Hesablama registri tanış ölçü və resurs skeletinin üzərində qurulur, amma ona növlər planı və dövrlər əlavə olunur. Bu əlavələr onu sadə cədvəldən hesablama mexanizminə çevirir. Məqalədə registrin elementlərini, vəzifələrini və qaydaların harada saxlandığını aydınlaşdırırıq.
hesablama registrinin beş vəzifəsini, elementlərini qalıq registri ilə müqayisəni, hesablama növləri planının rolunu, standart sahələri və obyektlərin yaradılma sırasını
Hesablama registri ilk baxışda qorxuducu görünsə də, onun əsasını artıq tanıyırsınız. Ölçü, resurs, rekvizit, qeydiyyatçı: bu elementlər başqa registrlərdə də var. Fərq onların üzərinə əlavə olunan zaman sahələrindən və hesablama növləri planı ilə bağlılıqdan yaranır. Registri düzgün qurmaq üçün hər elementin hansı suala cavab verdiyini bilmək lazımdır.
Registrin beş vəzifəsi
Hesablama registri dövrə bağlı nəticələrin sadəcə saxlandığı cədvəl deyil. O, beş vəzifəni birlikdə həyata keçirir. Vəzifələrin hər biri əvvəlki yanaşmaların boşluğunu qapadır.
- Dövrləri saxlamaq. Hər yazılışda qeydiyyat, fəaliyyət və lazım olduqda baza dövrü yazılır.
- Hesablanmış nəticəni saxlamaq. Resurslar məbləği və miqdarı daşıyır: nə qədər pul və neçə gün və ya saat.
- Yerdəyişməni təmin etmək. Bir hesablama növünün digərini fəaliyyət dövrü üzrə sıxışdırmasının nəticəsi hesablana bilir.
- Baza asılılığını oxumaq. Asılı növün bazası göstərilən dövr üzrə platforma vasitəsilə əldə edilir.
- Yenidən hesablamaya kömək etmək.
Перерасчетobyekti ilə təkrar hesablanmalı nəticələr izlənir.
Bəzən hesablama registrinin faktı deyil, qaydanı saxladığı deyilir. Dəqiq ifadə belədir: registr nəticələri və dövrləri saxlayır, əlaqə qaydaları hesablama növləri planında, düstur isə kodda yerləşir.
Üç hissə, üç məsuliyyət
Hesablama sistemi üç hissənin birgə işidir. Bu bölgünü yadda saxlamaq xətaların yerini tapmağı xeyli asanlaşdırır. Mükafat səhvdirsə, problem planda, düsturda və ya registrə yazılan dövrlərdə ola bilər.
| Hissə | Saxladığı | Nümunə |
|---|---|---|
| Hesablama növləri planı | Növlər və onların əlaqələri | Xəstəlik maaşı sıxışdırır |
| Registr | Nəticələr və dövrlər | Noyabr üçün 777,27 AZN |
| Kod | Hesablama düsturu | Tarif ÷ norma × gün |
Sıra bir tövsiyə deyil, əsasən texniki tələbdir. Registrin План видов расчета xassəsi doldurulmadan registr tamamlanmır. Qrafik registri isə hesablama registrinin xassəsində göstərilir. Sənəd qeydiyyatçı kimi registrə qoşulmaq üçün mövcud olmalıdır, ona görə ən sonda qoşulur.
Hesablama növləri planı niyə məcburidir
Yığım registrində əməliyyat növü sadə bir kataloq elementi ola bilər və registr onun mənasını bilmir. Hesablama registrində isə План видов расчета fərqli rol oynayır. Registr yazılışının ВидРасчета sahəsi planın elementinə istinad edir, platforma isə həmin elementin təsvirindən yerdəyişmə və baza hesablamaları üçün istifadə edir. Planı dəyişmək hesablama mexanizminin davranışını dəyişmək deməkdir.
Planda hər hesablama növü üçün üç əsas siyahı var. Onların adlarını bir-biri ilə qarışdırmaq çox yayılmış problemdir, ona görə hər birinin sualını ayrıca yadda saxlayın.
| Siyahı | Cavab verdiyi sual | Maaş və ya mükafat nümunəsi |
|---|---|---|
Вытесняющие | Hansı növlər bu növü fəaliyyət dövrü üzrə sıxışdırır? | Maaş üçün: xəstəlik, məzuniyyət |
Базовые | Bu növün bazası hansı növlərdən götürülür? | Mükafat üçün: maaş |
Ведущие | Hansı növlər dəyişəndə bu növ yenidən hesablanmalıdır? | Mükafat üçün: maaş, xəstəlik |
Mükafat sətrində Ведущие siyahısına xəstəliyin də düşməsi təsadüf deyil. Xəstəlik mükafatın bazası deyil, amma maaşı azaldır, nəticədə mükafatın bazası dəyişir. Bu cür dolayı əlaqələr üçün «bu növün nəticəsi nəyə görə köhnələ bilər?» sualını vermək lazımdır. Əlaqələrin təsviri bütün növlər üçün tamamlanmadıqca, plan hazır sayılmamalıdır.
