1C – də “DÖRD” Müştəri Növü
Eyni müəssisədə bir əməkdaş 1C-ni rahat işlədir, digərində isə sistem ləngiyir, çap işləmir və ya brauzerdə düymə tapılmır. Səbəb həmişə kompüterin zəifliyi və ya serverin gücü deyil. Çox vaxt əməkdaşın 1C-yə hansı müştəri növü ilə qoşulması qərarı da rol oynayır.
1C:Enterprise-də dörd müştəri növü var: qalın, nazik, veb və mobil. Bu məqalədə hər birinin nə etdiyini, hansı tətbiq rejimini dəstəklədiyini, hansı məhdudiyyətləri olduğunu və müəssisə üçün necə seçilməli olduğunu izah edirik.
1Müştəri nədir?
Müştəri istifadəçinin kompüterində və ya cihazında işləyən və onu 1C tətbiqi ilə birləşdirən komponentdir. O, interfeysi göstərir, istifadəçinin hərəkətlərini qəbul edir və serverlə ya verilənlər bazası ilə əlaqə qurur.
Müştəri növünü iki başqa anlayışla qarışdırmayın. Birincisi, tətbiq rejimi: adi tətbiq (Обычное приложение) və ya idarə olunan tətbiq (Управляемое приложение). İkincisi, baza rejimi: fayl və ya müştəri-server. Müştəri növü bunların hər ikisindən ayrıdır, amma onlarla uyğun olmalıdır.
| Tətbiq rejimi | Qalın müştəri | Nazik müştəri | Veb-müştəri |
|---|---|---|---|
| Adi tətbiq | Bəli | Xeyr | Xeyr |
| İdarə olunan tətbiq | Bəli | Bəli | Bəli |
Konfiqurator müştəri növü deyil. O, 1C-nin ayrıca işə salma rejimidir (DESIGNER) və tətbiqin quruluşunu redaktə etmək üçündür. İstifadəçilər gündəlik işdə dörd müştəridən birini istifadə edir.
2Qalın müştəri
Qalın müştəri (Толстый клиент) platformanın ən geniş müştəri imkanlarını verir və həm adi, həm idarə olunan tətbiqi başlada bilir. Masaüstü kompüterə quraşdırılır və 1C-nin icra faylı 1cv8.exe ilə işə salınır.
| Üstünlüklər | Nəzərə alınmalı məqamlar |
|---|---|
| Adi tətbiqi işlətmək mümkün olan yeganə müştəridir | Hər iş yerinə quraşdırmaq və yeniləmək lazımdır |
| Bəzi xüsusi və köhnə ssenarilər yalnız burada işləyə bilər | İşçi kompüterlərin idarəsi mürəkkəbləşir |
| Lokal komponentlərlə işləmə imkanı geniş ola bilər | Yeni idarə olunan layihələrdə adətən lazımsızdır |
Qalın müştəriyə ehtiyacı istifadəçinin vəzifəsinə görə yox, tətbiqin faktiki texniki tələbinə görə müəyyən edin: adi formalar varmı, hansı lokal komponent və ya xarici qurğu istifadə olunur. Lazımsız quraşdırmanı azaltmaq idarəetməni sadələşdirir.
3Nazik müştəri
Nazik müştəri (Тонкий клиент) yalnız idarə olunan tətbiqlə işləyir və gündəlik ofis işi üçün ən geniş yayılmış seçimdir. Onun icra faylı 1cv8c.exe-dir. İnterfeys müştəridə, tətbiq məntiqinin əhəmiyyətli hissəsi isə müştəri-server rejimində serverdə icra olunur.
Qoşulma üsulları
| Üsul | Necə qoşulur? | Nə vaxt əlverişlidir? |
|---|---|---|
| Birbaşa | 1C server klasterinə və ya fayl bazasına | Lokal şəbəkə daxilində |
| Veb-server vasitəsilə (HTTP/HTTPS) | Dərc olunmuş baza ünvanı ilə | Filiallar və uzaqdan iş, şəbəkə sazlaması daha sadədir |
Çox yayılmış yanlış fikir: “nazik müştəri quraşdıraq, hər şey sürətli işləsin”. Nazik müştəri yalnız lokal yükü azalda bilər. İşin bir hissəsi serverə keçdiyi üçün server resurslarına tələbat artır. Optimallaşdırılmamış hesabat nazik müştəridə də ləng işləyəcək.
