Hər hesablama növünün kartında üç siyahı var və hesablama registrinin bütün zəkası onlara söykənir. Базовые məbləğin haradan gəldiyini, Вытесняющие günlərin kimə qaldığını, Ведущие isə nə dəyişəndə yenidən hesablamağın lazım olduğunu bildirir. Bu siyahıları qarışdırmaq xəta mesajı vermir, sadəcə əməkhaqqını səhv edir.
üç siyahının hər birinin hansı suala cavab verdiyini, doldurulma istiqamətini, nəticənin hansı cədvəldə göründüyünü və siyahılardan biri boş qalanda məbləğin necə dəyişdiyini
Hesablama registri ilə işləyəndə ən çətin hissə kod yazmaq deyil, növlərin bir-birinə təsirini düzgün təsvir etməkdir. Platforma bu təsiri üç siyahıdan oxuyur: Базовые, Вытесняющие, Ведущие. Hər biri hesablama növünün kartındadır, adları oxşar səslənir, dolduruluş üsulu eynidir. Amma hər biri tamamilə fərqli işə xidmət edir.
Bu yazıda eyni nümunə üzərində işləyəcəyik. Nümunə işçinin aylıq maaşı 1500 AZN, ay 30 gün, bir günün dəyəri 50 AZN-dir. İşçi 10-20 noyabrda xəstə olub, xəstəlik üçün nümunə məbləğ gündə 40 AZN-dir. Mükafat əməkhaqqının 20 faizi kimi hesablanır. Rəqəmlər yalnız mexanizmi göstərmək üçündür.
Üç siyahı, üç müxtəlif sual
Əvvəlcə ümumi qaydanı yadda saxlayın: hər üç siyahı cari növə təsir edən növləri sadalayır. Yəni siz növün kartını açıb «mənə kim təsir edir?» sualını üç müxtəlif mənada verirsiniz.
| Siyahı | Cari növün verdiyi sual | Nümunə yazılış | Nəticə harada görünür |
|---|---|---|---|
Базовые | Məbləğimi kimin nəticəsinə görə hesablayıram? | Mükafat kartında: Əməkhaqqı | БазаHesablamalar virtual cədvəli |
Вытесняющие | Təqvimdə məni kim sıxışdırır? | Əməkhaqqı kartında: Xəstəlik | ФактическийПериодДействия virtual cədvəli |
Ведущие | Kim dəyişsə, mən yenidən hesablanmalıyam? | Mükafat kartında: Əməkhaqqı | Registrə tabe Перерасчет obyekti |
Bir çox materialda «Xəstəlik öz Вытесняющие siyahısına Əməkhaqqını yazır» kimi izah görmək olar. Bu, əksinədir. Siyahının adı «sıxışdıranlar» deməkdir və cari növü kimin sıxışdırdığını göstərir. Xəstəlik Əməkhaqqını sıxışdırırsa, Əməkhaqqı növünün siyahısına Xəstəlik yazılır.
Üç anlayışın kəsişməsi də maraqlıdır. Bir növ eyni vaxtda bir neçə siyahıda ola bilər, çünki hər siyahı başqa bir münasibəti təsvir edir.
Базовые: məbləğin mənbəyi
Baza, faizli hesablamanın əsaslandığı məbləğdir. Mükafat əməkhaqqının 20 faizidirsə, əməkhaqqı mükafatın bazasıdır. Mükafat kartının Базовые siyahısına «Əməkhaqqı» əlavə etməklə siz platformaya deyirsiniz: mükafat üçün baza soruşulanda əməkhaqqı yazılışlarının nəticəsini topla.
Siyahının özü heç nəyi hesablamır, yalnız bəyan edir. Praktiki nəticəni sorğuda alırsınız. Baza registri «Hesablamalar» adlanırsa, virtual cədvəlin adı БазаHesablamalar olur. Parametrləri ilk baxışda qəribə görünür, amma məntiqlidir: əsas registrin ölçüləri, baza registrin ölçüləri, nəticənin bölünəcəyi kəsimlər və şərt. Yazılışın hansı dövrə görə baza axtaracağı isə onun БазовыйПериодНачало və БазовыйПериодКонец sahələrindən götürülür.