Registrin əsas xassələri
Konfiquratorda registri açdıqda bir neçə qərar birbaşa xassələr panelində verilir. Bu xassələr hesablama registrinin imkanlarını müəyyən edir.
| Xassə | Məqsədi | Qeyd |
|---|---|---|
План видов расчета | Növlərin mənbəyi | Doldurulması məcburidir |
Периодичность | Qeydiyyat dövrünün addımı | Əməkhaqqı üçün adətən ay |
Период действия | Fəaliyyət dövrü sahələrini açır | Yerdəyişmə üçün lazımdır |
Базовый период | Baza dövrü sahələrini açır | Bazalı hesablamalar üçün lazımdır |
График | Qrafik məlumatının mənbəyi | Adətən məlumat registri |
Fəaliyyət dövrü xassəsini söndürmək bəzi sadə hesablamalar üçün mümkündür, lakin onda planın yerdəyişmə imkanından istifadə edilə bilməz. Baza dövrü də eyni məntiqlə yalnız lazım olduqda açılır. Yəni üç dövr nəzəri olaraq mövcud olsa da, konkret registrdə hansılarının istifadə olunduğu dizayn qərarıdır.
Registrə tabe olaraq Перерасчет obyektləri də yaradıla bilər. Onlar registrin tərkibindəki ayrıca element kimi görünür və hansı nəticələrin yenidən hesablanmalı olduğu barədə məlumatı saxlayır. Hesablama məbləğini onlar dəyişmir, onları dəyişən yenə də kod və ya sənəddir. Qısa desək, onlar köhnəlmiş nəticələrin siyahısıdır, yeni nəticələrin mənbəyi deyil.
Qalıq registri ilə element-element müqayisə
Tanış olan yerdən başlamaq üçün hər iki registri yan-yana qoyaq.
| Element | Qalıq registrində | Hesablama registrində |
|---|---|---|
Ölçü (Измерение) | Mal, anbar | İşçi və ya başqa hesablama obyekti |
Resurs (Ресурс) | Miqdar, məbləğ | Məbləğ, gün, saat |
Rekvizit (Реквизит) | Əlavə məlumat | Əlavə məlumat, məsələn əmsal |
Qeydiyyatçı (Регистратор) | Sənəd | Sənəd |
| Dövrilik | Belə xassə yoxdur, hərəkətin tarixi var | Mütləq: gün, ay, rüb və ya il |
| Hesablama növləri | Yoxdur | Məcburi: План видов расчета |
| Fəaliyyət dövrü | Yoxdur | Registr xassəsi ilə aktivləşdirilir |
| Baza dövrü | Yoxdur | Registr xassəsi ilə aktivləşdirilir |
| Qrafik | Yoxdur | Mənbə kimi bağlana bilər |
Cədvəldən əsas fikir budur: əsas fərq növlər planı və dövrlərdədir. Dövriliyin qeydi də vacibdir: Периодичность registrin qeydiyyat dövrünün addımını təyin edir. Ay seçildikdə, qeydiyyat dövrü ayın əvvəli ilə ifadə olunur, yəni noyabrın istənilən günündə yazılsa da, qeydiyyat dövrünün dəyəri 01.11.2026-dır.
Standart sahələr: registrin avtomatik yaratdığı sütunlar
Registr yaradıldıqda, siz yalnız ölçü və resursları elan edirsiniz. Bundan əlavə, platforma standart sahələr yaradır və onlar sorğu və kodda istifadə olunur.
| Sahə | Mənası |
|---|---|
Регистратор | Yazılışı yaradan sənəd |
НомерСтроки | Sənəd daxilində yazılışın nömrəsi |
ПериодРегистрации | Yazılışın aid edildiyi uçot dövrü |
ВидРасчета | Plandan hesablama növü |
ПериодДействияНачало, ПериодДействияКонец | Fəaliyyət dövrünün sərhədləri |
БазовыйПериодНачало, БазовыйПериодКонец | Bazanın götürüləcəyi dövrün sərhədləri |
Сторно | Əvvəlki yazılışı əks etdirən düzəliş əlaməti |
Активность | Yazılışın qüvvədə olduğu əlaməti |
Fəaliyyət və baza dövrü sahələri müvafiq xassələr aktivləşdirildikdə işlək olur. Registrin virtual cədvəllərindən ən çox istifadə olunanları ФактическийПериодДействия, ДанныеГрафика və baza cədvəlidir, baza cədvəlinin adı isə baza kimi götürülən registrin adından yaranır. Məsələn, Hesablamalar registri üçün ad БазаHesablamalar olur.
Bir ayın yazılışları: real cədvəlin görünüşü
Nümunə olaraq üç işçi üçün noyabr ayı yazılışlarına baxaq. Tarif, qrafik norması və xəstəlik günləri göstərilənə uyğundur: İşçi A üçün tarif 900 AZN, İşçi B-də 3 gün xəstəlik, İşçi C üçün tarif 850 AZN. Mükafat maaşın 20%-idir, rəqəmlər nümunədir.
| İşçi | Maaş | Xəstəlik | Mükafat | Cəmi |
|---|---|---|---|---|
| İşçi A | 900,00 | 0,00 | 180,00 | 1080,00 AZN |
| İşçi B | 777,27 | 200,00 | 155,45 | 1132,72 AZN |
| İşçi C | 850,00 | 0,00 | 170,00 | 1020,00 AZN |
Növlər üzrə cəm belə alınır: maaş 2527,27 AZN, xəstəlik 200,00 AZN, mükafat 505,45 AZN, ümumi 3232,72 AZN. Bu yekun işçi cəmlərinin toplamı ilə də üst-üstə düşür: 1080,00 + 1132,72 + 1020,00 = 3232,72 AZN. Registrdəki rəqəmləri oxumaq üçün sadə sorğu yazmaq kifayətdir.
ВЫБРАТЬ
Hesablamalar.ВидРасчета,
СУММА(Hesablamalar.Mebleg) КАК Mebleg
ИЗ
РегистрРасчета.Hesablamalar КАК Hesablamalar
ГДЕ
Hesablamalar.ПериодРегистрации = &Period
И Hesablamalar.Активность
СГРУППИРОВАТЬ ПО
Hesablamalar.ВидРасчета
Parametrə ayın başlanğıcı verilir, məsələn НачалоМесяца(Дата). Sorğu real cədvəli oxuyur, ona görə məbləğlər olduğu kimi götürülür. Bu nümunədə filtr qeydiyyat dövrü üzrədir. Fəaliyyət dövrü üzrə hesabat qurmaq istəsəniz, süzgəc başqa sahələrə tətbiq edilməlidir. Registrlərin ümumi elementləri barədə əlavə bilgi üçün ölçülər, resurslar və rekvizitlər yazısına baxa bilərsiniz.
Elementləri seçərkən nələrə diqqət etmək lazımdır
Ölçü: kimin üçün və ya nə üçün
Ölçü hesablamanın obyektidir. Yerdəyişmə də məhz eyni ölçü kəsiyində işləyir: başqa işçinin xəstəliyi bu işçinin maaşına təsir etməməlidir. Yuxarıdakı nümunədə ölçü işçidir. Əgər işçinin bir neçə iş yeri və ya müqaviləsi varsa, ölçünü buna uyğun planlaşdırın, çünki əks halda fərqli müqavilə üzrə hesablamalar bir-birini sıxışdıra bilər.
Resurs: rəqəm və miqdar birlikdə
Məbləğlə yanaşı gün və saat saxlanılması hesablama vərəqəsi üçün lazımdır. Bəzən günlərin qrafikdən alınması kifayətdir, amma hesablamanın həmin an istifadə etdiyi miqdarı yazmaq nəticəni izah etməyi asanlaşdırır.
Rekvizit: analiz üçün əlavə
Rekvizitlər hesablama əmsalı, faiz və ya şərh kimi əlavə məlumat saxlayır. Onlar kəsiklər üzrə yerdəyişmə məntiqini dəyişmir. Bir sahənin kəsiklə işləməsi lazımdırsa, onu ölçü edin.
Dövrilik: mühasibatın ritmi
Əməkhaqqında aylıq dövrilik adi seçimdir. Dövriliyi məlumat toplandıqdan sonra dəyişmək mövcud yazılışlara və hesabatlara təsir edəcəyi üçün bu qərarı başlanğıcda dəqiqləşdirin.
Yazılışı necə oxumaq: bir sətrin hekayəsi
Registrin quruluşunu möhkəmləndirməyin yaxşı yolu bir yazılışı sütun-sütun oxumaqdır. Məsələn, İşçi B üçün maaş yazılışını götürək. Регистратор sahəsi deyir ki, yazılış «Əməkhaqqının hesablanması» sənədindən gəlir. ВидРасчета deyir ki, bu, maaşdır, yəni planın həmin elementinin qaydaları tətbiq olunur. ПериодРегистрации dəyəri 01.11.2026 olduğu üçün məbləğ noyabrın uçotuna düşür. ПериодДействияНачало və ПериодДействияКонец noyabrın hüdudlarını göstərir, amma bu, işçinin bütün günləri işlədiyi demək deyil: faktiki olaraq neçə günün qaldığını yerdəyişmə göstərir.
Sonda Emekdas ölçüsü bu sətrin kimə aid olduğunu, Mebleg resursu isə 777,27 AZN olduğunu bildirir. Əgər gün resursu da varsa, orada 19 dəyəri görünür. Beləliklə, bir sətir yeddi-səkkiz sualın cavabını özündə saxlayır: kim, nə, nə qədər, hansı uçot dövründə, hansı günlər üçün, hansı sənədlə. Sətri bu suallarla oxuya bilirsinizsə, hesabatda və yoxlamada itməyəcəksiniz.
Eyni yanaşma səhvləri də tez aşkarlayır. Mükafat sətrində baza dövrü boşdursa, oxuyan şəxs dərhal soruşacaq: baza haradan alınıb? Xəstəlik sətrinin fəaliyyət dövrü bütün ayı əhatə edirsə, üç günlük vərəqə ilə ziddiyyət görünəcək. Yazılış səviyyəsində oxumaq vərdişi yekun rəqəmə baxmaqdan qat-qat çox məlumat verir.
Qurulma zamanı edilən səhvlər
Yerdəyişmə lazım olmayan sadə registr üçün fəaliyyət dövrünü söndürmək olar. Lakin sonradan xəstəlik və məzuniyyət əlavə edildikdə bu qərar ciddi yenidən qurmaya səbəb olur.
- Düsturu rekvizit kimi saxlamağa çalışmaq. Düstur kodda olmalıdır.
- Bütün növ məlumatlarını registrin ölçüsü etmək. Hesablama növü onsuz da standart sahədir.
- Qeydiyyatçı sənədi qoşmağı unutmaq. Keçirmə kodunda bu registrə yazılış mümkün olmayacaq.
- Qeydiyyat dövrünü sənədin tarixi ilə eyni saymaq. Noyabr üçün dekabrda yazılan sənəddə bu fərq həlledicidir.
Registri öyrənərkən yuxarıdakı qaydaları yoxlamaq üçün test bazasında qeydiyyatçı prinsipini yada salmaq da faydalıdır. Sənəd ləğv ediləndə bütün hesablama yazılışlarının yox olması düzgün qurulmuş qeydiyyatçının əlamətidir.
Yekun: skelet tanış, ağıl planda
Hesablama registri tanış ölçü və resurs strukturu üzərində dövrlər, hesablama növü və qrafik əlaqəsi əlavə edir. O, nəticələri saxlayır, qaydaları isə növlər planından götürür, düstur üçün isə kodla işləyir. Bu üç məsuliyyəti qarışdırmamaq sistemi sadə edir.
Növbəti addımda diqqəti ən vacib əlavəyə, yəni hər yazılışdakı dövrlərə yönəltmək lazımdır. Çünki düzgün dövrləri olmayan yazılış nə yerdəyişməni düzgün işlədir, nə də düzgün bazanı oxuya bilir.
Tez-tez verilən suallar
Hesablama registri planı olmadan yaradıla bilərmi?
Xeyr. Registrin xassələrində План видов расчета göstərilməlidir, ona görə əvvəlcə hesablama növləri planı yaradılır.
Fəaliyyət dövrü hər hesablama registrində olur?
Xeyr. Registr xassələrində fəaliyyət dövrü istifadəsi söndürülə bilər. Bu halda yerdəyişmə və fəaliyyət dövrü ilə bağlı imkanlar işləməz. Baza dövrü də ayrıca aktivləşdirilir.
Qaydalar registrdə, yoxsa planda saxlanılır?
Hansı növün hansını sıxışdırdığı və hansından asılı olduğu hesablama növləri planında təsvir olunur. Registr isə nəticələri və dövrləri saxlayır, düstur isə kodda yazılır.
Hesablama registrində qeydiyyatçı nə üçün lazımdır?
Registr yazılışları sənədə bağlıdır. Sənədin ləğvi yazılışları da ləğv edir, hər məbləğin hansı sənəddən gəldiyi izlənə bilir. Qeydiyyatçı olmadan bu nəzarət itir.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





