1C proqramlaşdırmada peşəkar yanaşma – biznesiniz üçün optimal həllər

1C proqramlaşdırma üçün fərdi həllər
1C Avtomatlaşdırma

1C sisteminin fərdiləşdirilməsi, yeni modullar və mövcud funksiyaların genişləndirilməsi.

1C ilə biznesin rəqəmsal avtomatlaşdırılması
Xidmətlərimiz

1C proqramlaşdırma, fərdi həllər, inteqrasiyalar və biznes proseslərinin avtomatlaşdırılması.

KodYaz 1C proqramlaşdırma təlimi
Təlimlər

1C proqramlaşdırma dərsləri, praktiki tapşırıqlar və peşəkar inkişaf.

KodYaz ilə rəqəmsal inteqrasiya ofisi
Rəqəmsal həllər

API inteqrasiyaları, avtomatlaşdırılmış iş axınları və süni intellekt əsaslı həllər.

Hesablama registriNəzəriyyəOxuma müddəti: ≈ 12 dəq

Əməliyyat uçotunda bir tarix kifayətdir, hesablama yazılışında isə üç müxtəlif dövr ola bilər. Bu dövrləri qarışdırmaq hesablamanı səhv aya atır və ya bazanı səhv yerdən götürür. Maaş və mükafat nümunələri ilə hər dövrün sualını aydınlaşdırırıq.

Məqalədə nələri öyrənəcəksiniz

qeydiyyat, fəaliyyət və baza dövrlərinin mənasını, maaş və mükafat yazılışında hər dövrə hansı tarixin yazıldığını və baza dövrünün mükafat məbləğinə necə təsir etdiyini

Hesablama registrinə ilk dəfə baxan proqramçını ən çox təəccübləndirən şey tarixlərin çoxluğudur. Yığım registrində bir Период var idi və hamısı aydın idi. Burada eyni yazılışda qeydiyyat dövrü, fəaliyyət dövrünün başlanğıcı və sonu, baza dövrünün başlanğıcı və sonu var. Bunlar artıqlıq deyil. Hər biri yazılış haqqında ayrı bir suala cavab verir.

Üç dövr, üç sual

Bütün mövzunu üç sualla ifadə etmək olar. Yazılışı doldurarkən hər dəfə bu sualları verin.

DövrSual1C sahələri
Qeydiyyat dövrüBu hesablama hansı uçot dövrünə yazılır?ПериодРегистрации
Fəaliyyət dövrüBu pul hansı tarixlər arasındakı işə aiddir?ПериодДействияНачало, ПериодДействияКонец
Baza dövrüBaza rəqəmi hansı dövrün nəticələrindən götürülür?БазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонец

Burada üç dövrün bir-birindən müstəqil olması əsas nöqtədir. Bir tarixdən avtomatik olaraq başqa tarix alınmır. Əksər hallarda onları sənədin başlığındakı hesablama ayından kod və ya istifadəçi vasitəsilə təyin edirsiniz. Fəaliyyət və baza dövrlərinin istifadəsi isə registrin xassələrindən asılıdır.

Tarixlə dövr eyni şey deyil

Qeydiyyat dövrü sənədin yazılma günü deyil. Aylıq dövrilikdə noyabrın 5-də keçirilən noyabr hesablaması üçün ПериодРегистрации dəyəri 01.11.2026 olur, yəni ayın başlanğıcı ilə ifadə olunur.

Birinci nümunə: noyabr maaşı

Təsəvvür edək ki, 5 noyabrda mühasib «Əməkhaqqının hesablanması» sənədini yaradır və başlıqda hesablama ayı olaraq noyabrı seçir. Bu, sadə nümunədir, məqsədimiz dövrləri aydın görməkdir. Registrdə yazılışın dövrləri belədir.

SahəDəyərİzah
Sənədin tarixi05.11.2026Sənədin özünün atributudur, registrin dövrü deyil
ПериодРегистрации01.11.2026Aylıq uçot dövrü: noyabr
ПериодДействияНачало01.11.2026Hesablamanın aid olduğu ilk gün
ПериодДействияКонец30.11.2026Hesablamanın aid olduğu son gün
БазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонецBoşMaaş başqa hesablamanın məbləğindən asılı deyil

Baza dövrünün boş olması bir boşluq deyil, növün mənasından çıxan nəticədir. Maaş özü başqaları üçün baza olur, amma heç nəyin bazası üzərində qurulmur. Sadə maaş yazılışında bu sahələr doldurulmur.

