Əməkhaqqı sistemi bir registrdən ibarət deyil. O, bir-birinə ardıcıl söykənən obyektlərin zənciridir və hər halqanın öz məsuliyyəti var. Bu məqalədə kiçik ticarət müəssisəsi üçün belə sistemin bütöv sxemini və qurulma sırasını görəcəksiniz.
kiçik əməkhaqqı sisteminin yeddi obyektini, onların qurulma ardıcıllığını, hesablama məntiqinin harada yerləşdiyini və sistemin ödəniş və mühasibat tərəfi ilə əlaqəsini
Hesablama registrini ayrıca öyrənmək olar, amma onun əsl məntiqi bütöv sistemin içində görünür. Çünki registr tək başına heç nə etmir: ona işçi lazımdır, hesablama növləri lazımdır, gün norması lazımdır, yazılışı yaradan sənəd lazımdır. Kiçik müəssisə üçün əməkhaqqı sistemi qurmaq istəyirsinizsə, əvvəlcə obyektlərin xəritəsini çəkmək vacibdir.
Sistemin xəritəsi: nə kimdən asılıdır
Minimal, amma işlək əməkhaqqı sistemi yeddi hissədən ibarətdir. Bu hissələrin sırası təsadüfi deyil. Hər addım özündən əvvəlkinin nəticəsindən istifadə edir, ona görə sıranı pozmaq ya mümkün olmur, ya da sonradan yenidən iş tələb edir.
| Hissə | 1C obyekti | Məsuliyyəti |
|---|---|---|
| Əməkdaş | Справочник | Kim üçün hesablanır, əsas məlumatlar |
| Hesablama növləri | План видов расчета | Maaş, xəstəlik, mükafat və onların əlaqələri |
| İş qrafiki | Регистр сведений | Tarixlər üzrə iş günü və saat norması |
| Hesablama registri | Регистр расчета | Nəticələri və dövrləri saxlamaq |
| Sənəd | Документ | Hesablamanı başladan qeydiyyatçı |
| Hesablama qaydası | Общий модуль | Təkrar istifadə olunan düsturlar |
| Hesabat | SKD | Hesablama vərəqəsi və yekunlar |
Əsas verilənlər: işçi, növ və qrafik
Əməkdaş kataloqu
Kataloqda işçinin adı və vəzifəsi olur. Tarifi birbaşa kataloqda bir rekvizit kimi saxlamaq sadə görünür, amma tarix dəyişəndə köhnə dəyər itir. Keçmiş aylar üçün hesablamanı təkrarlamaq lazım gələndə həmin tarixdə qüvvədə olan tarif artıq bilinmir. Buna görə tarif üçün periodik məlumat registri daha düzgün seçimdir. Periodik registrin işləmə qaydası periodik registr qurmaq yazısında göstərilib, müəyyən tarixə qiyməti oxumaq isə СрезПоследних və СрезПервых məqaləsində izah olunur.
Hesablama növləri planı
Plan maaş, xəstəlik, mükafat kimi növləri və onların əlaqələrini saxlayır. Burada «xəstəlik maaşı sıxışdırır» və «mükafat maaşdan asılıdır» kimi qaydalar tərtib olunur. Bu, sistemin qaydalar mərkəzidir. Hesablama registri onunla sıx bağlıdır və plan seçilmədən qurula bilmir.
İş qrafiki
Maaş düsturu üçün «bu ayda neçə iş günü var» sualının cavabı lazımdır. Bu cavab sabit rəqəm deyil, çünki aylar və iş rejimləri fərqlidir. Qrafik adətən məlumat registrində saxlanılır, hesablama registrinin xassəsində isə mənbə kimi göstərilir. Bundan sonra platformanın ДанныеГрафика virtual cədvəli konkret dövr üçün norma və faktiki qrafik günlərini sorğu ilə verə bilir.