Mühasib, operator və satış meneceri üçün stabil iş, düzgün məlumat və sadə iş axını lokal inkişaf imkanlarından daha vacibdir. Ona görə idarə olunan tətbiqdə nazik müştəri çox vaxt ilkin namizəd olur. Çap qurğuları və xarici inteqrasiyaları isə əvvəlcədən sınayın.
4Veb-müştəri
Veb-müştəri (Веб-клиент) istifadəçinin kompüterinə ayrıca 1C quraşdırmadan, brauzer vasitəsilə qoşulmağa imkan verir. O da yalnız idarə olunan tətbiqlə işləyir.
Bazanı veb-serverdə dərc etmək üçün Konfiquratorda Администрирование → Публикация на веб-сервере əmrindən istifadə olunur. Dərc etmədən veb-müştəri işləməz.
| Üstünlüklər | Məhdudiyyətlər |
|---|---|
| İstifadəçi kompüterində ayrıca 1C müştərisi lazım deyil | Veb-server dərc olunmalı və düzgün sazlanmalıdır |
| Müxtəlif cihazlardan və uzaqdan giriş | Brauzer təhlükəsizlik siyasətləri lokal resurslara çıxışı məhdudlaşdırır |
| Müştəri proqramını yeniləmək işi azalır | Fayllarla iş, çap və xarici qurğular əlavə sazlama və ya brauzer genişlənməsi tələb edə bilər |
Kodunuz bir neçə müştəridə işləyəcəksə, müştəri növünə görə fərqli davranış yazmaq olar. Bunun üçün kompilyasiya direktivlərindən istifadə olunur.
&НаКлиенте
Процедура FaylSec(Команда)
#Если ВебКлиент Тогда
ПоказатьПредупреждение(,
"Veb-müştəridə fayl seçimi üçün brauzer genişlənməsi lazım ola bilər.");
Возврат;
#КонецЕсли
// Qalın və nazik müştəri üçün əməliyyat davam edir
КонецПроцедурыDigər mövcud direktivlər: #Если ТонкийКлиент, #Если ТолстыйКлиентУправляемоеПриложение, #Если МобильныйКлиент. Hansı metodun hansı müştəridə işlədiyini Sintaksis-köməkçinin Доступность bölməsindən yoxlayın.
Təhlükəsizlik haqqında: brauzerdən giriş sistemin internetdə hamıya açıq olması demək deyil. Təhlükəsizlik HTTPS, autentifikasiya, rollar, şəbəkə qaydaları (məsələn, VPN), serverin yenilənməsi və ehtiyat nüsxələrdən asılıdır. Veb-müştəri quraşdırma işini istifadəçidən mərkəzi infrastrukturun üzərinə keçirir, aradan qaldırmır.
5Mobil müştəri və mobil tətbiq
Anbarda, logistikada və səhra satışında əməkdaşlar kompüter qarşısında olmur. Onlar sifariş qəbul edir, mal sayır və çatdırılmanı qeyd edirlər. 1C-nin mobil platforması bunu iki fərqli modellə həll edə bilər.
| Model | Necə işləyir? | Oflayn iş |
|---|---|---|
Mobil müştəri (Мобильный клиент) | Cihaz mərkəzi bazaya bağlanır və orada işləyir | Adətən bağlantı tələb olunur |
Avtonom mobil tətbiq (Мобильное приложение) | Tətbiq lokal bazası ilə cihazda işləyir, məlumat mərkəzi sistemlə mübadilə olunur | Layihələndirildikdə mümkündür |
Oflayn iş avtomatik funksiya deyil. Hansı məlumatın cihazda saxlanacağı, necə sinxronlaşacağı və ziddiyyətli dəyişikliklərin necə həll olunacağı əvvəlcədən layihələndirilməlidir.
Praktiki nümunə: iki anbarçı eyni malın qalığını internetsiz qeyd edib. Bağlantı gələndə hər iki dəyişiklik serverə çatır. Hansının qüvvədə qalacağını, təkrar göndərilməni necə tanıyacağınızı əvvəlcədən müəyyən etməsəniz, qalıq səhv hesablanar. Mobil interfeysi də ayrıca layihələndirin: masaüstü formanı kiçik ekrana sığdırmaq adətən kifayət etmir.
Mobil platformanın imkanları və dəstəklənən cihazlar platformanın versiyasından asılıdır, ona görə konkret layihədə onları əvvəlcədən yoxlayın.
6Müqayisə cədvəli
| Meyar | Qalın | Nazik | Veb | Mobil |
|---|---|---|---|---|
| Mühit | Masaüstü | Masaüstü | Brauzer | Smartfon, planşet |
| Adi tətbiq | Bəli | Xeyr | Xeyr | Xeyr |
| İdarə olunan tətbiq | Bəli | Bəli | Bəli | Mobil platformanın öz modeli |
| Quraşdırma | Lokal | Lokal | Lazım deyil, dərc lazımdır | Mobil tətbiqin yerləşdirilməsi |
| Oflayn iş | Rejimdən asılıdır | Rejimdən asılıdır | Adətən yoxdur | Avtonom tətbiqdə mümkündür |
| Lokal qurğu və fayl imkanı | Geniş | Orta | Məhdud | Cihaz imkanları (kamera, skaner) |
| Əsas ssenari | Xüsusi masaüstü işi, adi tətbiq | Gündəlik ofis işi | Uzaqdan və brauzerdən giriş | Anbar və səhra işi |
Cədvəli necə oxumalı? Bu, ümumi istiqamətdir, dəyişməz qayda deyil. Dəqiq qərar üçün platformanın versiyasını, tətbiqin rejimini və lazım olan funksiyaları yoxlayın.
7Performans: ölçmədən qərar verməyin
“Nazik müştəri yüngüldür, qalın müştəri ağırdır” sadələşdirilmiş fikirdir. Yük müştəri növündən, sorğuların keyfiyyətindən, bazanın indekslərindən, şəbəkə gecikməsindən və paralel istifadəçi sayından asılıdır. Aşağıdakı cədvəl yükün harada yarana biləcəyini göstərir, rəqəm vermir.
| Amil | Nə ilə bağlıdır? | Nə yoxlanmalıdır? |
|---|---|---|
| Prosessor | Hesabatlar, mürəkkəb dövrlər, böyük həcmli emal | Server və müştəri CPU yükü |
| Yaddaş | Böyük cədvəllər, çox sessiya | RAM istifadəsi, yaddaş çatışmazlığı |
| Şəbəkə | Uzaq filial, qeyri-sabit bağlantı, çoxlu sorğu | Gecikmə, paket itkisi, server çağırışlarının sayı |
| Verilənlər bazası | Sorğu planı, indekslər, bloklanma | Ağır sorğular, DBMS yükü |
Əsas qayda: müştəri növünü dəyişməzdən əvvəl problemin haradan gəldiyini tapın. Əsas səbəb optimallaşdırılmamış sorğudursa, interfeysi dəyişmək problemi tam həll etməyəcək.
8Seçim strategiyası
Seçim vəzifə adına yox, faktiki iş axınına əsaslanmalıdır.
| Rol | İşin xarakteri | İlkin namizəd | Yoxlanmalı |
|---|---|---|---|
| Proqramçı | Kod, konfiqurasiya, sazlama | Konfiqurator və inkişaf mühiti | Platforma versiyası |
| Mühasib | Sənədlər, hesabatlar | Nazik və ya veb | Çap formaları, lokal inteqrasiya |
| Satış meneceri | Sifariş, müştəri məlumatı | Nazik və ya veb | Sürət və stabillik |
| Filial əməkdaşı | Uzaqdan gündəlik iş | Veb və ya HTTP üzərindən nazik | Şəbəkə, giriş təhlükəsizliyi |
| Anbarçı | Barkod, sayım, qəbul | Mobil və ya uyğun masaüstü | Skaner, printer, oflayn ehtiyac |
| Rəhbər | Hesabata baxış | Veb və ya mobil | Giriş səlahiyyəti |
Sadə qərar ardıcıllığı
Dörd nümunə
| Vəziyyət | Ağlabatan istiqamət | Əvvəlcə sınayın |
|---|---|---|
| 8 nəfərlik mühasibatlıq şirkəti, gündəlik sənəd və hesabat | Nazik və ya veb | Çap və bank inteqrasiyası |
| Mərkəzi ofis və filiallar, vahid baza | Müştəri-server və nazik müştəri; uzaq filiallarda veb və ya HTTP | Şəbəkə gecikməsi, təhlükəsizlik |
| Anbar mərkəzi, qeyri-sabit Wi-Fi | Avtonom mobil tətbiq | Sinxronizasiya və ziddiyyət qaydaları |
| Proqramlaşdırma komandası | Konfiqurator və ya EDT; ayrıca test mühiti | İnkişaf, test və canlı mühitin ayrılması |
9Keçid planı
Müştəri növünü dəyişmək yalnız quraşdırma işi deyil. İstifadəçi prosesləri, lokal cihazlar, çap, inteqrasiyalar və dəstək də nəzərə alınmalıdır.
| Addım | Nə edilir? |
|---|---|
| 1. İnventarlaşdırma | İstifadəçi qrupları, mövcud müştərilər, platforma versiyası, çap qurğuları və inteqrasiyalar qeyd olunur |
| 2. Uyğunluq sınağı | Əsas sənədlər, hesabatlar və formalar seçilmiş müştəridə yoxlanılır |
| 3. Pilot | Kiçik qrup ilə işlənir, sürət və stabillik ölçülür |
| 4. İnfrastruktur | Server resursları, şəbəkə, ehtiyat nüsxə və təhlükəsizlik yoxlanılır |
| 5. Təlim və dəstək | İstifadəçilərə yeni qayda izah olunur, problem bildirmə kanalı müəyyən edilir |
| 6. Qiymətləndirmə | Müddət, xətalar, rəylər və xərclər əvvəlki göstəricilərlə müqayisə olunur |
?Özünü yoxla
Əvvəl cavabı özünüz düşünün, sonra açıqlamanı oxuyun.
1. Hansı müştəri adi tətbiqi işlədə bilir?
Yalnız qalın müştəri. Nazik və veb-müştəri yalnız idarə olunan tətbiqlə işləyir.
2. Konfiqurator müştəri növüdürmü?
Xeyr. O, ayrıca işə salma rejimidir və tətbiqin quruluşunu redaktə etmək üçündür.
3. Veb-müştərinin işləməsi üçün nə lazımdır?
Bazanın veb-serverdə dərc olunması və platformanın veb komponentlərinin düzgün sazlanması.
4. Nazik müştəri həmişə sistemi sürətləndirirmi?
Xeyr. O, lokal yükü azalda bilər, lakin server yükünü artırır. Nəticə sorğulardan, bazadan və şəbəkədən asılıdır.
5. Mobil müştəri ilə avtonom mobil tətbiq arasında fərq nədir?
Mobil müştəri mərkəzi bazaya bağlanır və adətən bağlantı tələb edir. Avtonom tətbiq lokal bazası ilə işləyir və məlumat mübadilə yolu ilə sinxronlaşır.
6. Müştəri növünü dəyişməzdən əvvəl nə etməlisiniz?
Problemin haradan yarandığını ölçüb müəyyən etmək: sorğu, şəbəkə, server və ya müştəri.
Yekun
Müştəri növünün seçimi istifadəçilərin gündəlik işinə, infrastrukturun idarəsinə və sistemin genişlənməsinə təsir edir. Heç bir müştəri hamı üçün universal seçim deyil. Yadda saxlamaq üçün:
- Müştəri növünü tətbiq rejimi ilə uyğunlaşdırın: adi tətbiq yalnız qalın müştəridə işləyir.
- Seçimi vəzifə adına yox, faktiki iş axınına görə edin.
- Performans haqqında fərziyyə ilə yox, ölçmə ilə qərar verin.
- Dəyişikliyi pilotla sınayın və təhlükəsizliyi əvvəlcədən yoxlayın.
Əməkdaşlarınız hazırda hansı müştəri ilə işləyir və bu seçim son dəfə nə vaxt yenidən qiymətləndirilib?
Qeyd: funksiyaların mövcudluğu 1C platformasının versiyasından, tətbiqin rejimindən, lisenziya şərtlərindən və arxitekturadan asılı ola bilər. Tətbiq etməzdən əvvəl öz mühitinizdə yoxlayın.