İkinci nümunə: dekabrda yazılan noyabr mükafatı

İndi isə daha maraqlı hala baxaq. Nümunə üçün rəhbərlik qərar verir ki, işçiyə noyabr ayının əməkhaqqının 20%-i mükafat kimi verilsin. Lakin mühasib sənədi yalnız 5 dekabrda rəsmiləşdirir. Eyni yazılışda üç dövr artıq fərqli tarixlərə işarə edir.

1-10 noy11-20 noy21-30 noy1-10 dek11-20 dek21-31 dekMaaş: qeydiyyatNoyabr: 01.11.2026Maaş: fəaliyyət01.11 – 30.11Mükafat: qeydiyyatDekabr: 01.12.2026Mükafat: fəaliyyət01.11 – 30.11Mükafat: baza01.11 – 30.11
Şəkil 1. Maaş və mükafat yazılışlarında üç dövrün yerləşməsi
SahəDəyərMənası
ПериодРегистрации01.12.2026Mükafat dekabrın hesablamasıdır
ПериодДействияНачало / ПериодДействияКонец01.11.2026 / 30.11.2026Noyabr ayının nəticələrinə görə
БазовыйПериодНачало / БазовыйПериодКонец01.11.2026 / 30.11.2026Baza kimi noyabrın maaşı götürülür

Noyabr üçün maaş 900 AZN idisə, mükafat 900 × 0,20 = 180,00 AZN olur. Bu məbləğ dekabrın hesabatında görünür, amma baza noyabrdır. Sənədin tarixi 05.12.2026 olsa da, qeydiyyat dövrü dekabrın başlanğıcı ilə yazılır.

Keçirmə kodu mükafat üçün belə görünə bilər. Burada HesablamaDovru sənədin başlığındakı noyabr tarixidir, Faiz isə mükafat dərəcəsini saxlayan rekvizitdir.

Движение = Движения.Hesablamalar.Добавить();
Движение.ПериодРегистрации    = НачалоМесяца(Дата);
Движение.ВидРасчета           = ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Mukafat;
Движение.ПериодДействияНачало = НачалоМесяца(HesablamaDovru);
Движение.ПериодДействияКонец  = КонецМесяца(HesablamaDovru);
Движение.БазовыйПериодНачало  = НачалоМесяца(HesablamaDovru);
Движение.БазовыйПериодКонец   = КонецМесяца(HesablamaDovru);
Движение.Emekdas              = Emekdas;
Движение.Faiz                 = Faiz;
// Baza virtual cədvəli yazılmış yazılışları oxuyur
Движения.Hesablamalar.Записать();

Son sətir vacibdir: baza məbləği virtual cədvəldən alındığı üçün yazılış əvvəlcə registrə yazılmalıdır. Sonra baza oxunur, məbləğ hesablanır və yazılışlar yenidən qeyd olunur.

Baza dövrü necə işləyir

Baza dövrü bir növ ünvandır: mükafatın bazasının hansı dövrün nəticələrindən götürüləcəyini bildirir. Bu dövrdə hansı növlərin toplanacağını isə planın Базовые siyahısı müəyyən edir. Yəni yalnız dövrün göstərilməsi kifayət deyil, baza siyahısı da düzgün olmalıdır.

Burada tez-tez edilən bir yanlış fikri də dəqiqləşdirək: platforma mükafatı avtomatik hesablamır. O, sizə baza məbləğini verir, faizi tətbiq etmək isə kodun işidir. Baza məbləği sorğuda virtual cədvəl vasitəsilə alınır. Cədvəlin adı baza kimi götürülən registrin adından yaranır, nəticə sahəsi isə resursun adına База sonluğu əlavə olunaraq formalaşır.

Запрос = Новый Запрос;
Запрос.Текст =
"ВЫБРАТЬ
|    Baza.НомерСтроки,
|    ЕСТЬNULL(Baza.MeblegБаза, 0) КАК BazaMebleg
|ИЗ
|    РегистрРасчета.Hesablamalar.БазаHesablamalar(
|        &Olculer, &Olculer, &Kesikler,
|        Регистратор = &Ссылка) КАК Baza";
Olculer = Новый Массив;
Olculer.Добавить("Emekdas");
Kesikler = Новый Массив;
Kesikler.Добавить("НомерСтроки");
Запрос.УстановитьПараметр("Olculer", Olculer);
Запрос.УстановитьПараметр("Kesikler", Kesikler);
Запрос.УстановитьПараметр("Ссылка", Ссылка);

Sorğunun nəticəsi ilə hər yazılış üçün Mebleg = Окр(BazaMebleg * Faiz / 100, 2) hesablanır və nəticə yazılışa yazılır. Baza dövründə heç bir məbləğ yoxdursa, ЕСТЬNULL sayəsində sıfır alınır. Sıfır mükafat çox vaxt iki səbəbdən olur: Базовые siyahısı boşdur və ya baza dövründə maaş yazılışı yoxdur.

Baza dövrünün məbləğə təsiri

Eyni 20% dərəcəsi ilə baza dövrü dəyişdikcə nəticə də dəyişir. Fərz edək ki, işçinin maaşları nümunə olaraq belədir: oktyabr 850 AZN, noyabr 900 AZN, dekabr 950 AZN. Rüb üçün cəm 2700 AZN-dir.

0200400600800170 AZNOktyabr bazası (850)180 AZNNoyabr bazası (900)190 AZNDekabr bazası (950)540 AZNRüb bazası (2700)
Şəkil 2. Baza dövrünə görə mükafat məbləği (20% nümunə dərəcə), AZN

Noyabr bazası ilə mükafat 180,00 AZN, rüb bazası ilə isə 540,00 AZN-dir. Baza dövrü bir ay kənara sürüşsə, məbləğ dərhal fərqli olur, bununla belə heç bir xəta göstərilmir. Bu rəqəmlər bir-birini inkar etmir, biznes qaydasında hansı bazanın nəzərdə tutulduğu müəyyən olmalıdır. Rüblük mükafat ayrıca növ kimi tərtib edildikdə isə onun baza dövrü 01.10.2026 – 31.12.2026 olur.

Dövrü seçmək üçün praktiki ardıcıllıq

Hesablama hansı aya yazılır?Pul hansı günlərə aiddir?Başqa nəticədən asılıdır?Baza hansı dövrdən?Yazılışı yaradın, sonrayoxlayın
Şəkil 3. Yazılışın dövrlərini doldurma ardıcıllığı
  1. Qeydiyyat dövrünü müəyyən edin: bu məbləğ hansı dövrün uçotuna düşəcək?
  2. Fəaliyyət dövrünü müəyyən edin: hesablama hansı günləri əhatə edir? Xəstəlik üçün vərəqənin tarixləri, maaş üçün bütün ay.
  3. Asılılığı yoxlayın: düsturda başqa hesablamanın məbləği iştirak edirmi? Yoxdursa, baza sahələrini boş saxlayın.
  4. Asılılıq varsa, baza dövrünü biznes qaydasından götürün. Hər zaman cari aydan götürməyin.
  5. Əlaqəni yoxlayın: mükafat növünün Базовые siyahısında maaş varmı?

Qısa bir yaddaş qaydası

Üç tərcümə

Qeydiyyat dövrü: bunu hansı uçot dövrünə yazıram? Fəaliyyət dövrü: bu pul hansı tarixlər üçündür? Baza dövrü: faizi hansı dövrün məbləğindən hesablayıram?

İki hesabat, eyni məlumat: qeydiyyat və fəaliyyət kəsiyi

Dövrlərin fərqi ən aydın hesabatda görünür. Eyni yazılışları qeydiyyat dövrünə görə də, fəaliyyət dövrünə görə də qruplaşdırmaq olar, nəticə isə fərqli sualın cavabı olur. Nümunə üçün üç yazılış götürək: noyabr maaşı 900 AZN, dekabr maaşı 950 AZN, dekabrda yazılmış noyabr mükafatı 180 AZN.

YazılışQeydiyyat dövrüFəaliyyət dövrüMəbləğ
Noyabr maaşıNoyabrNoyabr900,00
Dekabr maaşıDekabrDekabr950,00
Noyabr mükafatıDekabrNoyabr180,00

Qeydiyyat dövrü üzrə hesabatda noyabr 900,00 AZN, dekabr 950,00 + 180,00 = 1130,00 AZN göstərir. Fəaliyyət dövrü üzrə hesabatda isə noyabr 900,00 + 180,00 = 1080,00 AZN, dekabr 950,00 AZN olur. Hər iki halda yekun 2030,00 AZN-dir, yəni heç bir məbləğ itmir, dəyişən yalnız aylar üzrə bölgüdür. Birinci hesabat «hansı ayda nə qədər yazılmışdır?», ikincisi «hansı ayın işi üçün nə qədər hesablanmışdır?» sualına cavab verir.

Mühasiblə danışarkən bu fərqi dəqiq soruşmaq lazımdır, çünki «noyabr üzrə məbləğ» ifadəsi hər iki mənaya gələ bilər. Hesabatda hansı dövr istifadə edildiyini başlıqda yazmaq sonrakı suallardan qoruyur. Sorğuda da bu fərq sadəcə süzgəcin sahəsindən asılıdır: birincidə ПериодРегистрации, ikincidə fəaliyyət dövrünün sərhədləri götürülür.

Aylararası interval: məzuniyyət nümunəsi

Daha mürəkkəb hal fəaliyyət dövrünün aydan çıxmasıdır. Nümunə üçün işçi 25 noyabrdan 5 dekabra qədər məzuniyyətdədir: noyabrda 6 təqvim günü, dekabrda 5 təqvim günü, cəmi 11 gün. Məzuniyyət üçün gündəlik məbləğ şərti olaraq 30 AZN qəbul edilsə, ümumi hesablama 330,00 AZN olur.

Burada iki yanaşma mümkündür. Birinci variantda bir yazılış yazılır: fəaliyyət dövrü 25.11 – 05.12, məbləğ 330,00 AZN. Bu sadədir, amma aylar üzrə hesabatda məbləği bölmək lazım gəlir. İkinci variantda hər ay üçün ayrıca yazılış yaradılır: noyabr üçün 25.11 – 30.11 və 180,00 AZN, dekabr üçün 01.12 – 05.12 və 150,00 AZN. Hər iki variantda maaş həmin günlərdə sıxışdırılmalıdır, amma ikinci variantda hər ayın nəticəsi registrin özündə aydın görünür.

Fəaliyyət dövrü təqvim sərhədlərinə tam uyğun olmadığından, burada ən çox səhv edilən sahə tarix hesablamasıdır. Bitmə tarixi günün sonu ilə ifadə olunmalıdır. Təqvim gününü, iş gününü və qrafik gününü fərqləndirmək isə ayrıca qayda tələb edir, çünki məzuniyyətin ödənişi təqvim günləri ilə, maaş isə iş günləri ilə aparıla bilər.

Sənəddə dövr sahələrini necə təşkil etmək olar

Dövrlərin düzgün doldurulması sənədin formasından başlayır. Sənədin tarixi ilə hesablama ayını qarışdırmamaq üçün başlıqda ayrıca sahə saxlamaq faydalıdır. İstifadəçi noyabr ayını seçir, kod isə qeydiyyat və fəaliyyət dövrlərini həmin seçimdən çıxarır. Mükafat sənədində əlavə olaraq baza dövrü üçün iki tarix və ya hazır seçim olur: cari ay, əvvəlki ay, rüb.

Sənəd sahəsiRegistr sahəsiDoldurma qaydası
Uçot ayıПериодРегистрацииНачалоМесяца() ilə
Hesablama başlanğıcıПериодДействияНачалоAyın əvvəli və ya hadisə tarixi
Hesablama sonuПериодДействияКонецКонецМесяца() və ya hadisə tarixi
Baza başlanğıcı və sonuБазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонецYalnız asılı növlər üçün

Bu bölgü formada sadə görünür, amma istifadəçiyə də dövrlərin fərqini izah edir. Sahələr üçün aydın adlar və formada ipucu olsa, mühasib sənədin tarixi ilə hesablama ayının eyni olmadığını daha tez mənimsəyir.

