1C proqramlaşdırmada peşəkar yanaşma – biznesiniz üçün optimal həllər

1C proqramlaşdırma üçün fərdi həllər
1C Avtomatlaşdırma

1C sisteminin fərdiləşdirilməsi, yeni modullar və mövcud funksiyaların genişləndirilməsi.

1C ilə biznesin rəqəmsal avtomatlaşdırılması
Xidmətlərimiz

1C proqramlaşdırma, fərdi həllər, inteqrasiyalar və biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması.

KodYaz 1C proqramlaşdırma təlimi
Təlimlər

1C proqramlaşdırma dərsləri, praktiki tapşırıqlar və peşəkar inkişaf.

KodYaz ilə rəqəmsal inteqrasiya ofisi
Rəqəmsal həllər

API inteqrasiyaları, avtomatlaşdırılmış iş axınları və süni intellekt əsaslı həllər.

Hesablama registriNəzəriyyəOxuma müddəti: ≈ 10 dəq

Hesablama növləri planında bir neçə xassə var ki, onlar hesablama registrinin hansı imkanlara malik olacağını həll edir. Fəaliyyət dövrü, sıxışdırma və baza mexanizmləri məhz bu qərarlardan asılıdır. Xassələrin harada qurulduğunu və hansı nəticə verdiyini bilmək sonradan bahalı yenidən qurmanın qarşısını alır.

Məqalədə nələri öyrənəcəksiniz

planın xassələrinin hansı səviyyədə qurulduğunu, fəaliyyət dövrü və baza rejimlərinin registrə təsirini, iki baza rejimi arasındakı rəqəmli fərqi və xassəni sonradan dəyişməyin risklərini

Yeni hesablama planı yaradanda bir neçə qərarı ilk həftədə verirsiniz, nəticəsini isə illərlə daşıyırsınız. Sənədlərin fəaliyyət dövrü saxlayıb-saxlamaması, bazanın hansı prinsiplə yığılması, sıxışdırmanın ümumiyyətlə işləyib-işləməməsi bir neçə xassədən asılıdır. Bu yazıda həmin xassələrə baxacağıq və ən əsası onların hansı səviyyədə qurulduğunu aydınlaşdıracağıq.

Ən çox rast gəlinən anlaşılmazlıq da elə buradadır. Bəzən elə təsvir edilir ki, «fəaliyyət dövrü» və «bazadan asılılıq» hər hesablama növünün kartında ayrıca işarələnir. Əslində əsas xassələr plan obyektinin özünə, yəni metadata səviyyəsinə aiddir və bir dəfə bütün plan üçün seçilir.

Hansı xassə harada qurulur

Üç səviyyəni ayırmaq lazımdır: plan, ayrıca hesablama növü və registr. Hər birinin öz məsuliyyəti var və biri digərini əvəz etmir.

SəviyyəXassəNəyi həll edir
PlanИспользует период действияPlana bağlı registrlərdə fəaliyyət dövrü mümkün olacaqmı
PlanЗависимость от базовыхBaza mexanizmi işləyəcəkmi və hansı dövrə görə
PlanБазовые планы видов расчетаBaza növləri hansı planlardan seçilə bilər
Hesablama növüБазовые, Вытесняющие, Ведущие siyahılarıBu növə konkret olaraq kim təsir edir
Hesablama növüПериод действия является базовымNövün fəaliyyət dövrünün baza hesablamasında necə iştirak etməsi
RegistrПериод действия, Базовый периодRegistr həmin sahələri saxlayacaqmı
Plan növlərin hamısı üçündür

«Əməkhaqqı üçün fəaliyyət dövrü var, mükafat üçün yoxdur» kimi seçim plan səviyyəsində mümkün deyil. Fəaliyyət dövrü plana qoşulubsa, bütün növlər üçün sahələr mövcuddur. Fərq növün yazılışlarının necə doldurulmasında və siyahıların məzmununda yaranır.