Olculer = Новый Массив;
Olculer.Добавить("Isci");
Kesimler = Новый Массив;
Kesimler.Добавить("Регистратор");
Kesimler.Добавить("НомерСтроки");
Запрос = Новый Запрос;
Запрос.УстановитьПараметр("Olculer", Olculer);
Запрос.УстановитьПараметр("Kesimler", Kesimler);
Запрос.УстановитьПараметр("Ссылка", Ссылка);
Запрос.УстановитьПараметр("Mukafat", ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Mukafat);
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| База.НомерСтроки,
| База.MeblegБаза КАК BazaMeblegi
|ИЗ
| РегистрРасчета.Hesablamalar.БазаHesablamalar(
| &Olculer,
| &Olculer,
| &Kesimler,
| Регистратор = &Ссылка
| И ВидРасчета = &Mukafat) КАК База";
Burada Mebleg registrin resursudur və virtual cədvəldə MeblegБаза adı ilə çıxır. Nümunəmizdə faktiki əməkhaqqı 950 AZN-dirsə, mükafat bazası da 950 AZN olacaq: 950 × 20% = 190 AZN. Bu nəticə üçün mükafat yazılışında baza dövrünü, yəni noyabr ayını doldurmaq lazımdır. Baza dövrü boş qalsa, cədvəl bazanı tapa bilməyəcək və mükafat sıfır çıxacaq.
Вытесняющие: təqvimin bölüşdürülməsi
İşçi eyni gündə həm işləmiş, həm də xəstə ola bilməz. Bu sadə həyat qaydasını sistemə öyrətmək üçün Əməkhaqqı kartının Вытесняющие siyahısına Xəstəlik və Məzuniyyət növləri yazılır. Əməkhaqqı yazılışının fəaliyyət dövrü, yəni hesablamanın aid olduğu tarix intervalı 01.11-30.11 olaraq qalır. Sorğu zamanı isə platforma Xəstəlik yazılışlarını nəzərə alıb real qalan parçaları qaytarır.
Faktiki əməkhaqqı dövrü 9 + 10 = 19 gündür, xəstəlik isə 11 gün. Cəmi 30 gün edir, yəni günlər nə itir, nə də ikiləşir. Məbləğ baxımından əməkhaqqı 19 × 50 = 950 AZN, xəstəlik 11 × 40 = 440 AZN olur.
Ən vacib texniki detal budur: platforma registrdəki sətri kəsmir, parçalamır, üzərinə yazmır. Yeni sətirlər də əlavə etmir. Faktiki intervallar yalnız sorğu zamanı virtual cədvəl vasitəsilə hesablanır. Ona görə də xəstəlik sənədini ləğv etsəniz, heç bir əlavə kod olmadan əməkhaqqının faktiki dövrü yenidən 30 günə qayıdar.
Запрос = Новый Запрос;
Запрос.УстановитьПараметр("Ссылка", Ссылка);
Запрос.УстановитьПараметр("Emekhaqqi", ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Emekhaqqi);
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| ФПД.Isci,
| ФПД.ПериодДействияНачало,
| ФПД.ПериодДействияКонец
|ИЗ
| РегистрРасчета.Hesablamalar.ФактическийПериодДействия(
| Регистратор = &Ссылка
| И ВидРасчета = &Emekhaqqi) КАК ФПД";
Ведущие: dəyişikliyin sonrakı təsiri
Üçüncü siyahı keçmişə dönmək lazım gələndə işə düşür. Təsəvvür edin ki, oktyabr əməkhaqqı 1500 AZN yazılıb, ona görə də 20 faizlik mükafat 300 AZN çıxıb. Noyabrda məlum olur ki, tarif 1800 AZN olmalı idi. Əməkhaqqı düzəldilsə də, mükafat özü-özünə dəyişməyəcək. Halbuki düzgün mükafat 360 AZN-dir və 60 AZN fərq yaranır.
Mükafat kartının Ведущие siyahısına Əməkhaqqı əlavə etməklə siz bu asılılığı sistemə bildirirsiniz: əməkhaqqı dəyişərsə, mükafatın yenidən hesablanma ehtiyacı var. Sıxışdırma ilə işləyən növlərdə də eyni məntiq keçərlidir. Xəstəlik düzəldiləndə əməkhaqqının faktiki günləri dəyişir, ona görə Əməkhaqqı kartının Ведущие siyahısına Xəstəlik və Məzuniyyət yazmaq adətən lazım olur.
Bu ehtiyacın saxlandığı yer registrə tabe olan Перерасчет obyektidir. Vacib məqam budur ki, platforma pulu öz-özünə yenidən hesablamır. Hansı işçi üzrə düzəliş ediləcəyini, düzəlişin hansı sənədlə yazılacağını, kiçik fərqin nəzərə alınıb-alınmayacağını proqramçı alqoritmdə həll edir.
Eyni halı üç siyahının nəticəsi ilə müqayisə
İndi nümunə işçinin noyabr ayını iki variantda hesablayaq. Birinci variantda heç bir qayda yoxdur, sistem əməkhaqqını tam yazır və mükafatı həmin tam məbləğdən hesablayır. İkinci variantda siyahılar düzgün doldurulub.
| Maddə | Qaydasız | Düzgün qurulmuş | Fərq |
|---|---|---|---|
| Əməkhaqqı | 1500 AZN | 950 AZN | 550 AZN |
| Xəstəlik | 440 AZN | 440 AZN | 0 AZN |
| Mükafat | 300 AZN | 190 AZN | 110 AZN |
| Cəmi | 2240 AZN | 1580 AZN | 660 AZN |
Yalnız bir işçinin bir ayı üzrə 660 AZN əlavə ödəniş yaranır. Mükafat fərqi xüsusilə ibrətamizdir: sıxışdırmanın olmaması təkcə əməkhaqqını deyil, ondan asılı hər şeyi də dəyişir. Hesablama zənciri belə işləyir, bir səhv sonrakı halqalara keçir.
Siyahı boş qalanda nə baş verir
Üç siyahının ortaq xüsusiyyəti var: səhvə görə xəta mesajı almırsınız. Sənəd keçirilir, hesabat açılır, rəqəm görünür. Səhvi yalnız rəqəmin özündən tutmaq olar.
- Mükafatın
Базовыеsiyahısı boşdur. Virtual cədvəl baza tapmır, mükafat 0 AZN alınır. - Əməkhaqqının
Вытесняющиеsiyahısı boşdur. Xəstəlik günləri həm əməkhaqqı, həm də xəstəlik kimi ödənir. - Mükafatın
Ведущиеsiyahısı boşdur. Keçmiş düzəlişdən sonra mükafat köhnə məbləğdə qalır və yenidənhesablama ehtiyacı üzə çıxmır. - Yazılış yanlış siyahıdadır. Əməkhaqqı Xəstəliyin
Базовыеsiyahısına düşübsə, sistem xəstəlik üçün məbləğ bazası axtaracaq, amma heç nəyi sıxışdırmayacaq.
Hər qayda üçün bir kiçik test sənədi hazırlayın: əməkhaqqını xəstəliklə kəsişdirin, mükafatı bazaya görə hesablayın, köhnə ayı düzəldin. Nəticəni kağızda hesabladığınız rəqəmlə müqayisə edin. Təxminən üç sənədlik bu ssenari yuxarıdakı səhvlərin hamısını tutur.
Базовые, Вытесняющие və Ведущие virtual cədvəl deyil, planın cədvəl hissələridir. Sorğuda onları ПланВидовРасчета.HesablamaNovleri.ВытесняющиеВидыРасчета kimi oxumaq olar. Hesablamanın nəticəsi isə ayrıca cədvəllərdədir. Sorğu dilinin əsaslarını bu məqalədə təkrarlaya bilərsiniz, məntiqin hesabatlara necə keçdiyini isə SKD-dən hesablama registrlərinə körpü yazısında görə bilərsiniz.
Sıxışdıranlar bir-biri ilə kəsişəndə
Real təqvim nümunədəki kimi səliqəli olmur. Fərz edək ki, işçi 10-20 noyabrda xəstədir, 18-25 noyabr üçün isə məzuniyyət sənədi var. Hər iki növ əməkhaqqının Вытесняющие siyahısındadır. Platforma üçün əməkhaqqının faktiki dövrünü tapmaq çətin deyil: sıxışdıran intervalların birləşməsi 10-25 noyabr, yəni 16 gündür. Əməkhaqqına 1-9 və 26-30 noyabr qalır, cəmi 14 gün. Nümunə günlük dəyərlə əməkhaqqı 14 × 50 = 700 AZN olur.
Sual başqa yerdədir: 18, 19 və 20 noyabr günləri kimə məxsusdur, xəstəliyə, yoxsa məzuniyyətə? Əgər siyahılarda bu iki növ arasında münasibət yoxdursa, hər ikisi həmin üç günə görə ödəniş yaradacaq. Nümunə şirkət qərara alıbsa ki, xəstəlik məzuniyyəti kəsir, onda Məzuniyyət kartının Вытесняющие siyahısına Xəstəlik yazılır. Bu halda məzuniyyətin faktiki dövrü 21-25 noyabr olur. Hansı növün üstün olduğu texniki deyil, biznes və hüquq qərarıdır, ona görə proqramçı onu mühasibatla razılaşdırmalıdır.
Hesablama sırası niyə vacibdir
Üç siyahı birlikdə hesablamanın təbii ardıcıllığını müəyyən edir. Əvvəlcə günləri təyin edən növlər yazılmalıdır, çünki onlar təqvimi formalaşdırır. Sonra sıxışdırılan növlərin faktiki dövrü oxunur və məbləği hesablanır. Ən sonda isə həmin məbləğə əsaslanan faizli növlər gəlir. Nümunəmizdə ardıcıllıq Xəstəlik, sonra Əməkhaqqı, sonra Mükafat şəklindədir.
Bu sıranı pozmaq asandır. Mükafatı əməkhaqqından əvvəl hesablamağa çalışsanız, baza hələ formalaşmadığı üçün nəticə sıfır çıxacaq. Xəstəlik sənədi əməkhaqqından sonra daxil edilibsə, əməkhaqqı artıq hesablanmış olur və onun yenilənməsi lazım gəlir. Ведущие siyahısının əsas praktik faydası da budur: sıranın gec pozulduğu halları görünən edir.
| Mərhələ | Növ | Oxuduğu mənbə | Nümunə nəticə |
|---|---|---|---|
| 1 | Xəstəlik | Sənədin intervalı | 11 gün, 440 AZN |
| 2 | Əməkhaqqı | ФактическийПериодДействия | 19 gün, 950 AZN |
| 3 | Mükafat | БазаHesablamalar | 950 × 20% = 190 AZN |
Hər mərhələ özündən əvvəlkinin nəticəsinə söykənir. Ona görə də əməkhaqqı hesablama sənədlərində yazılışlar adətən iki addımda işlənir: əvvəlcə dövrlərlə yazılır, sonra virtual cədvəllərdən oxunub məbləğlər doldurulur.
Bu qaydaları mühasibə necə izah etməli
Siyahıları düzgün doldurmaq üçün proqramçı ilə mühasib eyni dildə danışmalıdır. Mühasib «Базовые» sözünü işlətməyəcək, o, «mükafat maaşdan hesablanır» deyəcək. Onun ifadəsini siyahıya çevirmək üçün sadə lüğət faydalıdır.
| Mühasibin dediyi | Planda qarşılığı |
|---|---|
| «Mükafat maaşdan faizlə hesablanır» | Mükafatın Базовые siyahısında Əməkhaqqı |
| «Xəstə olduğu günlər üçün maaş yazılmır» | Əməkhaqqının Вытесняющие siyahısında Xəstəlik |
| «Keçən ayın maaşı dəyişsə, mükafat da düzəlməlidir» | Mükafatın Ведущие siyahısında Əməkhaqqı |
| «Xəstəlik vərəqəsi düzələndə maaşa da baxmaq lazımdır» | Əməkhaqqının Ведущие siyahısında Xəstəlik |
Belə cədvəli planı qurmazdan əvvəl mühasiblə birlikdə doldurun. Hər cümlə sonradan bir sətir olur və qərarın kim tərəfindən, nə üçün verildiyi də aydın qalır. Əgər mühasib «bəzən belə, bəzən elə» deyirsə, bu, qaydanın hələ formalaşmadığını göstərir. Həmin halda əvvəlcə biznes qaydasını dəqiqləşdirin, çünki platforma qaydanı yalnız bir mənada başa düşür: sətir ya var, ya yoxdur. Şərtli davranış tələb olunursa, onu ayrıca hesablama növü kimi ifadə etmək adətən daha aydın nəticə verir.
Lüğətin bir üstünlüyü də var: o, sənədləşmə rolunu oynayır. Bir il sonra kimsə «Niyə məzuniyyət xəstəlik tərəfindən sıxışdırılır?» deyə soruşanda cavab kodda axtarılmır, razılaşdırılmış cədvəldə tapılır. Hesablama qaydaları dəyişəndə də cədvəl birinci yenilənir, sonra isə planın siyahıları ona uyğunlaşdırılır. Bu ardıcıllıq biznes qərarı ilə texniki qurğunun ayrılmasına imkan yaratmır. Yeni əməkdaş üçün də bu cədvəl planın ən qısa izahıdır, çünki bir səhifədə növlər arasındakı bütün münasibətləri adi dillə göstərir və hər bir sətrin hansı karta aid olduğunu bildirir.
Üç qaydanı bir cümlə ilə yadda saxlayın
Базовые məbləğin mənbəyini, Вытесняющие günlərin sahibini, Ведущие isə dəyişikliyin kimə çatmalı olduğunu bildirir. Hər üçü cari növün kartında doldurulur və cari növə təsir edənləri sadalayır. Bunları düzgün qurduqdan sonra platforma sizin əvəzinizə ən mürəkkəb işi, yəni intervalları bölməyi və bazanı yığmağı öz üzərinə götürür. Sizə isə növlər arasındakı həyat məntiqini dəqiq təsvir etmək qalır. Başqa sözlə, planın üç siyahısı birlikdə bir hesablama alqoritminin qısa spesifikasiyasıdır: kim kimin günlərini alır, kim kimin nəticəsinə söykənir və dəyişiklik kimə çatmalıdır. Bu spesifikasiya dəqiq olduqda proqramçının yazacağı kod da qısa və başa düşülən olur.
Tez-tez verilən suallar
Xəstəlik əməkhaqqını sıxışdırırsa, qaydanı hansı növün kartına yazmalıyam?
Əməkhaqqı növünün Вытесняющие siyahısına Xəstəlik əlavə olunur. Siyahı cari növü sıxışdıran növləri sadalayır, ona görə qayda sıxışdırılan növün kartında olur.
Sıxışdırma registrdəki yazılışları dəyişirmi?
Xeyr. Yazılışın ПериодДействияНачало və ПериодДействияКонец dəyərləri olduğu kimi qalır. Sıxışdırılmış, yəni real qalan intervallar sorğu zamanı ФактическийПериодДействия virtual cədvəlindən alınır.
Mükafatın həm Базовые, həm də Ведущие siyahısına Əməkhaqqı yazmaq düzgündürmü?
Bəli, çox vaxt elə lazımdır. Базовые bazanın necə toplanacağını, Ведущие isə əməkhaqqı dəyişəndə mükafatın yenidən hesablanma ehtiyacını bildirir. Biri o birini əvəz etmir.
Ведущие siyahısı məbləği avtomatik düzəldirmi?
Xeyr. Bu siyahı yalnız asılılığı bəyan edir və yenidənhesablama ehtiyacının müəyyən edilməsi üçün istifadə olunur. Yeni məbləği hesablayan alqoritmi və düzəliş sənədini proqramçı reallaşdırır.
Sorğuda ИЗ Вытесняющие yazmaq olarmı?
Xeyr, belə cədvəl yoxdur. Qaydaların siyahısını oxumaq üçün ПланВидовРасчета.Ad.ВытесняющиеВидыРасчета, sıxışdırmanın nəticəsi üçün isə РегистрРасчета.Ad.ФактическийПериодДействия cədvəli işlədilir.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