1C konfiqurasiyasında «qrafik» adlı ayrıca obyekt növü yoxdur. Sxemlərdə «qrafik» dedikdə, gün və saat normalarını saxlayan məlumat registri nəzərdə tutulur.
Mərkəz: registr və onu dolduran sənəd
Hesablama registri sistemin yaddaşıdır. Minimal halda onun ölçüsü əməkdaş, resursu məbləğdir, gün və saat üçün əlavə resurslar da ola bilər. Yazılışlar yalnız qeydiyyatçı sənəd vasitəsilə yaranır. Sənəd başlıqda dövrü, cədvəl hissəsində isə işçiləri və ilkin məlumatı saxlayır, keçirmə zamanı hər işçi üçün hesablama yazılışı formalaşdırır.
Keçirmə kodunda düstur olmamalıdır. Sənədin vəzifəsi hərəkəti yaratmaq, ümumi modulun vəzifəsi isə məbləği hesablamaqdır. Bu bölgü kiçik layihədə də özünü doğruldur, çünki eyni düstur sonra başqa sənəddə və ya yenidən hesablama əməliyyatında lazım olur.
// Ümumi modul: EmekhaqqiHesablama
Функция HesablaMaas(Tarif, NormaGun, FaktiGun) Экспорт
Если NormaGun = 0 Тогда
Возврат 0;
КонецЕсли;
Возврат Окр(Tarif / NormaGun * FaktiGun, 2);
КонецФункции
Funksiyanı ayrıca çağırmaqla əl ilə yoxlama çox asanlaşır. Nümunə üçün HesablaMaas(900, 22, 19) çağırışı 777,27 qaytarmalıdır. Norma sıfır olanda isə funksiya bölmə xətası yaratmır və 0 qaytarır, amma bu hal hesabatda ayrıca nəzərdən keçirilməlidir, çünki qrafiki doldurulmamış ayı göstərir.
// Sənədin keçirilməsi
Процедура ОбработкаПроведения(Отказ, Режим)
Движения.Hesablamalar.Записывать = Истина;
Для Каждого Setir Из Emekdaslar Цикл
Движение = Движения.Hesablamalar.Добавить();
Движение.ПериодРегистрации = НачалоМесяца(HesablamaDovru);
Движение.ВидРасчета = ПланыВидовРасчета.HesablamaNovleri.Maas;
Движение.ПериодДействияНачало = НачалоМесяца(HesablamaDovru);
Движение.ПериодДействияКонец = КонецМесяца(HesablamaDovru);
Движение.Emekdas = Setir.Emekdas;
Движение.Mebleg = EmekhaqqiHesablama.HesablaMaas(
Setir.Tarif, Setir.NormaGun, Setir.FaktiGun);
КонецЦикла;
КонецПроцедуры
Bu kod sxematikdir: həqiqi sistemdə faktiki günlər yerdəyişmədən sonra müəyyən olunur və sorğu ilə alınır. Amma obyektlərin rolu burada aydın görünür.
Nümunə ay: sistemdə bir ayın yolu
Bir ayın hesablanması sistemin hissələrini ardıcıl hərəkətə gətirir. Aşağıdakı zaman sxemi nümunə ay üçün tipik iş axınını göstərir, tarixlər şərtidir.
Burada sıra vacibdir. Xəstəlik sənədləri daxil edilməyibsə, maaş tam ay üçün hesablanacaq. Maaş hesablanmayıbsa, mükafatın bazası yoxdur. Asılı hesablamaları əsas hesablamadan əvvəl icra etmək zəncirin sıfırla başlamasına gətirib çıxarır. Üç işçi üçün ayın yekunu nümunə olaraq belə görünə bilər:
İşçi A tam ay işləyib, cəmi 1080,00 AZN. İşçi B-nin 3 gün xəstəliyi var, cəmi 1132,72 AZN. İşçi C-nin tarifi 850 AZN-dir, cəmi 1020,00 AZN. Bütün müəssisə üzrə yekun 3232,72 AZN olur. Hesabat bu rəqəmləri registrdən oxuyur, hesablamanın özü isə artıq əvvəlki addımlarda bitib.
Sistemin ötəsi: ödəniş və mühasibat
Hesablama yalnız birinci hissədir. Tam işləyən sistem hesablanmış məbləğin taleyini də izləməlidir. Burada artıq başqa registrlər işə düşür.
| Məsələ | Uyğun obyekt | Niyə |
|---|---|---|
| Nə qədər hesablanıb | Hesablama registri | Dövrlər və növlər lazımdır |
| İşçiyə nə qədər borcluyuq | Qalıq növlü yığım registri | Sadə artım və azalma, qalıq |
| Nə qədər ödənib | Kassa və ya bank sənədi | Borcu azaldan fakt |
| Mühasibat yazılışı | Mühasibat registri | Hesablar üzrə əks etdirmə |
Bu bölgü əvvəlki düşüncəni də tamamlayır. Yığım registri əməkhaqqı sistemindən çıxarılmır, sadəcə öz yerinə qayıdır: saymaq lazım olan hissədə işləyir. Hesablama sənədi borcu artırır, ödəniş sənədi azaldır, qalıq isə ödəniləcək məbləği göstərir.
Bir neçə əlavə tələb də arxitekturaya təsir edir. İşəmuzd, yəni görülən iş həcminə görə ödəniş, zaman əsaslı hesablamadan fərqli giriş məlumatı istəyir. İşdən çıxma kompensasiyası ayrıca hesablama növü olur. Hesablama vərəqəsi isə işçi üçün hər növü və hər günü aydın göstərməlidir, çünki işçinin suallarına cavab verən ilk sənəd odur. Bu tələbləri əvvəlcədən siyahıya almaq hesablama növləri planını dəyişməkdən daha ucuz başa gəlir.
Dizayn qərarları: kodu yazmazdan əvvəl nə həll edilməlidir
Obyektlərin adı bəlli olandan sonra da bir neçə qərar qalır. Bu qərarlar kiçik görünür, amma sonradan dəyişdirilməsi çətin olur, çünki onlar artıq yazılmış məlumatların strukturuna təsir edir.
Registrin dövriliyi
Dövrilik hesablamanın hansı uçot addımı ilə aparıldığını bildirir. Əməkhaqqı üçün adətən ay seçilir, çünki hesablama, hesabat və ödəniş aylıq dövrlə gedir. Dövriliyi əsassız kiçik seçmək registri lazımsız xırda dövrlərə bölür, böyük seçmək isə ay üzrə ayırmağı çətinləşdirir. Sualı belə qoyun: mühasib nəticəni hansı dövr üzrə bağlayır?
Hesablama obyekti
Ölçü hesablamanın kimin üçün aparıldığını müəyyən edir. Ən sadə halda bu, əməkdaşdır. Lakin bir işçi eyni anda iki müqavilə və ya iki vəzifə üzrə işləyirsə, yalnız işçi ölçüsü bu hesablamaları bir-birindən ayıra bilmir: iki maaşın fəaliyyət dövrləri eyni olur və onların bir-birini sıxışdırmaması lazımdır. Belə ehtimal varsa, ölçünü əvvəlcədən müqavilə və ya iş yeri səviyyəsində planlaşdırmaq lazımdır.
Resurslar
Məbləğdən başqa gün və saat resurslarının saxlanması hesablamanı izah etməyi asanlaşdırır. İşçi vərəqəsində «19 gün üçün 777,27 AZN» yazısı yalnız məbləğdən daha aydındır. Üstəlik, audit zamanı hər sətrin hansı miqdarla hesablandığı görünür və yoxlama nəzarətləri bu resurslara əsaslanır.