Использует период действия: təqvimə çıxış

Fəaliyyət dövrü, hesablamanın aid olduğu tarix intervalıdır: məsələn, xəstəlik 10-20 noyabr. Plan üçün bu xassə yandırılmayıbsa, plana bağlı registrdə həmin interval saxlanıla bilməz. Bu halda iki mühüm imkan itir: Вытесняющие siyahısı praktik məna daşımır, ФактическийПериодДействия virtual cədvəli isə olmur.

Əməkhaqqı kimi işlənmiş günlərə bağlı hesablamalar üçün bu xassə demək olar ki, həmişə lazımdır. Yalnız bir məbləği müəyyən aya yazan, təqvimlə işləməyən sadə hesablamalar üçün ondan imtina etmək olar. Məsələn, aylıq sabit ödənişlər üzrə kiçik bir modeldə günlər maraqlı deyilsə, fəaliyyət dövrü artıq yükdür.

Plandakı işarə tək başına kifayət etmir. Registrin xassələrində Период действия ayrıca qoşulur. Sıra belədir: əvvəlcə plan imkan verir, sonra registr bu imkanı istifadə etməyi seçir. Əks halda registrdə sahələr yaranmayacaq.

Зависимость от базовых: iki baza rejimi

Bu xassənin üç dəyəri var. Не зависит baza mexanizmini söndürür. По периоду действия bazanı yazılışların fəaliyyət dövrünə görə, По периоду регистрации isə qeydə alındıqları dövrə görə toplayır. Bazanın tapılması üçün hər yazılışda baza dövrü, yəni axtarış pəncərəsi olur: БазовыйПериодНачало və БазовыйПериодКонец.

Fərqi görmək üçün nümunəyə baxaq. Oktyabr əməkhaqqı 1500 AZN oktyabrda qeydə alınıb. Noyabrda oktyabr üçün +300 AZN düzəliş yazılıb, yəni onun qeydiyyat dövrü noyabr, fəaliyyət dövrü oktyabrdır. Noyabrın öz əməkhaqqı 1500 AZN-dir. Mükafat bazanın 20 faizidir və hər ay üçün həmin ayın pəncərəsi ilə hesablanır.

OktyabrNoyabrOktyabr əməkhaqqı1500 AZNDüzəlişin qeydiyyatı+300 AZN qeydiyyatDüzəlişin fəaliyyəti+300 AZN fəaliyyətNoyabr əməkhaqqı1500 AZN
Şəkil 1. Düzəlişin qeydiyyat və fəaliyyət dövrü fərqli aylara düşür
Mükafatın ayıПо периоду действия: bazaMükafatПо периоду регистрации: bazaMükafat
Oktyabr1500 + 300 = 1800 AZN360 AZN1500 AZN300 AZN
Noyabr1500 AZN300 AZN1500 + 300 = 1800 AZN360 AZN
01 0002 0003 0001 800 AZNПо периоду действия1 500 AZNПо периоду регистрации
Şəkil 2. Oktyabr üçün mükafat bazası iki rejimdə, nümunə

Hər iki halda iki ayın cəmi eynidir: 660 AZN mükafat. Dəyişən mükafatın hansı aya düşməsidir. Bu fərq əməkhaqqı üçün sadə görünsə də, hesabat dövrləri bağlanmış sistemdə çox vacib ola bilər. Biznes qaydası «mükafat işlənmiş dövrə görə» deyirsə, rejim də fəaliyyət dövrünə görə seçilməlidir. Baza yalnız yazıldığı aya bağlıdırsa, ikinci rejim uyğundur.

Базовые планы видов расчета

Baza növləri başqa plandan da götürülə bilər. Ən çox rast gəlinən halda isə plan öz növlərinə əsaslanır. Bunun üçün plan öz adını Базовые планы видов расчета siyahısına əlavə etməlidir. Siyahı boş olanda növlərin Базовые hissəsini doldurmaq mümkün olmur.

Qərarı necə vermək olar

Xassələri ilk gün seçmək üçün bir neçə sual kifayətdir. Sualların sırası da əhəmiyyətlidir, çünki hər cavab sonrakını aydınlaşdırır.

