təcrübəniz varsa, Qiymetler nümunəsi tarix məntiqinin fərqini görməkdə kömək edəcək.

Qeydiyyat dövrü hesablama vərəqi kimi

Dövriliyin mənasını anlamağın ən rahat yolu qeydiyyat dövrünü bir «hesablama vərəqi» kimi təsəvvür etməkdir. Aylıq registrdə noyabr vərəqi var və noyabrda qeydə alınan bütün yazılışlar həmin vərəqə düşür: noyabr əməkhaqqı, oktyabr üçün gecikmiş xəstəlik, sentyabr üçün düzəliş. Hər yazılışın aid olduğu günlər fərqli ola bilər, amma vərəq eynidir.

Bu model bir neçə praktik suala cavab verir. Ayın sonunda mühasib «noyabr üzrə nə hesablanıb?» deyə soruşanda qeydiyyat dövrünə görə seçim edir. Ayın bağlanması da bu vərəq üzərində aparılır: noyabr vərəqi bağlananda həmin qeydiyyat dövrünə yeni yazılış əlavə olunmamalıdır. Yəni dövrilik əslində sistemdəki ən böyük iş addımını, hesablamanın bağlandığı vahidi təyin edir.

Gündəlik dövriliyin niyə nadir hallarda uyğun olduğu da bu modeldən aydın görünür. Hər gün üçün ayrıca vərəq olanda, aylıq nəticəni yığmaq üçün 30 vərəqi toplamaq lazım gəlir, sistemdəki bağlanma nəzarəti də günlük olur. Üstəlik, bir sənədin bir neçə günə aid yazılışları da yenə bir vərəqə düşür, çünki qeydiyyat dövrü bir tarixdir. Bəzən gözlənilən günlük bölgü bununla alınmır, ona görə gündəlik dövrilik seçilsə belə günlərin bölgüsünə fəaliyyət dövrü cavabdehdir.

Aylıq registrdə rüblük hesablama

Dövriliyi rüb etməyə tələsməyin. Rüblük mükafat aylıq registrdə də rahat qurulur, çünki baza pəncərəsi istənilən uzunluqda ola bilər. Nümunə götürək: IV rüb üçün 10 faizlik mükafat hesablanır. Oktyabr, noyabr və dekabrın əməkhaqqı hər ay üçün 1500 AZN-dir. Mükafat yazılışı dekabrda, yəni bir aylıq qeydiyyat dövründə qeydə alınır, amma baza dövrü 01.10-31.12 olaraq verilir.

// IV rüb mükafatı: aylıq registrdə üç aylıq baza pəncərəsi
Mukafat.ПериодРегистрации    = НачалоМесяца(Дата);
Mukafat.БазовыйПериодНачало  = НачалоКвартала(Дата);
Mukafat.БазовыйПериодКонец   = КонецКвартала(Дата);

Baza 3 × 1500 = 4500 AZN toplanır, mükafat isə 4500 × 10% = 450 AZN çıxır. Bu nümunədə rüblük bazanı aylıq registr tamamilə həll edir. Belə olanda sistemdə bir hesablama ritmi qalır, mühasib də hər şeyi eyni aylıq vərəqdə görür. Ayrı rüblük registr yaratmaq yalnız həqiqətən müstəqil rüblük hesablama prosesi olduqda əsaslıdır.

Dövrilik hesabatlara necə təsir edir

Dövrilik ən çox hesabat və sorğu yazanda hiss olunur. Aylıq registrdə yanvar-mart dövrü üzrə hesabat qurmaq üçün qeydiyyat dövrünü МЕЖДУ ilə tarix aralığında yoxlamaq rahatdır, çünki qiymətlər ayların başlanğıcıdır. Rüblük registrdə isə yalnız rüblərin başlanğıc tarixləri mövcuddur və «fevral üzrə» hesabat almaq mümkün deyil. Dövrilik ayın daxilinə baxmağa imkan vermədiyi üçün qeydiyyat üzrə detal itir. Bu halda detal yalnız fəaliyyət dövrü sahələrindən alına bilər.

Bir məqama da diqqət edin: aylıq registrdə gələcək dövr üçün yazılış etmək mümkündür. Məsələn, dekabr ayının hesablaması noyabrda hazırlana bilər, kifayətdir ki, qeydiyyat dövrü dekabr göstərilsin. Bu, faydalı imkandır, amma hesabatlar «bu ay üzrə» şərti ilə işləyəndə gələcəyin rəqəmlərinin səhvən cari aya daxil olmaması üçün şərt dəqiq yazılmalıdır.

Dövrilik seçimini dəyişmək lazım gəlsə, bunu adi xassə dəyişikliyi kimi görməyin. Köhnə yazılışların qeydiyyat dövrləri yeni addıma uyğun olmayacaq, sorğu şərtləri və sənəd alqoritmləri yoxlanmalı olacaq. Əgər bu qərarı erkən mərhələdə verirsinizsə, xərc azdır. İşləyən bazada isə o, ayrıca miqrasiya layihəsinə çevrilir.

