Əməliyyat uçotunda bir tarix kifayətdir, hesablama yazılışında isə üç müxtəlif dövr ola bilər. Bu dövrləri qarışdırmaq hesablamanı səhv aya atır və ya bazanı səhv yerdən götürür. Maaş və mükafat nümunələri ilə hər dövrün sualını aydınlaşdırırıq.
qeydiyyat, fəaliyyət və baza dövrlərinin mənasını, maaş və mükafat yazılışında hər dövrə hansı tarixin yazıldığını və baza dövrünün mükafat məbləğinə necə təsir etdiyini
Hesablama registrinə ilk dəfə baxan proqramçını ən çox təəccübləndirən şey tarixlərin çoxluğudur. Yığım registrində bir Период var idi və hamısı aydın idi. Burada eyni yazılışda qeydiyyat dövrü, fəaliyyət dövrünün başlanğıcı və sonu, baza dövrünün başlanğıcı və sonu var. Bunlar artıqlıq deyil. Hər biri yazılış haqqında ayrı bir suala cavab verir.
Üç dövr, üç sual
Bütün mövzunu üç sualla ifadə etmək olar. Yazılışı doldurarkən hər dəfə bu sualları verin.
| Dövr | Sual | 1C sahələri |
|---|---|---|
| Qeydiyyat dövrü | Bu hesablama hansı uçot dövrünə yazılır? | ПериодРегистрации |
| Fəaliyyət dövrü | Bu pul hansı tarixlər arasındakı işə aiddir? | ПериодДействияНачало, ПериодДействияКонец |
| Baza dövrü | Baza rəqəmi hansı dövrün nəticələrindən götürülür? | БазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонец |
Burada üç dövrün bir-birindən müstəqil olması əsas nöqtədir. Bir tarixdən avtomatik olaraq başqa tarix alınmır. Əksər hallarda onları sənədin başlığındakı hesablama ayından kod və ya istifadəçi vasitəsilə təyin edirsiniz. Fəaliyyət və baza dövrlərinin istifadəsi isə registrin xassələrindən asılıdır.
Qeydiyyat dövrü sənədin yazılma günü deyil. Aylıq dövrilikdə noyabrın 5-də keçirilən noyabr hesablaması üçün ПериодРегистрации dəyəri 01.11.2026 olur, yəni ayın başlanğıcı ilə ifadə olunur.
Birinci nümunə: noyabr maaşı
Təsəvvür edək ki, 5 noyabrda mühasib «Əməkhaqqının hesablanması» sənədini yaradır və başlıqda hesablama ayı olaraq noyabrı seçir. Bu, sadə nümunədir, məqsədimiz dövrləri aydın görməkdir. Registrdə yazılışın dövrləri belədir.
| Sahə | Dəyər | İzah |
|---|---|---|
| Sənədin tarixi | 05.11.2026 | Sənədin özünün atributudur, registrin dövrü deyil |
ПериодРегистрации | 01.11.2026 | Aylıq uçot dövrü: noyabr |
ПериодДействияНачало | 01.11.2026 | Hesablamanın aid olduğu ilk gün |
ПериодДействияКонец | 30.11.2026 | Hesablamanın aid olduğu son gün |
БазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонец | Boş | Maaş başqa hesablamanın məbləğindən asılı deyil |
Baza dövrünün boş olması bir boşluq deyil, növün mənasından çıxan nəticədir. Maaş özü başqaları üçün baza olur, amma heç nəyin bazası üzərində qurulmur. Sadə maaş yazılışında bu sahələr doldurulmur.
İkinci nümunə: dekabrda yazılan noyabr mükafatı
İndi isə daha maraqlı hala baxaq. Nümunə üçün rəhbərlik qərar verir ki, işçiyə noyabr ayının əməkhaqqının 20%-i mükafat kimi verilsin. Lakin mühasib sənədi yalnız 5 dekabrda rəsmiləşdirir. Eyni yazılışda üç dövr artıq fərqli tarixlərə işarə edir.
| Sahə | Dəyər | Mənası |
|---|---|---|
ПериодРегистрации | 01.12.2026 | Mükafat dekabrın hesablamasıdır |
ПериодДействияНачало / ПериодДействияКонец | 01.11.2026 / 30.11.2026 | Noyabr ayının nəticələrinə görə |
БазовыйПериодНачало / БазовыйПериодКонец | 01.11.2026 / 30.11.2026 | Baza kimi noyabrın maaşı götürülür |
Noyabr üçün maaş 900 AZN idisə, mükafat 900 × 0,20 = 180,00 AZN olur. Bu məbləğ dekabrın hesabatında görünür, amma baza noyabrdır. Sənədin tarixi 05.12.2026 olsa da, qeydiyyat dövrü dekabrın başlanğıcı ilə yazılır.
Keçirmə kodu mükafat üçün belə görünə bilər. Burada HesablamaDovru sənədin başlığındakı noyabr tarixidir, Faiz isə mükafat dərəcəsini saxlayan rekvizitdir.
Движение = Движения.Hesablamalar.Добавить();
Движение.ПериодРегистрации = НачалоМесяца(Дата);
Движение.ВидРасчета = ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Mukafat;
Движение.ПериодДействияНачало = НачалоМесяца(HesablamaDovru);
Движение.ПериодДействияКонец = КонецМесяца(HesablamaDovru);
Движение.БазовыйПериодНачало = НачалоМесяца(HesablamaDovru);
Движение.БазовыйПериодКонец = КонецМесяца(HesablamaDovru);
Движение.Emekdas = Emekdas;
Движение.Faiz = Faiz;
// Baza virtual cədvəli yazılmış yazılışları oxuyur
Движения.Hesablamalar.Записать();
Son sətir vacibdir: baza məbləği virtual cədvəldən alındığı üçün yazılış əvvəlcə registrə yazılmalıdır. Sonra baza oxunur, məbləğ hesablanır və yazılışlar yenidən qeyd olunur.
Baza dövrü necə işləyir
Baza dövrü bir növ ünvandır: mükafatın bazasının hansı dövrün nəticələrindən götürüləcəyini bildirir. Bu dövrdə hansı növlərin toplanacağını isə planın Базовые siyahısı müəyyən edir. Yəni yalnız dövrün göstərilməsi kifayət deyil, baza siyahısı da düzgün olmalıdır.
Burada tez-tez edilən bir yanlış fikri də dəqiqləşdirək: platforma mükafatı avtomatik hesablamır. O, sizə baza məbləğini verir, faizi tətbiq etmək isə kodun işidir. Baza məbləği sorğuda virtual cədvəl vasitəsilə alınır. Cədvəlin adı baza kimi götürülən registrin adından yaranır, nəticə sahəsi isə resursun adına База sonluğu əlavə olunaraq formalaşır.
Запрос = Новый Запрос;
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
| Baza.НомерСтроки,
| ЕСТЬNULL(Baza.MeblegБаза, 0) КАК BazaMebleg
|ИЗ
| РегистрРасчета.Hesablamalar.БазаHesablamalar(
| &Olculer, &Olculer, &Kesikler,
| Регистратор = &Ссылка) КАК Baza";
Olculer = Новый Массив;
Olculer.Добавить("Emekdas");
Kesikler = Новый Массив;
Kesikler.Добавить("НомерСтроки");
Запрос.УстановитьПараметр("Olculer", Olculer);
Запрос.УстановитьПараметр("Kesikler", Kesikler);
Запрос.УстановитьПараметр("Ссылка", Ссылка);
Sorğunun nəticəsi ilə hər yazılış üçün Mebleg = Окр(BazaMebleg * Faiz / 100, 2) hesablanır və nəticə yazılışa yazılır. Baza dövründə heç bir məbləğ yoxdursa, ЕСТЬNULL sayəsində sıfır alınır. Sıfır mükafat çox vaxt iki səbəbdən olur: Базовые siyahısı boşdur və ya baza dövründə maaş yazılışı yoxdur.