Hesablama günlərə bağlıdırmı?Bəli: fəaliyyət dövrünüyandırınBir növ digərindən faizləasılıdırmı?Bəli: baza rejimini seçinBaza işlənmiş dövrəbağlıdırmı?Bəli: По периоду действия
Şəkil 3. Plan xassələrini seçmək üçün qərar ardıcıllığı

Son sualın cavabı «xeyr, baza qeydə alındığı aya görə toplanmalıdır»dırsa, По периоду регистрации seçilir. Bir şeyi unutmayın: baza mexanizmi lazım deyilsə belə, bu qərar şüurlu verilməlidir. Sonradan faizli növ çıxacaqsa, bunu əvvəlcədən nəzərə almaq daha ucuz başa gəlir. Registrdə dövrlərin rolunu daha geniş təsəvvür etmək üçün qeydiyyatçı anlayışı haqqında yazıya da baxa bilərsiniz.

Xassəni sonradan dəyişməyin qiyməti

Konfiqurasiyada xassəni istənilən vaxt dəyişmək texniki baxımdan mümkündür. Məsələ köhnə məlumatlardadır. Fəaliyyət dövrünü sonradan yandırdınız, deməli, əvvəlki yazılışların interval sahələri boş olacaq. Bu halda platforma həmin sətirləri heç bir interval üzrə bölə bilməz və hesabatlar köhnə dövrlər üçün yararsız olur.

Üç yol qalır. Sənədləri kodu yenilədikdən sonra yenidən keçirmək ən təmiz yoldur, amma bağlı dövrlərə təsir edə bilər. Ayrıca emalla sahələri doldurmaq mümkündür, lakin hər sənəd tipi üçün tarixləri harasa baxıb tapmaq lazımdır. Üçüncü yol kəsim tarixi qoymaqdır: köhnə ayları olduğu kimi saxlamaq, yeni qaydanı müəyyən tarixdən tətbiq etmək. Bu ən ucuz yoldur, amma iki qaydaya görə işləyən sistemin hesabatlarında diqqət tələb edir.

  • Əvvəlcə test bazasında sınayın, işçi bazaya birbaşa tətbiq etməyin.
  • Yazılışların neçə ay üzrə dəyişəcəyini əvvəlcədən sayın.
  • Bağlı maliyyə dövrlərində məbləğlərin dəyişməyəcəyini ayrıca yoxlayın.
  • Köçürmə alqoritmini sənədə köçürüb saxlayın ki, sonrakı dəyişikliklər üçün izah qalsın.

Kütləvi yenidən yazma zamanı performans məsələləri də ortaya çıxa bilər. Bu mövzuda qeyd dəsti ilə kütləvi iş yazısı faydalı olacaq.

Tipik səhvlər və onların simptomları

SəhvSimptomDüzəliş
Planda fəaliyyət dövrü bağlıdırRegistrdə interval sahələri seçilə bilmir, sıxışdırma nəticə vermirPlan xassəsini yandırın, sonra registrdə qoşun
Plan yandırılıb, registr yoxПериодДействияНачало sahəsi kodda tanınmırRegistrin Период действия xassəsini qoşun
Базовые hissəsi doldurula bilmirBaza planı seçimi boşdurPlanın özünü baza planları siyahısına əlavə edin
Baza rejimi yanlışdırAyların cəmi düzgündür, aylar üzrə bölgü yanlışdırBiznes qaydasına uyğun rejim seçin və nümunə ilə yoxlayın
Praktik tövsiyə

Layihənin başında bir səhifəlik qərar qeydi yazın: plan hansı rejimdə işləyir, baza nəyə görə toplanır, hansı registrlər hansı sahələri saxlayır. Bu qeyd yeni proqramçıya saatlarla vaxt qazandırır və sonrakı dəyişiklikləri əsaslandırmağı asanlaşdırır.