Sənədlərin bölgüsü
Bir böyük sənəddə hər şeyi yazmaq əvəzinə, hadisələri ayrı sənədlərlə qeyd etmək daha yaxşıdır. Xəstəlik vərəqəsi, məzuniyyət, mükafat qərarı və aylıq hesablama fərqli vaxtda, fərqli şəxslər tərəfindən daxil edilir. Hər sənəd öz hesablama növünü yazır, buna görə sonradan hansı məbləğin hansı qərardan gəldiyi aydın qalır. Hadisə sənədinin sonradan düzəldilməsi də yalnız onun yazılışlarına toxunur.
| Qərar | Sadə variant | Nə zaman genişləndirmək lazımdır |
|---|---|---|
| Dövrilik | Ay | Hesablama ay daxilində bağlanırsa |
| Ölçü | Əməkdaş | Bir işçinin bir neçə iş yeri varsa |
| Resurslar | Məbləğ, gün | Saatla hesablama aparılırsa, saat əlavə edilir |
| Sənədlər | Aylıq sənəd və hadisə sənədləri | Təsdiq prosesi varsa, ayrıca qərar sənədi |
Sistemi kiçikdən genişləndirmək
İlk versiya üçün üç hesablama növü kifayətdir: maaş, xəstəlik və mükafat. Bu üçlük bütün əsas mexanizmləri nümayiş etdirir. Maaş fəaliyyət dövrünü və qrafiki, xəstəlik yerdəyişməni, mükafat isə bazadan asılılığı işlədir. Bu üç növ düzgün işləyirsə, məzuniyyət, ezamiyyət və əlavə mükafatlar eyni qaydalarla əlavə edilir.
Tutulmalar üçün çox vaxt ayrıca hesablama registri açılır. Məsələn, gəlir vergisi və sosial sığorta hesablanmış məbləğlərin üzərindən aparılır, nümunə dərəcələr isə tətbiq olunan qanunvericiliyə görə ayrıca müəyyən edilməlidir. Hesablamaları və tutulmaları iki registrdə saxlamaq məsuliyyəti ayırır, tutulmaların bazası isə hesablamalar registrindən oxunur. Burada da eyni ardıcıllıq qaydası qüvvədədir: əvvəlcə hesablamalar, sonra onlardan asılı olan tutulmalar.
Yeni növ əlavə edəndə planın bütün əlaqələrinə yenidən baxmaq lazımdır. Məsələn, ezamiyyət növü əlavə olunursa, o, maaşı sıxışdırırmı? Xəstəlik ezamiyyət dövrünə düşsə nə olur? Mükafatın bazasına ezamiyyət məbləği daxildirmi? Bu sualları cavabsız qoymaq yeni növü sistemə qoşmaq deyil, sadəcə siyahıya bir sətir əlavə etməkdir.
Hesablama vərəqəsi: sistemin son imtahanı
Hesabat zəncirin son halqası olsa da, onun tələbləri əvvəlki qərarlara təsir edir. Hesablama vərəqəsi işçiyə hər növ üzrə məbləği, gün sayını, aid olduğu dövrü və yekunu göstərməlidir. Əgər gün resursu registrdə saxlanılmırsa, vərəqədə «19 gün» yazmaq üçün yenidən hesablama aparmaq lazım gələcək. Qeydiyyat dövrü ilə fəaliyyət dövrü fərqlənirsə, vərəqədə keçmiş aya aid düzəlişin ayrıca sətirdə görünməsi də istifadəçinin sualını qabaqlayır.
Hesabat tərəfdə SKD hazır qruplaşdırma və yekun imkanları verir. Mənbə kimi registrin real cədvəlindən və ya virtual cədvəllərindən istifadə olunur. SKD ilə iş prinsipləri üçün ilk SKD hesabatının qurulması yazısına baxa bilərsiniz. Vərəqənin rəqəmləri registrlə eyni olmalıdır: hesabatda düzəliş etmək səhvi yalnız gizlədir.