Baza dövrünün məbləğə təsiri
Eyni 20% dərəcəsi ilə baza dövrü dəyişdikcə nəticə də dəyişir. Fərz edək ki, işçinin maaşları nümunə olaraq belədir: oktyabr 850 AZN, noyabr 900 AZN, dekabr 950 AZN. Rüb üçün cəm 2700 AZN-dir.
Noyabr bazası ilə mükafat 180,00 AZN, rüb bazası ilə isə 540,00 AZN-dir. Baza dövrü bir ay kənara sürüşsə, məbləğ dərhal fərqli olur, bununla belə heç bir xəta göstərilmir. Bu rəqəmlər bir-birini inkar etmir, biznes qaydasında hansı bazanın nəzərdə tutulduğu müəyyən olmalıdır. Rüblük mükafat ayrıca növ kimi tərtib edildikdə isə onun baza dövrü 01.10.2026 – 31.12.2026 olur.
Dövrü seçmək üçün praktiki ardıcıllıq
- Qeydiyyat dövrünü müəyyən edin: bu məbləğ hansı dövrün uçotuna düşəcək?
- Fəaliyyət dövrünü müəyyən edin: hesablama hansı günləri əhatə edir? Xəstəlik üçün vərəqənin tarixləri, maaş üçün bütün ay.
- Asılılığı yoxlayın: düsturda başqa hesablamanın məbləği iştirak edirmi? Yoxdursa, baza sahələrini boş saxlayın.
- Asılılıq varsa, baza dövrünü biznes qaydasından götürün. Hər zaman cari aydan götürməyin.
- Əlaqəni yoxlayın: mükafat növünün
Базовыеsiyahısında maaş varmı?
Qısa bir yaddaş qaydası
Qeydiyyat dövrü: bunu hansı uçot dövrünə yazıram? Fəaliyyət dövrü: bu pul hansı tarixlər üçündür? Baza dövrü: faizi hansı dövrün məbləğindən hesablayıram?
İki hesabat, eyni məlumat: qeydiyyat və fəaliyyət kəsiyi
Dövrlərin fərqi ən aydın hesabatda görünür. Eyni yazılışları qeydiyyat dövrünə görə də, fəaliyyət dövrünə görə də qruplaşdırmaq olar, nəticə isə fərqli sualın cavabı olur. Nümunə üçün üç yazılış götürək: noyabr maaşı 900 AZN, dekabr maaşı 950 AZN, dekabrda yazılmış noyabr mükafatı 180 AZN.
| Yazılış | Qeydiyyat dövrü | Fəaliyyət dövrü | Məbləğ |
|---|---|---|---|
| Noyabr maaşı | Noyabr | Noyabr | 900,00 |
| Dekabr maaşı | Dekabr | Dekabr | 950,00 |
| Noyabr mükafatı | Dekabr | Noyabr | 180,00 |
Qeydiyyat dövrü üzrə hesabatda noyabr 900,00 AZN, dekabr 950,00 + 180,00 = 1130,00 AZN göstərir. Fəaliyyət dövrü üzrə hesabatda isə noyabr 900,00 + 180,00 = 1080,00 AZN, dekabr 950,00 AZN olur. Hər iki halda yekun 2030,00 AZN-dir, yəni heç bir məbləğ itmir, dəyişən yalnız aylar üzrə bölgüdür. Birinci hesabat «hansı ayda nə qədər yazılmışdır?», ikincisi «hansı ayın işi üçün nə qədər hesablanmışdır?» sualına cavab verir.
Mühasiblə danışarkən bu fərqi dəqiq soruşmaq lazımdır, çünki «noyabr üzrə məbləğ» ifadəsi hər iki mənaya gələ bilər. Hesabatda hansı dövr istifadə edildiyini başlıqda yazmaq sonrakı suallardan qoruyur. Sorğuda da bu fərq sadəcə süzgəcin sahəsindən asılıdır: birincidə ПериодРегистрации, ikincidə fəaliyyət dövrünün sərhədləri götürülür.
Aylararası interval: məzuniyyət nümunəsi
Daha mürəkkəb hal fəaliyyət dövrünün aydan çıxmasıdır. Nümunə üçün işçi 25 noyabrdan 5 dekabra qədər məzuniyyətdədir: noyabrda 6 təqvim günü, dekabrda 5 təqvim günü, cəmi 11 gün. Məzuniyyət üçün gündəlik məbləğ şərti olaraq 30 AZN qəbul edilsə, ümumi hesablama 330,00 AZN olur.
Burada iki yanaşma mümkündür. Birinci variantda bir yazılış yazılır: fəaliyyət dövrü 25.11 – 05.12, məbləğ 330,00 AZN. Bu sadədir, amma aylar üzrə hesabatda məbləği bölmək lazım gəlir. İkinci variantda hər ay üçün ayrıca yazılış yaradılır: noyabr üçün 25.11 – 30.11 və 180,00 AZN, dekabr üçün 01.12 – 05.12 və 150,00 AZN. Hər iki variantda maaş həmin günlərdə sıxışdırılmalıdır, amma ikinci variantda hər ayın nəticəsi registrin özündə aydın görünür.
Fəaliyyət dövrü təqvim sərhədlərinə tam uyğun olmadığından, burada ən çox səhv edilən sahə tarix hesablamasıdır. Bitmə tarixi günün sonu ilə ifadə olunmalıdır. Təqvim gününü, iş gününü və qrafik gününü fərqləndirmək isə ayrıca qayda tələb edir, çünki məzuniyyətin ödənişi təqvim günləri ilə, maaş isə iş günləri ilə aparıla bilər.
Sənəddə dövr sahələrini necə təşkil etmək olar
Dövrlərin düzgün doldurulması sənədin formasından başlayır. Sənədin tarixi ilə hesablama ayını qarışdırmamaq üçün başlıqda ayrıca sahə saxlamaq faydalıdır. İstifadəçi noyabr ayını seçir, kod isə qeydiyyat və fəaliyyət dövrlərini həmin seçimdən çıxarır. Mükafat sənədində əlavə olaraq baza dövrü üçün iki tarix və ya hazır seçim olur: cari ay, əvvəlki ay, rüb.
| Sənəd sahəsi | Registr sahəsi | Doldurma qaydası |
|---|---|---|
| Uçot ayı | ПериодРегистрации | НачалоМесяца() ilə |
| Hesablama başlanğıcı | ПериодДействияНачало | Ayın əvvəli və ya hadisə tarixi |
| Hesablama sonu | ПериодДействияКонец | КонецМесяца() və ya hadisə tarixi |
| Baza başlanğıcı və sonu | БазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонец | Yalnız asılı növlər üçün |
Bu bölgü formada sadə görünür, amma istifadəçiyə də dövrlərin fərqini izah edir. Sahələr üçün aydın adlar və formada ipucu olsa, mühasib sənədin tarixi ilə hesablama ayının eyni olmadığını daha tez mənimsəyir.