Bir plan neçə registrə xidmət edə bilər

Plan və registr arasındakı münasibət birə-bir olmaq məcburiyyətində deyil. Eyni plana bir neçə hesablama registri bağlana bilər, məsələn əsas hesablamalar üçün bir, köməkçi hesablamalar üçün başqa registr. Lakin hər registr yalnız bir plana bağlanır. Bu səbəbdən planın xassələri ona bağlı bütün registrlərin imkanlarının yuxarı həddini müəyyən edir.

Registrlər isə həmin hədd daxilində öz seçimini edir. Fərz edin ki, plan fəaliyyət dövrünü dəstəkləyir, amma registrlərdən biri yalnız yekun məbləğləri saxlayır və ona günlər lazım deyil. Həmin registrdə Период действия qoşulmaya bilər. Bu çeviklik ilə yanaşı bir məsuliyyət də gəlir: hansı registrin hansı sahələri saxladığını sənədləşdirmək lazımdır, çünki eyni planla işləyən iki registrin imkanları fərqli ola bilər.

Baza da registrlər arasında işləyə bilər. Əgər tutulmaları ayrıca Tutulmalar registrində aparırsınızsa və baza Hesablamalar registrindəki ödənişlərdirsə, tutulma registrində virtual cədvəl БазаHesablamalar adı ilə görünəcək. Yəni virtual cədvəlin adındakı hissə bazanın alındığı registrin adıdır. Bu quruluş üçün tutulma planında ödəniş planı Базовые планы видов расчета siyahısında olmalıdır.

Üç tipik sxem üzrə qərar cədvəli

Abstrakt izahdan sonra konkret sxemlərə baxmaq faydalıdır. Aşağıdakı cədvəl tez-tez rast gəlinən üç layihə üçün tövsiyə olunan seçimi göstərir. Rəqəmlər yoxdur, çünki burada söhbət məbləğdən deyil, quruluşdan gedir.

SxemFəaliyyət dövrüBaza rejimiƏsas səbəb
Aylıq əməkhaqqı, xəstəlik, mükafatYandırılırПо периоду действияGünlər bölüşdürülür, mükafat işlənmiş dövrə bağlıdır
Yalnız sabit aylıq ödənişlərLazım deyilНе зависитGünlər və faizli asılılıq yoxdur
Faizli komissiya, qeydə alınan satış üzrəMəqsədə görəПо периоду регистрацииBaza qeydə alındığı aya görə toplanır

Bu cədvələ baxanda aydın olur ki, seçimin mənbəyi texnologiya deyil, biznesin qaydasıdır. Ona görə də xassələri seçməzdən əvvəl mühasibə iki sual verin: «Bu ödəniş hansı günlərin qarşılığıdır?» və «Mükafat keçən ayın düzəlişini görməlidirmi?». Cavablar çox vaxt xassəni dərhal göstərir, üstəlik qərarın əsasını sənədləşdirməyə imkan verir.

Dəyişiklikdən əvvəl inventar

Mövcud bazada xassə dəyişməzdən əvvəl üç şeyi sayın: registrdə neçə yazılış var, onlar neçə sənəd tipindən gəlir və hansı dövrlər artıq bağlanıb. Bu üç rəqəm işin həcmini real göstərir və dəyişikliyi planlaşdırmağa imkan verir.

Xassələri yoxlayan kiçik test

Xassələri seçdikdən sonra onların doğru işlədiyini görmək üçün kiçik bir ssenari kifayətdir. Fəaliyyət dövrü üçün iki kəsişən yazılış yaradın və faktiki dövrün parçalandığını yoxlayın. Baza üçün yuxarıdakı nümunəni təkrarlayın: bir aya düzəliş, bir aya adi yazılış. Əgər bazanın məbləği gözlədiyiniz ayda dəyişirsə, rejim düzgündür.

Bu yoxlamanı plan xassəsi dəyişəndən sonra da təkrarlamaq lazımdır. Məsələn, rejim По периоду действия üzərindən По периоду регистрации üzərinə keçəndə mövcud alqoritmlər səhvsiz işləməyə davam edəcək, amma rəqəmlər başqa aylara keçəcək. Bu tip dəyişikliyin təhlükəsi məhz budur: kodda heç bir xəta yaranmır. Yeganə müdafiə əvvəlcədən hazırlanmış rəqəmli nümunədir.