Yanlış dövriliyin hesablanmış qiyməti

Seçimin sistemə təsirini sadə arifmetika ilə görmək olar. Fərz edək ki, 50 nümunə işçi hər qeydiyyat dövründə bir əməkhaqqı yazılışı alır. Aylıq dövrilikdə ildə 50 × 12 = 600 yazılış olur. Əgər eyni hesablama hər gün üçün ayrıca aparılsaydı, ildə 50 × 365 = 18 250 yazılış yaranardı, yəni təxminən 30 dəfə çox. Yazılışların sayı artdıqca sorğular, yenidənhesablamalar və ay bağlanması yavaşlayır, hesabatlarda yoxlanmalı olan sətirlər də çoxalır.

Məsələ təkcə sürət deyil. Gündəlik qeydiyyat dövründə bir ayın düzəlişi 30 fərqli qeydiyyat dövrünə toxunur və hər biri ayrıca yoxlanmalıdır. Aylıq modeldə isə düzəliş bir vərəqdə görünür. Ona görə də dövriliyi seçərkən dəqiqlik deyil, iş addımı əsas götürülməlidir. Günlər onsuz da fəaliyyət dövründə dəqiq saxlanılır və bu dəqiqlik üçün gündəlik dövriliyə ehtiyac yoxdur.

GöstəriciМесяцДень
50 işçi üzrə illik yazılış, nümunə60018 250
Bir ayın nəticəsini görmək üçün dövrlər130-a qədər
Xəstəlik günlərinin dəqiqliyiGün, fəaliyyət dövrü iləGün, fəaliyyət dövrü ilə

Cədvəlin son sətri ən vacibidir: gün dəqiqliyi hər iki halda eynidir. Dövrilik yalnız qeydiyyatın addımını dəyişir. Bu fərq aydın olanda dövrilik seçimi çətin qərar olmaqdan çıxır və ayın bağlanma ritminə uyğun sadə bir addıma çevrilir.

Qısaca desək, dövriliyi seçərkən sistemin nə qədər dəqiq olmasını deyil, işin hansı addımla bağlandığını düşünün. Dəqiqlik məsələsi artıq başqa yerdə həll olunub. Bu ayırma həm sxemi sadə saxlayır, həm də sonradan yenidən qurmağa ehtiyacı azaldır. Mövcud registr üzərində işləyirsinizsə, onun real dövriliyini görmək üçün Konfiquratorda xassəyə baxın və sorğularınızın həmin addıma uyğun olduğunu yoxlayın. Köhnə kodda «ayın 1-i» kimi fərziyyə gizli şəkildə yerləşdirilibsə, belə yoxlama onu üzə çıxaracaq və gələcəkdə gözlənilməz boş nəticələrin qarşısını alacaq.

Dövrilik barədə qısa yekun

Hesablama registrinin dövriliyi dörd seçimdən ibarət sadə xassədir, amma yeri aydın bilinməlidir: o, qeydiyyat dövrünün addımını təyin edir. Günlərin dəqiqliyi, xəstəliklər, sıxışdırma və faktiki dövrlər fəaliyyət dövrünün işidir. Əməkhaqqı üçün demək olar ki, həmişə Месяц kifayət edir, çünki hesablama aylıq bağlanır, günlər isə ayrıca saxlanılır.

Əgər bir seçimdə tərəddüd edirsinizsə, «mühasib hansı addımla işi bağlayır?» sualına qayıdın. Cavab, adətən, düzgün dövriliyi göstərir. Eyni sual yeni registr yaradılanda da, köhnə registr yoxlananda da eyni dərəcədə işləyir. Dövrilik qərarı aydın olduqdan sonra diqqətinizi hesablamanın əsl mürəkkəb hissəsinə, yəni fəaliyyət dövrlərinin, sıxışdırmanın və bazanın düzgün qurulmasına yönəldə bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Hesablama registrini qeyri-periodik etmək olarmı?

Xeyr. Qeyri-periodik seçimi və saniyə dəqiqliyi məlumat registrinə aiddir. Hesablama registrinin dövriliyi yalnız Gün, Ay, Rüb və ya İl ola bilər.

Xəstəlik günlərini saymaq üçün dövrilik Gün olmalıdırmı?

Xeyr. Xəstəlik günləri fəaliyyət dövrü ilə saxlanır və bu interval gün dəqiqliyindədir. Registrin aylıq dövriliyi buna mane olmur.

Dövriliyi sonradan dəyişmək olarmı?

Texniki olaraq konfiqurasiya dəyişdirilə bilər, amma köhnə yazılışların qeydiyyat dövrləri və onlara bağlı alqoritmlər yoxlanmalıdır. Belə dəyişiklik praktikada ayrıca layihədir.

ПериодРегистрации sorğuda necə süzülür?

Aylıq registrdə dövrü ayın başlanğıcı ilə müqayisə etmək rahatdır: ПериодРегистрации = &Ay, burada parametr НачалоМесяца ilə hazırlanır. Tarix aralığı üçün isə МЕЖДУ istifadə etmək olar.

1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?

KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.

KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri