1C-də Məlumatların Qorunması
1C bazasında bir səhv əmr, uğursuz yeniləmə və ya disk nasazlığı illərlə yığılmış uçot məlumatını bir anda əlçatmaz edə bilər. Belə hallarda şirkətin qarşısında yalnız bir sual qalır: son ehtiyat nüsxə var və o işləyirmi?
Bu məqalədə 1C-də yedəkləmənin əsas vasitələrini, yəni .dt və .cf fayllarını, fayl və müştəri-server rejimlərində fərqləri, avtomatlaşdırmanı və ən vacibini, bərpanın necə yoxlanmasını nümunələrlə izah edirik.
1Nüsxə növləri: nə nə üçündür?
“Yedəkləmə” bir əməliyyat deyil, bir neçə fərqli vasitədir. Onların hər biri başqa məqsədə xidmət edir və bir-birini tam əvəz etmir.
| Vasitə | Nəyi saxlayır? | Əsas istifadə | Əsas risk |
|---|---|---|---|
.dt faylı | Konfiqurasiya və bazanın məlumatları | Arxiv, bazanın köçürülməsi, riskli əməliyyatdan əvvəl nüsxə | Bərpa hədəf bazanı tam əvəz edir |
.cf faylı | Yalnız əsas konfiqurasiya | Konfiqurasiyanı ötürmək, versiya saxlamaq | Məlumatları qoruyan nüsxə deyil |
| Fayl nüsxəsi (fayl rejimi) | Bazanın qovluğu və 1Cv8.1CD faylı | Sürətli nüsxə, sessiyalar bağlı olanda | Aktiv sessiya zamanı zədələnmiş nüsxə |
| DBMS backup-u (müştəri-server) | Verilənlər bazasının tam nüsxəsi | İşlək sistemdə əsas yedəkləmə üsulu | Düzgün qurulmayıbsa bərpa alınmaya bilər |
Əsas fikir: yedəkləmə yalnız fayl yaratmaq deyil. Nüsxənin doğru yerdə saxlanması və lazım olanda həqiqətən bərpa oluna bilməsi də prosesin hissəsidir.
2.dt faylı: bazanın tam ixracı
.dt faylı informasiya bazasının ixrac nüsxəsidir. O, konfiqurasiya ilə yanaşı, bazadakı məlumatları da (sənədlər, soraqçalar, istifadəçilər) saxlayır. Onu bazanın müəyyən anda çəkilmiş şəkli kimi düşünmək olar.
Necə yaradılır?
Konfiquratorda Администрирование → Выгрузить информационную базу (İnzibatçılıq → İnformasiya bazasını yüklə/ixrac et) əmrini seçirsiniz. Bu əməliyyat üçün bazaya başqa istifadəçilər qoşulu olmamalıdır.
.dt-yə nə daxil deyil?
Aşağıdakılar adətən .dt faylında olmur və ayrıca qorunmalıdır:
- hadisə jurnalı (
журнал регистрации); - faylların ayrıca disk həcmlərində (
тома) saxlandığı hallarda həmin fayllar; - 1C server klasterinin və DBMS-in öz parametrləri.
Dəqiq tərkib platformanın versiyasından və baza konfiqurasiyasından asılıdır. Əlavə fayl saxlama mexanizmi işlədirsinizsə, onu da yedək planına daxil edin.
Vacib xəbərdarlıq: Администрирование → Загрузить информационную базу (İnformasiya bazasını yüklə) əməliyyatı mövcud məlumata əlavə etmir, hədəf bazanın məzmununu arxivdəki məzmunla əvəz edir. Vacib məlumatı olan bazaya yükləməzdən əvvəl onun ayrıca nüsxəsini alın və düzgün baza ilə faylı seçdiyinizi yoxlayın. Adətən daha yeni platformada yaradılmış .dt faylını köhnə platformaya yükləmək mümkün olmur.
3.cf faylı: yalnız konfiqurasiya
.cf faylı konfiqurasiyanı, yəni obyektləri, formaları və proqram kodunu saxlayır. İstifadəçi sənədləri və uçot məlumatları orada yoxdur. Konfiquratorda Конфигурация → Сохранить конфигурацию в файл əmri ilə yaradılır.
| Müqayisə | .dt | .cf |
|---|---|---|
| Konfiqurasiya | Daxildir | Daxildir |
| Sənədlər və soraqçalar (məlumat) | Daxildir | Daxil deyil |
| Fayl ölçüsü | Bazanın həcmindən asılıdır, böyük ola bilər | Adətən xeyli kiçikdir |
| Əsas məqsəd | Tam nüsxə, arxiv, köçürmə | Konfiqurasiyanın ötürülməsi, versiyalanması |
.cf riskli dəyişiklikdən əvvəl kodun əvvəlki vəziyyətini saxlamaq üçün çox rahatdır. Lakin o, məlumatları qoruyan nüsxə deyil: konfiqurasiyanı bərpa edə bilər, bazadakı sənədləri yox.
Diqqət: Загрузить конфигурацию из файла əmri cari konfiqurasiyanı faylın məzmunu ilə tam əvəz edir. Yalnız müəyyən dəyişiklikləri tətbiq etmək istəyirsinizsə, müqayisə və birləşdirmə mexanizmindən istifadə edin. Konfiqurasiyanı dəyişdirdikdən sonra verilənlər bazası konfiqurasiyasını da yeniləmək lazımdır (adətən F7). Genişlənmələr (extensions) isə əsas konfiqurasiyadan ayrı saxlanılır.
4Fayl rejimi və müştəri-server rejimi
Nüsxənin necə alınması bazanın işləmə rejimindən asılıdır.
Fayl rejimi
Məlumatlar bazanın qovluğunda, əsasən 1Cv8.1CD faylında saxlanılır.
- İstifadəçilərə işi dayandırmaq barədə xəbər verin.
- Bütün sessiyaları və 1C pəncərələrini bağlayın.
- Bazanın qovluğunu ayrı diskə kopyalayın.
- Nüsxənin ölçüsünü və açılıb-açılmadığını yoxlayın.
Müştəri-server rejimi
Məlumatlar PostgreSQL və ya MS SQL Server kimi DBMS-də saxlanılır.
- DBMS üçün uyğun backup alətini seçin.
- İş qrafikinə uyğun avtomatik backup qurun.
- Nüsxələri əsas serverdən ayrı yerdə saxlayın.
- Bərpanı planlı şəkildə test edin.
Qeyd: fayl rejimində açıq və işləyən bazanın faylını sadəcə kopyalamaq etibarlı nüsxə yaratmaya bilər, çünki sessiyalar faylı eyni anda dəyişir. Müştəri-server rejimində .dt ixracı DBMS backup-unu əvəz etmir: böyük bazalarda ixrac uzun çəkə bilər və işlək sistemdə əsas üsul adətən DBMS backup-udur.
5Əmr sətri ilə avtomatlaşdırma
Əl ilə edilən nüsxə tez-tez unudulur. 1C Konfiqurator rejimini əmr sətrindən işə salaraq .dt ixracını avtomatlaşdırmaq olar və bu əmri Windows-un Tapşırıq planlaşdırıcısına (Task Scheduler) verə bilərsiniz.
"C:\Program Files\1cv8\VERSIYA\bin\1cv8.exe" DESIGNER ^
/F "D:\Bazalar\Muhasibat" ^
/N "NusxeIstifadecisi" /P "PAROL" ^
/DumpIB "E:\Backup\muhasibat_2026-10-20.dt" ^
/Out "E:\Backup\dump.log" /DisableStartupDialogs"C:\Program Files\1cv8\VERSIYA\bin\1cv8.exe" DESIGNER ^
/S "ServerAdi\BazaAdi" ^
/N "NusxeIstifadecisi" /P "PAROL" ^
/DumpIB "E:\Backup\muhasibat_2026-10-20.dt" ^
/Out "E:\Backup\dump.log" /DisableStartupDialogsVERSIYA, yollar və adlar nümunədir, öz mühitinizə uyğunlaşdırın./Outəməliyyatın nəticəsini jurnal faylına yazır, ona baxaraq ixracın uğurlu keçdiyini yoxlayın.- Faylın adına tarix əlavə edin ki, hər dəfə yeni nüsxə yaransın və köhnəsi üzərinə yazılmasın.
Təhlükəsizlik: parolu skriptdə açıq saxlamayın və məhdud səlahiyyətli ayrıca istifadəçi yaradın. Skript faylına yalnız lazımi hesabların girişi olsun. Parametrlərin dəqiq siyahısı platformanın versiyasından asılıdır, 1C sənədlərində yoxlayın.
6Saxlama strategiyası: 3-2-1 qaydası
Bir nüsxə heç bir nüsxə deməkdir: eyni diskdə saxlanan fayl diskin özü ilə birlikdə itə bilər. Yedəkləmədə geniş qəbul olunmuş qayda 3-2-1 prinsipidir.
(əsas + iki ehtiyat)
(məsələn, server və xarici disk)
(başqa məkan və ya bulud)
Prinsip bir istiqamətdir: konkret say və saxlama yeri şirkətin riskinə və tələblərinə görə seçilir.
Nüsxələri nə qədər saxlamaq?
Təkcə ən son nüsxəni saxlamaq kifayət etmir: səhv bir neçə gün sonra aşkarlana bilər. Ona görə nüsxələr müxtəlif dövrlər üzrə yığılır. Aşağıdakı cədvəl nümunədir, real müddətləri biznesinizin tələbinə və disk ehtiyatına görə müəyyən edin.
| Nüsxə tipi | Tezlik | Nümunə saxlama müddəti | Nə üçün? |
|---|---|---|---|
| Gündəlik | Hər iş günü sonu | Son 7 gün | Dünənki və ya bu həftəki səhvi geri qaytarmaq |
| Həftəlik | Həftədə bir dəfə | Son 4 həftə | Gec aşkarlanan problemlər |
| Aylıq | Ay sonu (hesabat dövrü bağlandıqdan sonra) | Son 12 ay | Mühasibat dövrü və audit üçün baza vəziyyəti |
Praktiki tövsiyə: nüsxələrə giriş icazəsini məhdudlaşdırın. Yedək qovluğuna bütün istifadəçilər yazma hüququ ilə daxil olursa, səhvən silinmə və ya zərərli proqram riski artır.
7Bərpanı yoxlamaq
Faylın diskdə olması onun bərpa olunacağına zəmanət vermir. Nüsxə zədələnmiş, natamam və ya düzgün olmayan bazadan götürülmüş ola bilər. Bunu yalnız bərpa sınağı göstərir. Sınağı canlı bazada yox, ayrıca test mühitində aparın.
Yoxlamanı qeyd etmək üçün aşağıdakı siyahıdan istifadə edə bilərsiniz. Bəndlərin üzərinə kliklədikdə işarələnir.
?Özünü yoxla
Əvvəl cavabı özünüz düşünün, sonra açıqlamanı oxuyun.
1. .dt faylı nəyi saxlayır?
Konfiqurasiyanı və bazadakı məlumatları. Hadisə jurnalı və ayrıca həcmlərdəki fayllar adətən daxil olmur.
2. .cf faylı sənədləri qoruyurmu?
Xeyr. O yalnız konfiqurasiyanı saxlayır, istifadəçi məlumatlarını yox.
3. Bazaya .dt yükləmək nə edir?
Hədəf bazanın məzmununu arxivdəki məzmunla əvəz edir. Yükləmədən əvvəl hədəf bazanın nüsxəsi alınmalıdır.
4. Fayl rejimində işləyən bazanı niyə sessiyalar açıq ikən kopyalamaq olmaz?
Sessiyalar faylı eyni anda dəyişir, nəticədə nüsxə zədələnmiş və ya uyğunsuz ola bilər.
5. 3-2-1 qaydası nə deməkdir?
Üç nüsxə, iki müxtəlif mühit və bir kənar nüsxə saxlamaq.
6. Nüsxənin işlədiyini necə bilirik?
Onu test mühitinə bərpa edib bazanın açıldığını və əsas hesabatların düzgün olduğunu yoxlamaqla.
Yekun
Məlumatların qorunması bir düyməyə basmaqla bitmir. Bu, düzgün vasitə seçimi, avtomatik qrafik, nüsxələrin ayrı yerdə saxlanması və müntəzəm bərpa sınaqlarından ibarət prosesdir. Yadda saxlamaq üçün:
.dtməlumatı,.cfisə yalnız konfiqurasiyanı qoruyur.- Bərpa hədəf bazanı əvəz edir, əvvəlcə onun nüsxəsini alın.
- Yedəkləməni avtomatlaşdırın və nüsxələri 3-2-1 qaydasına görə saxlayın.
- Test edilməmiş nüsxəyə güvənməyin: bərpanı sınaqdan keçirin.
Sabah qəza baş versə, son nüsxənizi bərpa edə biləcəyinizdən əminsinizmi?
Qeyd: menyu adları, əmr sətri parametrləri və ixracın tərkibi 1C platformasının və DBMS-in versiyasından asılı ola bilər. Tətbiq etməzdən əvvəl öz mühitinizdə test edin.