Test nəticələrini ayrıca saxlamaq da faydalıdır. Bir neçə sətirlik cədvəl kifayətdir: giriş sənədləri, gözlənilən baza, gözlənilən məbləğ. Plana nə vaxtsa dəyişiklik ediləndə həmin cədvəli yenidən yoxlamaq yalnız bir neçə dəqiqə çəkir və sistemin davranışını sənədləşdirir.

Test nümunəsini seçəndə çətin hallara üstünlük verin: ayın sərhədini keçən interval, eyni ayda iki düzəliş, tam sıxışdırılan yazılış. Sadə ssenaridə düzgün işləyən sxem çox vaxt belə hallarda özünü göstərir. Hər ssenari üçün kağız üzərində hesablanmış gözlənilən rəqəm yazın, çünki sonradan sistemin verdiyi rəqəmi yoxlamaq üçün müstəqil bir etalon lazımdır. Əgər etalon yoxdursa, siz yalnız sistemin öz nəticəsini təkrar görürsünüz və bu yoxlama sayılmır. Yaxşı hazırlanmış üç-dörd ssenari plan xassələrinin hər birini ayrıca sınaqdan keçirməyə kifayət edir.

Əsas nəticə

Planın xassələri ayrı-ayrı növlərin deyil, bütün hesablama sxeminin imkanlarını müəyyən edir. Использует период действия təqvimə qapı açır, Зависимость от базовых bazanın necə yığılacağını seçir, registrin öz xassələri isə həmin imkanları fiziki sahələrə çevirir. Növlərin kartındakı siyahılar bundan sonra işə düşür.

Xassəni seçərkən iki sual verin: hesablama günlərlə bağlıdırmı və baza hansı dövrə aiddir? Bu iki cavab sxemin böyük hissəsini müəyyən edir və ən əsası sonradan köhnə məlumatları kütləvi şəkildə düzəltmək zərurətindən qoruyur. Bu iki sualı layihənin ilk görüşlərində verin və cavabları yazılı saxlayın, çünki xassələrin dəyəri onların sonradan dəyişdirilməməsində ortaya çıxır.

Tez-tez verilən suallar

Использует период действия xassəsini ayrı-ayrı hesablama növləri üçün söndürmək olarmı?

Xeyr, bu xassə bütün plana aiddir. Hansısa növ üçün fəaliyyət dövrü lazım deyilsə, həmin növün yazılışlarında sadəcə uyğun intervalı məntiqə görə doldurursunuz və sıxışdırma siyahılarını boş saxlayırsınız.

Baza üçün hansı rejim seçilməlidir?

Hesablamanın məntiqi işlənən dövrə bağlıdırsa, adətən По периоду действия seçilir. Baza məbləğin hansı ayda qeydə alınmasına görə toplanmalıdırsa, По периоду регистрации uyğundur. Seçim bütün planda bir olur.

Xassəni sonradan yandırsam, köhnə məlumatlar özü dolacaqmı?

Xeyr. Köhnə yazılışlarda fəaliyyət və baza dövrləri boş qalacaq. Onları sənədləri yenidən keçirməklə və ya ayrıca emalla doldurmaq lazımdır, ona görə xassələri layihənin əvvəlində düşünmək daha yaxşıdır.

Plan xassəsini dəyişmək kifayətdirmi, registrdə də nəsə etməliyəm?

Kifayət deyil. Registrin özündə də Период действия və Базовый период xassələri var. Plan imkanı açır, registr isə həmin imkanı istifadə edib-etməyəcəyini həll edir.

Hesablama növü kartındakı Период действия является базовым nəyi bildirir?

Bu, plana deyil, ayrıca hesablama növünə aid xassədir və növün fəaliyyət dövrünün baza hesablamasında necə nəzərə alındığına aiddir. Onu dəyişdirmədən əvvəl platforma sənədlərindəki izahı öz hesablama sxeminizlə tutuşdurun.

1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?

KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.

KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri