Hesablama növləri planı ilk baxışda adi kataloq kimi görünür: kodu var, adı var, siyahıdan element seçilir. Fərq elementin nə saxlamasındadır. Kataloq elementi bir obyekti adlandırır, hesablama növü isə digər hesablamalarla münasibəti təsvir edir və registr bu münasibətə görə işləyir.
hesablama növünün kataloq elementindən nə ilə fərqləndiyini, üç standart siyahının rolunu, növə kodda və sorğuda necə müraciət edildiyini və kataloqla edilən yanlış modelləşdirmənin nəticəsini
Əməkhaqqı modulunu ilk dəfə quran proqramçı adətən belə düşünür: «Əməkhaqqı, mükafat, xəstəlik, məzuniyyət sadəcə siyahıdır, kataloq yaradıb bitirərəm». Bu düşüncə çox təbiidir, çünki 1C-də hesablama növünün kartı həqiqətən kataloq elementinə bənzəyir. Amma həmin qərar hesablamanın ən dəyərli hissəsini, yəni növlərin bir-birinə təsirini sistemin əlindən alır.
Bu məqalədə hesablama növü (Вид расчета, bir hesablama qaydasını təmsil edən element) ilə kataloq elementini yan-yana qoyacağıq. Hesablama növlərinin yerləşdiyi obyekt hesablama növləri planı (План видов расчета) adlanır. Məqsəd fərqləri əzbərləmək deyil, hər fərqin registrdə hansı nəticəyə gətirib çıxardığını görməkdir.
Zahiri oxşarlıq niyə yanıldır
Konfiquratorda planı açanda tanış sahələr görürsünüz: Код, Наименование, rekvizitlər, əvvəlcədən təyin olunmuş elementlər, formalar. Elementə istinad da kataloqdakı kimi saxlanır, istifadəçi də onu siyahıdan seçir. Bu oxşarlıq interfeys səviyyəsindədir. Mahiyyət isə başqa suala cavab verir.
Kataloq elementi «bu nədir?» sualına cavab verir: «Bakı filialı», «A4 kağız», «Nərmin Əliyeva». Elementlərin bir-biri ilə əlaqəsi tətbiq məntiqi səviyyəsindədir, platforma bunu bilmir. Hesablama növü isə «bu hesablama digərləri ilə necə davranır?» sualına cavab verir. Mükafat əməkhaqqından asılıdır, xəstəlik günləri əməkhaqqını sıxışdırır, əməkhaqqı dəyişəndə mükafat yenidən hesablanmalıdır. Bu cümlələrin hamısı məlumat deyil, qaydadır.
Fərqi bir bənzətmə ilə də tutmaq olar. Kataloq işçilərin siyahısına oxşayır: kim var, adı nədir, hansı şöbədədir. Növlər planı isə vəzifə təlimatlarına oxşayır: kim kiminlə necə işləyir, kim kimin yerinə keçir, kimin işi kimə bağlıdır. Siyahıda ad çatır, təlimatda isə münasibət əsas şeydir.
Məlumat saxlayan obyekt və qayda saxlayan obyekt
İki obyektin ümumi və fərqli cəhətlərini bir yerdə görmək üçün aşağıdakı diaqrama baxın. Ortadakı sahə onların niyə qarışdırıldığını, kənarlar isə niyə qarışdırılmamalı olduğunu göstərir.