Dövrləri qarışdırmağın nəticələri

SəhvGörünən nəticəHara baxmalı
Qeydiyyat dövrü yanlışdırMəbləğ düzgün, ay səhvdirSənədin dövrü, kod
Fəaliyyət dövrü bütün ay, xəstəlik isə üç günMaaş ayın hamısına hesablanırYerdəyişmə, xəstəlik tarixləri
Baza dövrü yanlış aydırMükafat başqa ayın məbləğindən çıxırБазовыйПериодНачало
Baza siyahısı boşdurMükafat sıfırdırБазовые

Hər birində proqram normal işləyir. Bu səbəbdən yoxlamanın əsasını dövrlərin vizual görünməsi təşkil etməlidir. Sorğu ilə bütün yazılışları dövrləri ilə birlikdə çıxararaq hər sətri yuxarıdakı üç sualla oxumaq bir neçə dəqiqə çəkir və ən bahalı səhvləri tutur. Dövrlərin hesabata necə çıxarılacağı üçün isə SKD ilə hesablama registrləri körpüsü yazısına, qeydlərin sənədlə əlaqəsi üçün isə qeydiyyatçı haqqındakı yazıya baxa bilərsiniz.

Tipik yanlış

Fəaliyyət dövrünün mənasını yalnız dekorativ məlumat saymaq. Yerdəyişmə də, qrafik hesablaması da bu tarixlərdən işləyir, ona görə yanlış dövr sadəcə hesabat yazısını deyil, hesablamanın özünü dəyişir.

Fəaliyyət və baza dövrlərini standart dəyərlərlə avtomatik doldurmaq rahatdır, amma onları sənəd formasında görünən saxlamaq daha etibarlıdır. Mühasib noyabr mükafatının bazası kimi avtomatik gələn dövrü görə bilirsə, səhv seçimi keçirmədən əvvəl tutur. Gizli doldurulan tarix isə ancaq hesabatda və çox vaxt gec üzə çıxır.

Sənəd düzəldiləndə də eyni diqqət lazımdır: hesablama ayı dəyişdirilibsə, üç dövrün hamısının yeni seçimə uyğun yeniləndiyini yoxlayın.

Yekun: hər dövrün öz sualı var

Qeydiyyat dövrü uçotla, fəaliyyət dövrü real tarixlərlə, baza dövrü isə faizin mənbəyi ilə bağlıdır. Eyni yazılışda onların üçü də fərqli ola bilər, dekabrda yazılmış noyabr mükafatı bunun ən sadə nümunəsidir. Üç dövrü bir tarixə sıxışdırmaq əvəzinə hər biri üçün ayrıca suala cavab verin.

Bu aydınlıqdan sonra yerdəyişmə və baza asılılığı artıq abstrakt anlayış olmur, çünki onların hər ikisi məhz bu dövrlər üzərində işləyir. Bir yazılışı oxuyarkən üç dövr haqqında aydın danışa bilirsinizsə, hesablama registrinin əsas məntiqini artıq başa düşmüsünüz.

Tez-tez verilən suallar

Qeydiyyat dövrü sənədin tarixi ilə eynidir?

Xeyr. Qeydiyyat dövrü uçot dövrüdür və proqramçı tərəfindən doldurulur. Aylıq registrdə 5 noyabrda keçirilən noyabr hesablaması üçün 01.11.2026 yazılır, dekabrda yazılan noyabr düzəlişi üçün isə iş qaydasına görə başqa dövr seçilə bilər.

Maaş yazılışında baza dövrü doldurulmalıdır?

Xeyr. Maaş başqa hesablamadan asılı deyilsə, baza dövrü boş qalır. Baza dövrü yalnız asılı növlər üçün lazımdır, məsələn mükafat üçün.

Platforma mükafatı avtomatik hesablayır?

Xeyr. Platforma göstərilən baza dövrü üzrə baza məbləğini virtual cədvəl vasitəsilə verir, dərəcəni tətbiq edib nəticəni resursa yazmaq isə kodun işidir.

Fəaliyyət dövrü ilə qeydiyyat dövrü fərqli aylarda ola bilər?

Bəli və bu, tez-tez rast gəlinir. Dekabrda yazılmış noyabr mükafatında qeydiyyat dövrü dekabr, fəaliyyət dövrü noyabr ola bilər.

1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?

KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.

KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri