Əməkhaqqı sistemində ilk qərar registr yox, adi bir kataloqdur. Əməkdaş kartında nəyin saxlandığı sonrakı bütün hesablamaların dəqiqliyini müəyyən edir, buna görə bu mərhələdə edilən kiçik səhv hər ay təkrarlanır.
əməkdaş kataloqunun rekvizitlərini, pul sahəsinin dəqiqliyini, işə qəbul və işdən çıxma tarixlərinin hesablamaya təsirini və kataloqda nəyi saxlamamaq lazım olduğunu.
Əməkhaqqı hesablayan sistem haqqında danışanda ağla adətən vaxt vərəqələri, mükafat faizləri və hesablama registrləri gəlir. Halbuki zəncirin birinci halqası çox sadədir: kimin üçün hesablayırıq? Bu suala cavab verən obyekt əməkdaş kataloqudur. Kataloq (справочник) nisbətən az dəyişən siyahı məlumatlarını saxlayan 1C obyektidir və burada hər işçi bir elementlə təmsil olunur.
Sadə görünməsinə baxmayaraq, bu obyektin dizaynı üç sonrakı qərara təsir edir: məbləğ hansı dəqiqliklə hesablanacaq, işçi hansı ayın siyahısına düşəcək və keçmiş ayın sənədi yenidən keçiriləndə nəticə dəyişəcəkmi. Aşağıda kataloqu bu üç suala cavab verəcək şəkildə quracağıq.
Kataloqun hesablama zəncirindəki yeri
Əməkhaqqı dövrü bir-birinə söykənən mərhələlərdən ibarətdir. Kataloqdan tarif və tarixlər götürülür, sənəd işçini sətirə yazır, registr isə həmin işçiyə istinad edən qeyd saxlayır. Registrdə işçinin adı təkrar yazılmır, yalnız kataloq elementinə istinad saxlanır. Buna görə kataloq elementi silinərsə və ya səhv element seçilərsə, səhv bütün sonrakı mərhələlərə keçir.
Bu zəncirdən bir praktik qayda çıxır: kataloq hesablamanın ilkin məlumat mənbəyidir, hesablama nəticəsinin saxlandığı yer deyil. Kartda «bu ay hesablanmış məbləğ» kimi sahənin yeri yoxdur. Nəticə ay üzrə dəyişir və hesablama registrinə aiddir.
Əməkdaş kartının rekvizitləri
Rekvizit obyektin xüsusiyyətini saxlayan sahədir. Minimal işlək sistem üçün aşağıdakı altı rekvizit kifayətdir. Kataloqun standart Код və Наименование rekvizitləri isə platforma tərəfindən avtomatik yaradılır.
| Rekvizit | Tip | Təyinatı | Hesablamada rolu |
|---|---|---|---|
Ad | Строка (50) | İşçinin adı | Rolu yoxdur, yalnız təqdimat üçündür |
Soyad | Строка (50) | İşçinin soyadı | Hesabatda sıralama üçün işlədilir |
Vezife | Строка (100) | Məsələn, «Mühasib» | Hesablama vərəqəsində göstərilir |
AyliqTarif | Число (15,2) | Aylıq əsas məbləğ | Düsturun birinci vuruğudur |
IseQebulTarixi | Дата | İşə başlama günü | Dövrün başlanğıcını daraldır |
IsdenCixmaTarixi | Дата | Boş ola bilər | Dövrün sonunu daraldır |
Vezife sahəsini sətir kimi saxlamaq başlanğıc üçün rahatdır. Vəzifələr üzrə hesabat lazım olanda və eyni vəzifə müxtəlif yazılışla daxil edilməyə başlayanda, onu ayrıca kataloqa çevirmək daha doğrudur. Əks halda «Mühasib» və «mühasib» hesabatda iki ayrı vəzifə kimi görünə bilər.
Pul sahəsinin dəqiqliyi
Число (15,2) yazılışı ümumi uzunluğu 15 rəqəm olan, bunlardan 2-si kəsr hissəyə ayrılan ədəd deməkdir. Pul üçün bu seçim qəpik səviyyəsində dəqiqlik verir. Əgər sahə Число (15,0) olsaydı, 1037,50 AZN nümunə tarifi 1038 kimi saxlanardı. 22 günlük norma və 17 işlənmiş gün üçün dəqiq nəticə 801,70 AZN olduğu halda, yuvarlaqlaşdırılmış tariflə 802,09 AZN alınardı. Bir ayda fərq kiçikdir, lakin səbəbi izah etmək çətindir, çünki sənəddə tarif də, düstur da düzgün görünür.
Sahənin uzunluğunu artırmaq mümkündür, amma kəsr hissəsini sonradan əlavə etmək itmiş qəpikləri geri qaytarmır. Pul tutan sahəni əvvəldən iki kəsr rəqəmi ilə yaradın.
Tarixlər siyahını və dövrü necə dəyişir
İşə qəbul və işdən çıxma tarixləri ilk baxışda kadr məlumatı kimi görünür. Əslində onlar hesablamanın sərhədlərini müəyyən edir. Ayın ortasında işə başlayan əməkdaş üçün dövr ayın birinci günündən başlamamalıdır. Aşağıdakı nümunədə 2026-cı ilin oktyabrı beşgünlük qrafiklə götürülüb və ayda 22 iş günü var.
Nümunə rəqəmlərlə hesablayaq. 1100 AZN tarifli yeni əməkdaş 15 gün işləyib: 1100 ÷ 22 × 15 = 750,00 AZN. 880 AZN tarifli, 23 oktyabrda işdən çıxan əməkdaş isə 17 gün işləyib: 880 ÷ 22 × 17 = 680,00 AZN. Hər ikisinin dövrü aylıq dövrdən dar olduğu üçün hesablama sərhədi kataloqdakı tarixlərdən çıxarılmalıdır.
Bu məntiqi hər sənəddə təkrar yazmamaq üçün ümumi modulda bir funksiya saxlamaq olar. Funksiya ayın sərhədlərini işçinin tarixlərinə görə daraldır, işçi həmin ayda heç işləməyibsə, Неопределено qaytarır.
Функция IscininDovru(Isci, Ay) Экспорт
Baslangic = НачалоМесяца(Ay);
Bitis = КонецМесяца(Ay);
Если Isci.IseQebulTarixi > Baslangic Тогда
Baslangic = Isci.IseQebulTarixi;
КонецЕсли;
Если ЗначениеЗаполнено(Isci.IsdenCixmaTarixi)
И Isci.IsdenCixmaTarixi < Bitis Тогда
Bitis = КонецДня(Isci.IsdenCixmaTarixi);
КонецЕсли;
Если Baslangic > Bitis Тогда
Возврат Неопределено;
КонецЕсли;
Возврат Новый Структура("Baslangic, Bitis", Baslangic, Bitis);
КонецФункции
Funksiyanın qaytardığı sərhədlər registr qeydinin ПериодДействияНачало və ПериодДействияКонец sahələrinə yazıla bilər. Beləliklə, iş qrafikindən alınan gün sayı avtomatik olaraq işçinin faktiki iş dövrünə uyğunlaşır və düsturda əlavə şərt yazmaq lazım gəlmir.
Kataloqda nə saxlamaq, nəyi saxlamamaq
Dizayn zamanı ən faydalı sual budur: bu məlumat işçinin özünə aiddirmi, yoxsa konkret ayın hadisəsinə? Birinci halda yeri kataloqdur, ikinci halda sənəd və ya registr. Tarif bu iki sahənin kəsişməsindədir: cari dəyər kartda durur, konkret ay üçün işlədilən dəyər isə sənəddə qeydə alınmalıdır.
Tarifin sənədə köçürülməsinin səbəbi tarixi dəqiqlikdir. Fərz edin, oktyabr hesablaması 1100 AZN tariflə aparılıb, dekabrda isə tarif 1300 AZN olub. Yanvarda oktyabr sənədi hər hansı səbəbdən yenidən keçirilsə və kod tarifi birbaşa kataloqdan oxusa, oktyabrın nəticəsi 1300 AZN üzərindən dəyişəcək. Sənəd sətrində 1100 AZN saxlanırsa, keçmiş ay toxunulmaz qalır.
Tarif ay ərzində dəyişə bilirsə və ya tarif tarixçəsini hesabatda göstərmək lazımdırsa, onu kataloq rekviziti ilə deyil, tarixli məlumat registri ilə aparın. Bu yanaşma periodik registr nümunəsində addım-addım göstərilib, müəyyən tarixdəki dəyəri oxumaq üçün isə СрезПоследних virtual cədvəli işlədilir.
Kataloqun yaradılması və məlumat yoxlaması
- Konfiqurator ağacında
СправочникиbölməsindəEmekdaslaradlı yeni kataloq yaradın. Данныеsəhifəsində cədvəldəki altı rekviziti əlavə edin və tipləri dəqiq verin.AyliqTarif,SoyadvəIseQebulTarixiüçünПроверка заполненияxassəsiniВыдавать ошибкуedin.- Formada
IsdenCixmaTarixisahəsini aşağıya yerləşdirin ki, işə yeni qəbul edilən işçidə diqqəti yayındırmasın. - Obyekt modulunda tarixlərin məntiqi ardıcıllığını yoxlayan prosedur yazın.
Boş tarifin qarşısını platformanın doldurma yoxlaması alır, amma tarixlərin ardıcıllığını yalnız kod yoxlaya bilər. Aşağıdakı prosedur obyekt modulunda yerləşir:
Процедура ОбработкаПроверкиЗаполнения(Отказ, ПроверяемыеРеквизиты)
Если ЗначениеЗаполнено(IsdenCixmaTarixi)
И IsdenCixmaTarixi < IseQebulTarixi Тогда
Сообщение = Новый СообщениеПользователю;
Сообщение.Текст = "İşdən çıxma tarixi işə qəbul tarixindən əvvəl ola bilməz";
Сообщение.Поле = "IsdenCixmaTarixi";
Сообщение.УстановитьДанные(ЭтотОбъект);
Сообщение.Сообщить();
Отказ = Истина;
КонецЕсли;
КонецПроцедуры
Bu yoxlamanın yerləşdiyi yer vacibdir. Forma modulunda yazılsaydı, məlumatların proqramla yazıldığı hallarda icra olunmazdı. Obyekt modulundakı ОбработкаПроверкиЗаполнения interaktiv yazılışda işə düşür, proqramla yazılışda isə ПроверитьЗаполнение() metodu ilə ayrıca çağırılır.
Real ssenari: siyahını doğru toplamaq
Ayın hesablama sənədini açan mühasib siyahıda yalnız həmin ayda işləmiş insanları görmək istəyir. Bu seçimin əsas şərti kataloqdakı tarixlərdir. Bir işçinin dövrü hesablama ayı ilə kəsişirsə, o siyahıya düşür. Məsələn, sentyabrda işdən çıxmış əməkdaş oktyabrın siyahısında olmamalıdır, 28 oktyabrda qəbul olunan əməkdaş isə olmalıdır.
ВЫБРАТЬ
Emekdaslar.Ссылка КАК Isci,
Emekdaslar.AyliqTarif КАК Tarif
ИЗ
Справочник.Emekdaslar КАК Emekdaslar
ГДЕ
НЕ Emekdaslar.ПометкаУдаления
И Emekdaslar.IseQebulTarixi <= &AyinSonu
И (Emekdaslar.IsdenCixmaTarixi = ДАТАВРЕМЯ(1, 1, 1)
ИЛИ Emekdaslar.IsdenCixmaTarixi >= &AyinBasi)
Mötərizələri unutmaq burada klassik səhvdir. ИЛИ əməliyyatı И əməliyyatından sonra icra olunur, ona görə mötərizəsiz yazılışda şərtin mənası dəyişir və işdən çıxmış əməkdaşlar siyahıya düşə bilər. Sorğu yazılışı ilə tanış deyilsinizsə, sorğu dilinin əsaslarına baxa bilərsiniz.
İşçinin təqdimatı və təkrar qeydlər
Kataloq elementi seçim siyahılarında və sənəd sətirlərində Наименование ilə görünür. Bu sahəni əl ilə yazdırsanız, eyni adam «Məmmədov Əli», «Əli Məmmədov» və «Məmmədov Ə.» kimi müxtəlif formada düşə bilər. Daha etibarlı yol budur ki, Наименование yazılışdan əvvəl Soyad və Ad rekvizitlərindən avtomatik yığılsın. Beləliklə, siyahılarda vahid görünüş alınır və sıralama soyada görə işləyir.
Təkrar qeyd isə daha ciddi problemdir. Eyni insan üçün iki element yaradılarsa, hesablama da iki dəfə apara bilər, çünki sistem üçün bunlar iki müxtəlif istinaddır. Ad və soyadın eyniliyi təkrarın sübutu deyil, çünki həqiqətən eyni adlı iki əməkdaş ola bilər. Ona görə kartda kadr nömrəsi kimi təşkilatda unikal olan bir sahə saxlamaq və yeni element yazılarkən həmin sahə üzrə yoxlama aparmaq daha doğrudur.
Kartda saxlanan şəxsi məlumatların həcmini də düşünülmüş seçin. Hesablama üçün lazım olmayan məlumatı kataloqa əlavə etmək yalnız qorunmalı məlumatın miqdarını artırır. Lazım olan sahələr üçün isə kimin nəyi görə biləcəyi əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.
Tarifin görünməsi və giriş hüquqları
AyliqTarif təşkilatda ən həssas rəqəmlərdən biridir. Kataloq adi seçim siyahısı olduğu üçün onu açan hər istifadəçi rekvizitləri də görə bilər, əgər ayrıca məhdudiyyət qoyulmayıbsa. Rollarda rekvizit səviyyəsində oxuma hüququnu söndürmək mümkündür: işçilər siyahısını görməli olan menecer tarifi görməsə də, sənəd sətrində işçini seçə bilir.
Burada bir praktik məqam var. Tarifə oxuma hüququ olmayan istifadəçinin işlətdiyi kod həmin rekvizitə müraciət edirsə, icra zamanı xəta yarana bilər. Buna görə hesablama və doldurma kodunu server tərəfdə, tarifi görməyə icazəsi olan kontekstdə qurmaq lazımdır. Həssas sahələrin siyahısını kataloq yaradılarkən müəyyən etmək sonradan bütün rolları təftiş etməkdən qat-qat asandır.
Rekvizit əlavə etməzdən əvvəl üç sual verin: bu dəyər hesablamada və ya hesabatda işlədilirmi, kim onu görməlidir, ayda dəyişirmi? Üçüncü sualın cavabı «bəli» olarsa, kataloq düzgün yer deyil.
Kataloq dizaynında tipik səhvlər
| Səhv | Nəticə | Düzgün yanaşma |
|---|---|---|
| Tarif tam ədəd kimi yaradılıb | Qəpiklər itir, məbləğ izah olunmur | Число (15,2) işlədin |
| İşdən çıxan əməkdaş silinib | Köhnə qeydlərdə pozulmuş istinad yaranır | Tarixi doldurun, elementi saxlayın |
| Hesablama kodu tarifi yalnız kataloqdan oxuyur | Köhnə ay yenidən keçiriləndə nəticə dəyişir | Tarifi sənəd sətrində saxlayın |
| Ayın məbləği kartda saxlanır | Hər ay üzərinə yazılır, tarixçə itir | Nəticəni registrə yazın |
| Tarix yoxlaması forma modulundadır | Proqramla yazılan məlumat yoxlanmır | Yoxlamanı obyekt moduluna keçirin |
Kartda BuAyCem və KecenAyCem sahələri yaratmaq. Üç aydan sonra heç kim hansı rəqəmin hansı aya aid olduğunu sübut edə bilmir.
Kartda işçinin sabit xüsusiyyətlərini saxlamaq, ay üzrə dəyişən bütün nəticələri hesablama registrində qeydiyyatçı sənədə bağlı şəkildə toplamaq.
Kataloqu böyütməyin sərhədi
Sistem inkişaf etdikcə karta yeni sahələr əlavə etmək istəyi yaranır: şöbə, bank hesabı, iş qrafiki, əlavə tarif. Hər əlavədən əvvəl həmin məlumatın həyat dövrünə baxın. Şöbə dəyişə bilirsə və keçmiş ayın hesabatı köhnə şöbəni göstərməlidirsə, kartdakı tək sahə kifayət etməyəcək. İş qrafiki də eyni kateqoriyaya aiddir: işçi növbəli rejimə keçəndə əvvəlki aylar köhnə qrafiklə qalmalıdır. Belə tarixli məlumatlar üçün ayrıca tarixli registr düzgün yerdir, kartda isə yalnız həqiqətən sabit qalan xüsusiyyətlər durur.
Bu suallara layihənin əvvəlində cavab vermək baha başa gəlmir. Eyni qərar bir neçə il sonra, registrdə minlərlə qeyd yığılandan sonra verilərsə, həm məlumat köçürməsi, həm də köhnə hesabatların yoxlanması tələb olunur. Ona görə kartın quruluşunu mühasiblə birlikdə gözdən keçirin və hər sahənin kim tərəfindən, nə vaxt dəyişdiriləcəyini qeyd edin.
Yoxlama siyahısı və nəticə
Kataloq hazır olanda növbəti mərhələyə keçmədən bir neçə test elementi yaradın və aşağıdakı halları özünüz yoxlayın:
- Tarifi boş olan element yazılmır.
- Çıxma tarixi qəbul tarixindən kiçik olanda istifadəçi aydın mesaj alır.
- 1037,50 kimi kəsrli tarif olduğu kimi saxlanır.
- Oktyabrda işləyən, sentyabrda çıxan və 28 oktyabrda qəbul olunan üç test işçisi üçün siyahı sorğusu gözlənilən nəticəni verir.
Əməkdaş kataloqu sistemin ən sakit hissəsidir, lakin hesablamanın düzgünlüyü burada başlayır. Pul sahəsinin dəqiqliyini əvvəldən düzgün seçmək, tarixləri hesablama sərhədi kimi görmək və ay üzrə dəyişən məlumatı karta yazmamaq sonrakı mərhələlərdə xeyli vaxt qazandırır. Yaxşı qurulmuş kart növbəti addımda hesablama növlərinin və qrafiklərin üzərində işləyəcəyi etibarlı bazadır.
Tez-tez verilən suallar
AylıqTarif sahəsini kataloqda saxlamaq düzgündürmü?
Kiçik sistemdə və tədris nümunəsində bəli. Tarif tarixçəsi lazım olan sistemdə isə cari dəyəri kataloqda saxlamaq kifayət etmir, tarixli dəyərlər üçün periodik məlumat registri qurulur.
İşdən çıxma tarixi boşdursa, sorğuda bunu necə yoxlayım?
Boş tarix 1C-də 01.01.0001 dəyəridir. Sorğuda onu ДАТАВРЕМЯ(1, 1, 1) ilə, daxili dildə isə ЗначениеЗаполнено funksiyası ilə yoxlayın.
Ad və Soyad varsa, Наименование nə üçün lazımdır?
Наименование kataloqun standart rekvizitidir və seçim siyahılarında, sənəd sətirlərində işçinin təqdimatı kimi görünür. Adətən Soyad və Ad birləşməsi ilə avtomatik doldurulur.
Eyni adlı iki işçini necə fərqləndirim?
1C-də qeydi fərqləndirən ad deyil, kataloq elementinin istinadıdır. Hesablama istinada görə aparılır, istifadəçi üçün isə siyahıda kod və ya vəzifə sütunu göstərmək kifayətdir.
İşdən çıxan əməkdaşı kataloqdan silmək olarmı?
Silməyin. Köhnə registr qeydləri bu elementə istinad edir. İşdən çıxma tarixini doldurmaq həm tarixçəni qoruyur, həm də işçini növbəti ayın siyahısından çıxarır.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