Dövrləri qarışdırmağın nəticələri
| Səhv | Görünən nəticə | Hara baxmalı |
|---|---|---|
| Qeydiyyat dövrü yanlışdır | Məbləğ düzgün, ay səhvdir | Sənədin dövrü, kod |
| Fəaliyyət dövrü bütün ay, xəstəlik isə üç gün | Maaş ayın hamısına hesablanır | Yerdəyişmə, xəstəlik tarixləri |
| Baza dövrü yanlış aydır | Mükafat başqa ayın məbləğindən çıxır | БазовыйПериодНачало |
| Baza siyahısı boşdur | Mükafat sıfırdır | Базовые |
Hər birində proqram normal işləyir. Bu səbəbdən yoxlamanın əsasını dövrlərin vizual görünməsi təşkil etməlidir. Sorğu ilə bütün yazılışları dövrləri ilə birlikdə çıxararaq hər sətri yuxarıdakı üç sualla oxumaq bir neçə dəqiqə çəkir və ən bahalı səhvləri tutur. Dövrlərin hesabata necə çıxarılacağı üçün isə SKD ilə hesablama registrləri körpüsü yazısına, qeydlərin sənədlə əlaqəsi üçün isə qeydiyyatçı haqqındakı yazıya baxa bilərsiniz.
Fəaliyyət dövrünün mənasını yalnız dekorativ məlumat saymaq. Yerdəyişmə də, qrafik hesablaması da bu tarixlərdən işləyir, ona görə yanlış dövr sadəcə hesabat yazısını deyil, hesablamanın özünü dəyişir.
Fəaliyyət və baza dövrlərini standart dəyərlərlə avtomatik doldurmaq rahatdır, amma onları sənəd formasında görünən saxlamaq daha etibarlıdır. Mühasib noyabr mükafatının bazası kimi avtomatik gələn dövrü görə bilirsə, səhv seçimi keçirmədən əvvəl tutur. Gizli doldurulan tarix isə ancaq hesabatda və çox vaxt gec üzə çıxır.
Sənəd düzəldiləndə də eyni diqqət lazımdır: hesablama ayı dəyişdirilibsə, üç dövrün hamısının yeni seçimə uyğun yeniləndiyini yoxlayın.
Yekun: hər dövrün öz sualı var
Qeydiyyat dövrü uçotla, fəaliyyət dövrü real tarixlərlə, baza dövrü isə faizin mənbəyi ilə bağlıdır. Eyni yazılışda onların üçü də fərqli ola bilər, dekabrda yazılmış noyabr mükafatı bunun ən sadə nümunəsidir. Üç dövrü bir tarixə sıxışdırmaq əvəzinə hər biri üçün ayrıca suala cavab verin.
Bu aydınlıqdan sonra yerdəyişmə və baza asılılığı artıq abstrakt anlayış olmur, çünki onların hər ikisi məhz bu dövrlər üzərində işləyir. Bir yazılışı oxuyarkən üç dövr haqqında aydın danışa bilirsinizsə, hesablama registrinin əsas məntiqini artıq başa düşmüsünüz.
Tez-tez verilən suallar
Qeydiyyat dövrü sənədin tarixi ilə eynidir?
Xeyr. Qeydiyyat dövrü uçot dövrüdür və proqramçı tərəfindən doldurulur. Aylıq registrdə 5 noyabrda keçirilən noyabr hesablaması üçün 01.11.2026 yazılır, dekabrda yazılan noyabr düzəlişi üçün isə iş qaydasına görə başqa dövr seçilə bilər.
Maaş yazılışında baza dövrü doldurulmalıdır?
Xeyr. Maaş başqa hesablamadan asılı deyilsə, baza dövrü boş qalır. Baza dövrü yalnız asılı növlər üçün lazımdır, məsələn mükafat üçün.
Platforma mükafatı avtomatik hesablayır?
Xeyr. Platforma göstərilən baza dövrü üzrə baza məbləğini virtual cədvəl vasitəsilə verir, dərəcəni tətbiq edib nəticəni resursa yazmaq isə kodun işidir.
Fəaliyyət dövrü ilə qeydiyyat dövrü fərqli aylarda ola bilər?
Bəli və bu, tez-tez rast gəlinir. Dekabrda yazılmış noyabr mükafatında qeydiyyat dövrü dekabr, fəaliyyət dövrü noyabr ola bilər.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