Qurulma zamanı edilən səhvlər
Bir il sonra eyni düsturun üç versiyası olur və biri dəyişdirilmiş, digərləri unudulmuş vəziyyətdə qalır. Nəticələr arasındakı fərq hesabatda izah oluna bilmir.
- Registri plandan əvvəl qurmağa çalışmaq. Hesablama registri xassələrində plan olmadan tamamlanmır.
- Tarifi yalnız kataloqda saxlamaq. Keçmiş dövrlər üçün hesablama təkrar oluna bilmir.
- Qrafiki sabit rəqəm kimi kodda yazmaq. Hər ay fərqli normaya malik olduqda bu nömrə yanlış olur.
- Hesabatda düstur aparmaq. Hesabat oxuyur, hesablamalar registrdə olmalıdır, əks halda ekranda göstərilən rəqəm saxlanılanla uyğun gəlməz.
Əvvəlcə bir işçi və bir ay üçün bütün zənciri qurun: kataloq, plan, qrafik, registr, sənəd, modul, hesabat. Sonra növləri və ssenariləri genişləndirin.
Bir qayda da faydalıdır: hər hissəni bitirdikdən sonra növbətiyə keçməzdən əvvəl onu ayrıca sınayın. Kataloqda bir işçi yaradın, planda növlərin görünməsini yoxlayın, qrafikin nümunə ay üçün 22 gün verdiyini təsdiqləyin. Beləliklə, səhv tapıldıqda axtarış bütün zəncirə yox, sonuncu əlavə olunmuş hissəyə yönəlir.
Yekun: sıra ilə qurulan sistem
Əməkhaqqı sisteminin arxitekturası bir ideyaya əsaslanır: hər obyektin aydın vəzifəsi var və biri digərinin yerinə işləmir. Plan qaydaları təsvir edir, qrafik normanı verir, registr nəticəni saxlayır, sənəd prosesi başladır, modul düsturu icra edir, hesabat isə oxuyur. Bu sərhədlər qorunsa, sistemi genişləndirmək və yoxlamaq asan olur.
İşə başlamazdan əvvəl obyektlərin siyahısını və asılılıq sırasını kağızda çəkmək bir saatlıq iş tutur, amma planı sonradan yenidən qurmaqdan xeyli ucuzdur. Yeddi hissənin hər birini bir cümlə ilə izah edə bilirsinizsə, kodlaşdırmağa hazırsınız.
Tez-tez verilən suallar
1C-də График adlı ayrıca obyekt varmı?
Xeyr, belə ayrıca konfiqurasiya obyekti yoxdur. Qrafiklər adətən məlumat registrində saxlanılır və hesablama registrinin xassələrində həmin məlumat registri qrafik mənbəyi kimi göstərilir.
Hesablama kodunu sənəddə saxlamaq olar?
Olar, amma eyni hesablama bir neçə sənəddə lazım olanda kod təkrarlanır. Düsturu ümumi modula çıxarmaq həm təkrarlamanın qarşısını alır, həm də əl ilə yoxlamağı asanlaşdırır.
Ödəniş üçün də hesablama registrindən istifadə olunur?
Adətən yox. Hesablama registri nə qədər hesablandığını saxlayır, ödəniləcək borcun qalığı üçün isə yığım registri daha uyğundur. Ödəniş sənədi hesablamanı deyil, borcu dəyişir.
Niyə əvvəlcə hesablama növləri planı yaradılır?
Çünki hesablama registrinin xassələrində plan göstərilməlidir. Registr onsuz qurula bilmir, odur ki plan onun üçün ilkin şərtdir.
1C hesablama registrləri üzrə peşəkar dəstək lazımdır?
KodYaz komandası 1C proqramlaşdırması, əməkhaqqı və uçot həlləri, kodun auditi və təlimlər üzrə sizə kömək edə bilər. Bizimlə əlaqə saxlayın və ya kurs proqramı ilə tanış olun.
KodYaz · 1C proqramlaşdırma kursu · Modul 6 · Hesablama registrləri