Texniki fərqləri cədvəldə toplayaq. Hər sətir sistemdə real bir davranışa uyğundur.
| Xüsusiyyət | Kataloq | Hesablama növləri planı |
|---|---|---|
| Təyinat | Obyektlərin siyahısını saxlamaq | Hesablama qaydalarını və növlərin münasibətini saxlamaq |
| İstinad tipi | СправочникСсылка.Ad | ПланВидовРасчетаСсылка.Ad |
| Cədvəl hissələri | Yalnız sizin yaratdıqlarınız | Sizin yaratdıqlarınıza əlavə üç standart siyahı |
| İyerarxiya | Dəstəklənir | Dəstəklənmir, növlər düz siyahıdır |
| Registrlə əlaqə | Ölçü, resurs və ya rekvizit tipi ola bilər | Hesablama registri məcburi olaraq plana bağlanır |
| Əvvəlcədən təyin olunmuş elementlər | Mümkündür, ehtiyac olanda işlədilir | Əsas iş üsuludur, keçirmə kodu onlara istinad edir |
| Obyekt səviyyəsində xüsusi xassələr | Kod uzunluğu, iyerarxiya və sair | Əlavə olaraq Использует период действия, Зависимость от базовых |
«Kataloqda cədvəl hissəsi olmur» fikri səhvdir. Kataloqa istənilən sayda öz cədvəl hissənizi əlavə edə bilərsiniz. Hesablama növləri planında fərq odur ki, üç siyahı platforma tərəfindən hazır verilir və onların məzmununu platformanın özü oxuyur. Sizin yaratdığınız cədvəl hissəsi platforma üçün sadəcə məlumatdır.
Üç standart siyahı: münasibətlər burada yaşayır
Hər hesablama növünün üç standart cədvəl hissəsi var. Konfiquratorda onlar qısa adlarla Базовые, Вытесняющие və Ведущие kimi görünür, kodda və sorğuda isə tam adları işlədilir. Üçünün də məntiqi eynidir: siyahı cari növə təsir edən digər növləri sadalayır.
БазовыеВидыРасчета: cari növ məbləğini hesablamaq üçün nəticələrinə əsaslandığı növlər.ВытесняющиеВидыРасчета: cari növü fəaliyyət dövrü üzrə sıxışdıran növlər.ВедущиеВидыРасчета: dəyişəndə cari növün yenidən hesablanmasını tələb edən növlər.
Buradakı istiqamətə xüsusi diqqət edin. «Əməkhaqqı» elementinin sıxışdıran növlər siyahısına «Xəstəlik» yazılır, əksinə yox. Yəni qayda sıxışdırılan növün kartında qeyd olunur. Sözün özü də bunu deyir: Вытесняющие «sıxışdıranlar» deməkdir, yəni «məni sıxışdıranlar». Bu siyahıları sorğu ilə də oxumaq mümkündür, çünki onlar adi cədvəl hissələri kimi saxlanılır.
// Hansı növ hansı növü sıxışdırır: sorğu ilə yoxlama
Запрос = Новый Запрос;
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| Qayda.Ссылка КАК SixisdirilanNov,
| Qayda.ВидРасчета КАК SixisdiranNov
|ИЗ
| ПланВидовРасчета.HesablamaNovleri.ВытесняющиеВидыРасчета КАК Qayda";
Выборка = Запрос.Выполнить().Выбрать();
Пока Выборка.Следующий() Цикл
Сообщить("" + Выборка.SixisdirilanNov + " növünü sıxışdırır: " + Выборка.SixisdiranNov);
КонецЦикла;
Belə sorğu qurulmuş planı yoxlamaq üçün çox faydalıdır. Layihə böyüdükcə növlərin sayı artır və əl ilə hər kartı açmaq əvəzinə bütün münasibətləri bir siyahıda görmək daha etibarlıdır. Eyni sorğunu БазовыеВидыРасчета və ВедущиеВидыРасчета üçün də işlədə bilərsiniz.
Kodda və sorğuda növə necə müraciət olunur
Kataloqda əvvəlcədən təyin olunmuş elementlər nisbətən nadir işlədilir, çünki kataloqun məzmununu çox vaxt istifadəçi doldurur. Hesablama növlərində vəziyyət başqadır: keçirmə kodu konkret növü bilməlidir, çünki əməkhaqqı bir alqoritmlə, mükafat başqa alqoritmlə hesablanır. Ona görə əsas növlər konfiqurasiyada əvvəlcədən təyin olunur və kod onlara ad ilə müraciət edir.
| Harada | Yazılış | Qeyd |
|---|---|---|
| Server kodu | ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Emekhaqqi | Keçirmə prosedurunda ən çox istifadə olunan forma |
| Sorğu mətni | ЗНАЧЕНИЕ(ПланВидовРасчета.HesablamaNovleri.Emekhaqqi) | Sorğuda sabit istinad kimi işləyir |
| Forma və ümumi kontekst | ПредопределенноеЗначение("ПланВидовРасчета.HesablamaNovleri.Emekhaqqi") | Müştəri tərəfində serverə ayrıca çağırış yazmadan |
Şərtləri növün adı ilə qurmaq, məsələn Если Setir.ВидРасчета.Наименование = "Mükafat", kövrək koddur. İstifadəçi adı «İllik mükafat» kimi dəyişən kimi şərt səssizcə işləməyəcək. İstinadla müqayisə edin.
Если Setir.ВидРасчета = ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Mukafat Тогда yazılışı adın dəyişməsindən asılı deyil, konfiqurasiyanı yoxlayanda isə mövcud olmayan növ dərhal üzə çıxır.
Registr qaydaları hansı yolla oxuyur
Əsas fərq burada görünür. Hesablama registrinin xassələrində План видов расчета sahəsi var və bu sahə boş qala bilməz. Registrin hər yazılışında standart ВидРасчета sahəsi olur, həmin sahənin tipi isə bağlandığı planın istinadıdır. Yəni planın məzmunu registrin davranışının bir hissəsinə çevrilir. Registrlər haqqında ümumi təsəvvürünüzü bərpa etmək istəsəniz, registr və qeydiyyatçı prinsipi məqaləsinə baxa bilərsiniz.
Diaqramdakı son addım vacibdir. Qayda yazılışların özünü dəyişmir. Məsələn, sıxışdırma registrdəki sətirləri silmir və ya kəsmir. Əməkhaqqı yazılışı öz ilkin dövrü ilə qalır, sıxışdırmadan sonrakı faktiki dövr isə ФактическийПериодДействия virtual cədvəlindən sorğu zamanı alınır. Baza məbləği də БазаHesablamalar tipli virtual cədvəldən oxunur. Virtual cədvəlin nə olduğunu xatırlamaq üçün real və virtual cədvəllərin müqayisəsi faydalı olacaq.
Kataloqla qurulan modelin qiyməti: rəqəmli nümunə
Fərz edək ki, proqramçı növləri kataloqda saxlayıb və hesablamanı adi registrdə aparır. Nümunə işçinin noyabr ayı üçün maaşı 1500 AZN-dir, ay sadəlik üçün 30 gün götürülür, yəni bir gün 50 AZN edir. İşçi 10-20 noyabr tarixlərində, yəni 11 gün xəstə olub. Xəstəlik üçün nümunə məbləğ gündə 40 AZN-dir, cəmi 440 AZN.
Sistem münasibətləri bilməsə, işçiyə tam maaş və üstəlik xəstəlik yazılır: 1500 + 440 = 1940 AZN. Düzgün hesablamada xəstəlik günləri əməkhaqqından çıxır: 19 gün × 50 = 950 AZN əməkhaqqı, üstəgəl 440 AZN xəstəlik, cəmi 1390 AZN. Fərq 550 AZN-dir, bu da düz 11 günün əməkhaqqına bərabərdir.
Kataloqla bu nəticəyə çatmaq da mümkündür, amma bunun üçün tarixləri müqayisə edən, kəsişmələri tapan, günləri bölən kodu özünüz yazmalısınız. Üstəlik bir işçidə eyni dövrdə həm xəstəlik, həm məzuniyyət, həm də ezamiyyət ola bilər və hər yeni növ üçün həmin kod genişlənməlidir. Platformanın hazır mexanizmi isə plandakı bir sətirlə işə düşür.
Layihədə tipik səhvlər
- Növləri kataloqda saxlamaq. Hesablama registri kataloqa bağlanmır, ona görə bütün mexanizmlərdən imtina etmiş olursunuz.
- Siyahıları əks istiqamətdə doldurmaq. «Xəstəlik» kartına «Əməkhaqqı» yazmaq sıxışdırmanı işə salmır, çünki sıxışdırıcı siyahısı sıxışdırılan növün kartında olmalıdır.
- Əvvəlcədən təyin olunmuş növ yaratmamaq. Bu halda kod növü adla və ya kodla axtarmağa məcbur olur və etibarsızlaşır.
- Növü qrup kimi təsəvvür etmək. Planda iyerarxiya yoxdur. «Ödənişlər» və «Tutulmalar» kimi bölgü lazımdırsa, ayrıca rekvizit və ya ayrı plan düşünün.
- Xətanı gözləmək. Qaydalar yanlış doldurulanda platforma mesaj vermir, sadəcə fərqli nəticə alınır. Ona görə planı test ssenariləri ilə yoxlamaq lazımdır.
Yeni obyekt yaradanda bir sual verin: bu elementin başqa elementlərə hesablama baxımından təsiri varmı? Cavab «bəli»dirsə və nəticə pul məbləğinə və ya günlərin bölgüsünə təsir edirsə, kataloq deyil, hesablama növləri planı lazımdır.
Plana hansı əlavə məlumatlar yazmaq olar
Hesablama növü yalnız münasibətlərdən ibarət olmaq məcburiyyətində deyil. Planın rekvizitlərinə növün hesablanması üçün lazım olan sabit parametrləri də əlavə edə bilərsiniz. Məsələn, Faiz rekviziti mükafatın faizini, MuhasibatHesabi isə yazılışın hansı hesaba düşəcəyini saxlaya bilər. Belə olanda 20 faizlik dərəcə kodun içinə yazılmır və dərəcə dəyişəndə konfiqurasiyanı yeniləmək lazım gəlmir.
Bu məqamda bir sərhəd qoymaq faydalıdır. Növün özünə aid olan və nadir dəyişən parametr planda saxlanıla bilər. Zamanla dəyişən və işçiyə görə fərqlənən parametr isə, məsələn fərdi maaş, planın işi deyil. Onun yeri periodik məlumat registridir, çünki orada dəyərin hansı tarixdən qüvvədə olduğu da saxlanılır. Eyni dəyəri planda saxlasanız, tarixçə itəcək və keçmiş ayı yenidən hesablayanda bugünkü dəyər götürüləcək.
| Məlumat | Harada saxlanmalıdır | Səbəb |
|---|---|---|
| Növlərin bir-birinə təsiri | Planın üç siyahısı | Platforma məhz bunları oxuyur |
| Növün sabit faizi və ya hesabı | Planın rekviziti | Növün özünə aiddir, nadir dəyişir |
| İşçinin maaşı | Periodik məlumat registri | Tarixçə lazımdır, işçiyə görə fərqlənir |
| Bu ay üçün hesablanmış məbləğ | Hesablama registri | Nəticədir, sənədlə bağlıdır |
Bir plan, yoxsa bir neçə plan
Layihə böyüdükcə sual yaranır: hesablamaların hamısını bir planda saxlamaq olarmı? Əksər hallarda ödənişlər üçün bir plan kifayət edir, çünki sıxışdırma və baza münasibətləri məhz onların arasında olur. Tutulmalar isə çox vaxt ayrıca plana və ayrıca registrə çıxarılır. Səbəb sadədir: tutulmalar təqvim günlərini bölüşdürmür, hesablanmış məbləğdən çıxılır və öz məntiqi ilə işləyir.
Ayrı planlar bir-biri ilə əlaqəsiz qalmır. Tutulmaların bazası ödəniş planındakı növlərdən götürülə bilər, bunun üçün tutulma planının Базовые планы видов расчета xassəsində ödəniş planı göstərilir. Beləliklə, münasibət plandan plana keçir, amma hər plan öz məsuliyyətini saxlayır. Qərarı verərkən meyar növlərin sayı deyil, onların bir-birinə hansı münasibətlə bağlı olmasıdır: təqvim üçün yarışan növlər bir planda olmalıdır.
Kataloq nə vaxt doğru seçimdir
Hesablama növləri planının üstünlüklərini sadaladıqdan sonra əksini də demək lazımdır: hər siyahı plana çevrilməməlidir. Şöbələr, vəzifələr, xəstəlik vərəqəsinin səbəbləri və məzuniyyət tipləri kimi sadə təsnifatlar kataloq və ya sadalamada daha yaxşı saxlanılır. Onların bir-birinə hesablama təsiri yoxdur, registr də onları yalnız ölçü və ya rekvizit kimi istifadə edir. Əgər elementin tək rolu hesabatda qruplaşdırma aparmaqdırsa, planın əlavə mürəkkəbliyinə ehtiyac yoxdur.
Qərar verərkən bir yoxlama da işə yarayır. Elementi silmək və ya adını dəyişmək hesablamanın nəticəsini dəyişəcəksə, söhbət qaydadan gedir və element plana aiddir. Yalnız hesabatdakı sətrin adı dəyişəcəksə, söhbət adi təsnifatdan gedir və kataloq daha sadə, ucuz və başa düşülən seçimdir. Eyni meyar sonradan yeni element əlavə edəndə də işləyir.
Yekun: siyahıdan qaydalar sisteminə
Hesablama növü görünüşcə kataloq elementidir, işinə görə isə hesablamanın qaydasıdır. Kataloq sizə obyektin adını verir, plan isə həmin adın arxasındakı münasibətləri platformaya çatdırır. Registr məhz bu münasibətlərlə faktiki dövrü, bazanı və yenidənhesablama ehtiyacını müəyyən edir.
Əgər bir cümlə ilə yadda saxlamaq lazımdırsa: kataloq «nə var?» sualına, hesablama növləri planı isə «nə nəyə necə təsir edir?» sualına cavab verir. Hesablama modulunun layihələndirilməsi də ikinci sualdan başlamalıdır.
Tez-tez verilən suallar
Hesablama növlərini adi kataloqda saxlamaq olarmı?
Siyahı kimi olar, amma hesablama registri kataloqa bağlana bilməz. Registr yalnız План видов расчета obyektinə bağlanır, sıxışdırma və baza mexanizmləri də məhz onun siyahılarından istifadə edir.
Hesablama növlərini qruplara bölmək mümkündürmü?
Xeyr, hesablama növləri planı iyerarxiyanı dəstəkləmir, növlər düz siyahı şəklindədir. Qruplaşdırma lazımdırsa, plana rekvizit əlavə edib növləri həmin rekvizit üzrə təsnif etmək olar.
Hesablama növü kodda necə müqayisə olunur?
Əvvəlcədən təyin olunmuş növ üçün serverdə ПланыВидовРасчета.Ad.Növ yazılışından, sorğuda isə ЗНАЧЕНИЕ(ПланВидовРасчета.Ad.Növ) ifadəsindən istifadə olunur. Adla mətn müqayisəsi etmək etibarsızdır, çünki ad dəyişə bilər.
Hesablama növü planına öz cədvəl hissəmi əlavə edə bilərəm?
Bəli. Üç standart siyahıdan əlavə plana öz rekvizitlərinizi və cədvəl hissələrinizi də əlavə edə bilərsiniz. Lakin platformanın sıxışdırma, baza və yenidənhesablama mexanizmləri yalnız standart siyahıları oxuyur.
Bir registr iki hesablama növləri planına bağlana bilərmi?
Xeyr, hər hesablama registri bir План видов расчета obyektinə bağlanır. Eyni planı isə bir neçə registr istifadə edə bilər.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





