1C Konfiquratorunun Gizli Mətbəxi
Düymələri Basan İstifadəçidən Sistemi Quran Mühəndisə: 1C Konfiquratorunun Gizli Mətbəxi
Hazır interfeysdən sistem arxitekturasına: Konfiquratorun məntiqini, obyektlərin quruluşunu və dəyişikliklərin canlı bazaya necə tətbiq olunduğunu anlamaq üçün praktik bələdçi.
İstifadəçi təfəkküründən mühəndis təfəkkürünə keçid
Müasir korporativ mühitdə hər gün minlərlə əməkdaş ekrandakı hazır düymələri sıxır, sənədləri təsdiqləyir və hesabatlar çıxarır. Lakin həmin düymələrin, formaların və funksiyaların arxasında necə bir məntiq dayandığını heç düşünmüsünüzmü?
Proqram təminatı ilə işləyərkən yalnız istifadəçi interfeysi ilə kifayətlənmək biznes proseslərinə kənardan baxan müşahidəçi olaraq qalmaq deməkdir. Şirkətlər inkişaf etdikcə və biznes tələbləri mürəkkəbləşdikdə standart interfeys çərçivəsində qalmaq rəqəmsal transformasiyanı ləngidə və mütəxəssisin peşəkar inkişafını məhdudlaşdıra bilər.
1C:Enterprise ekosistemində əsl dəyər yalnız görünən ekranda deyil, həmin ekranın arxasında — sistemin qurulduğu, obyektlərinin müəyyənləşdirildiyi və iş qaydalarının layihələndirildiyi mühitdə formalaşır. Hazır düymələrdən istifadə edən şəxsdən həmin düymələrin qaydalarını təyin edən mütəxəssisə keçid sadəcə texniki bilik artımı deyil, düşüncə tərzinin dəyişməsidir.
İki fərqli dünya: Konfiqurator və İş rejimi
1C platformasında bir-biri ilə sıx əlaqəli, lakin məqsədləri fərqli olan iki əsas mühit var: inkişaf mühiti və istifadə mühiti.
Konfiqurator
Proqramçı obyektlər yaradır, onların xassələrini təyin edir, modullarda kod yazır və tətbiqin strukturunu layihələndirir.
Quruluş · Məntiq · Kod1С:Предприятие
İstifadəçi sənədlər yaradır, kataloqlarla işləyir, biznes əməliyyatlarını aparır və hesabatlar əldə edir.
Məlumat · Əməliyyat · HesabatMətbəx və zal bənzətməsi
Konfiquratoru restoranın mətbəxi, İş rejimini isə qonaqların əyləşdiyi zal kimi təsəvvür edin. Mətbəxdə aşpazlar reseptləri hazırlayır, inqrediyentləri birləşdirir və yeməyi ərsəyə gətirirlər. Zalda isə qonaqlar hazırlanmış yeməklərdən istifadə edirlər. Qonağın mətbəxdə yemək hazırlamadığı kimi, proqramçı da real biznes əməliyyatlarını gündəlik istifadəçi kimi aparmaq üçün Konfiquratordan istifadə etmir.
Memar və hazır bina bənzətməsi
Konfiqurator memarın çertyoj masasıdır: burada binanın karkası, otaqların planı və sistemlərin yerləşməsi müəyyən edilir. İş rejimi isə artıq tikilib istifadəyə verilmiş binadır. Əsas fərq budur: quruluşu yaratmaqla həmin quruluş daxilində işləmək eyni əməliyyat deyil.
| Meyar | Konfiqurator · İnkişaf rejimi | İş rejimi · 1С:Предприятие |
|---|---|---|
| Əsas istifadəçilər | Proqramçı, sistem mühəndisi, inkişafçı | Mühasib, anbardar, operator, menecer |
| Əsas məqsəd | Tətbiqin quruluşunu və davranışını yaratmaq | Hazır tətbiqlə gündəlik işləri yerinə yetirmək |
| Tipik əməliyyatlar | Obyekt yaratmaq, xassə təyin etmək, kod yazmaq | Sənəd daxil etmək, məlumat seçmək, hesabat almaq |
| İşlənən məzmun | Konfiqurasiyanın metadata və proqram məntiqi | Real biznes məlumatları və əməliyyat nəticələri |
| Əsas sual | “Sistem necə işləməlidir?” | “Sistemdə işi necə yerinə yetirim?” |
Sistemin genetik kodu: Konfiqurasiya ağacı
Konfiqurator pəncərəsinin sol tərəfində yerləşən Konfiqurasiya ağacı (Дерево конфигурации) tətbiqin struktur xəritəsidir. Obyektlər burada iyerarxik formada qruplaşdırılır və proqramçıya sistemin hansı hissələrdən ibarət olduğunu göstərir.
Qeyd: Diaqram konseptual təsviridir; konkret konfiqurasiyada obyektlərin sayı və tərkibi fərqli ola bilər.
Kataloqlar
Daimi və ya nisbətən sabit məlumatları siyahı şəklində saxlamaq üçün istifadə olunur: məhsullar, müştərilər, anbarlar və s.
Sənədlər
Müəyyən biznes hadisələrini və zamana bağlı əməliyyatları ifadə edir: satış, alış, mal qəbulu və digər hərəkətlər.
Hesabatlar
Məlumatları təhlil etmək, nəticələri ümumiləşdirmək və onları oxunaqlı formada təqdim etmək üçün nəzərdə tutulur.
Registrlər
Məlumatların toplanması və uçotunun aparılmasında iştirak edən daxili obyektlərdir; konkret rol registr növündən asılıdır.
Xassələr palitrası: obyektin parametrləri
Ağacda obyekt seçildikdə onun parametrlərini idarə etmək üçün Xassələr palitrası (Палитра свойств) istifadə olunur. Burada iki vacib anlayış var: Ad və Sinonim.
| Parametr | Ad · Имя | Sinonim · Синоним |
|---|---|---|
| Nədir? | Obyektin texniki identifikatoru | İstifadəçiyə görünən təqdimat adı |
| Nümunə | AnbarUcotu | Anbar uçotu və satışlar |
| Yazılış prinsipi | Layihənin texniki adlandırma qaydalarına uyğun olmalıdır; adətən Latın hərfləri və boşluqsuz yazılış seçilir | Azərbaycan əlifbası, boşluqlar və istifadəçi üçün anlaşıqlı ifadələr işlədilə bilər |
| Əsas istifadə | Kod və obyektlərə texniki istinad | İnterfeysdə rahat oxunan ad |
| Dəyişiklik riski | Daxili adı dəyişmək kod və istinadlara təsir edə bilər; dəyişiklik yoxlanmalıdır | Əsasən təqdimat məqsədli dəyişiklikdir |
Texniki ad üçün uyğun olmayan nümunə
Anbar uçotu
- Boşluq ehtiva edir
- Texniki identifikator üçün uyğun olmaya bilər
Daha uyğun texniki nümunə
AnbarUcotu
- Yığcam və oxunaqlıdır
- İnterfeysdə sinonim ayrıca göstərilə bilər
F7 və F5: dəyişiklikdən sınağa qədər
Konfiqurasiya ağacında obyekt yaratmaq və ya kodu dəyişmək həmin dəyişikliyin avtomatik olaraq işlək tətbiqdə görünməsi demək deyil. Dəyişikliklərin bazaya tətbiqi və nəticənin yoxlanması ayrıca mərhələlərdir.
F7 — Konfiqurasiyanı yenilə
Konfiqurasiyada edilmiş struktur dəyişikliklərini informasiya bazasının konfiqurasiyasına tətbiq etmək üçün istifadə olunur. Yeniləmə zamanı platforma dəyişiklikləri təhlil edə və təsdiq tələb edə bilər.
YeniləməF5 — Sazlamanı başlat
İnkişaf və sınaq prosesində tətbiqi işə salmaq, sazlama imkanlarından istifadə etmək və nəticəni yoxlamaq üçün əsas qısayollardan biridir. Konfiqurasiyanın vəziyyətindən asılı olaraq yeniləmə addımı da tələb oluna bilər.
İşə salma · SınaqF7 və F5 arasındakı fərq
| Əməliyyat | Əsas məqsəd | Nə vaxt istifadə olunur? | Sonrakı addım |
|---|---|---|---|
| F7 | Konfiqurasiyanı informasiya bazasına tətbiq etmək | Obyektin strukturu və ya konfiqurasiya dəyişdikdə | İş rejimində nəticəni yoxlamaq |
| F5 | Tətbiqi sınaq/sazlama üçün başlatmaq | Dəyişikliklərin davranışını yoxlamaq və sazlama aparmaq lazım olduqda | Əməliyyatları icra etmək, xətaları araşdırmaq |
Sazlama nə üçün vacibdir?
Sazlama (debugging) kodun necə icra olunduğunu izləməyə, dəyişənlərin cari qiymətlərini görməyə və məntiqi səhvlərin səbəbini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Kodun sintaktik baxımdan düzgün olması onun biznes baxımından da düzgün nəticə verəcəyinə zəmanət deyil. Buna görə də sınaq yalnız proqramın açılması ilə bitməməlidir — real istifadə ssenariləri də yoxlanmalıdır.
İnkişaf dövründə yoxlama səviyyələri
Bu vizual statistik göstərici deyil; proqramçı üçün ardıcıl yoxlama mərhələlərini xatırladan sxemdir.
Konfiquratorla işləyərkən 6 əsas vərdiş
Məqsədi müəyyənləşdirin. Dəyişiklik strukturla, interfeyslə, yoxsa biznes məntiqi ilə bağlıdır?
Obyekti düzgün seçin. Kataloq, sənəd, hesabat və registr fərqli məqsədlərə xidmət edir.
Texniki adı düşünərək verin. Qısa, anlaşıqlı və layihənin adlandırma qaydalarına uyğun ad seçin.
Sinonimi istifadəçi üçün yazın. Ekranda görünən mətn aydın və biznes terminologiyasına uyğun olsun.
Dəyişiklikdən sonra yeniləyin. Konfiqurasiyadakı dəyişikliklərin tətbiq olunduğunu yoxlayın.
İş rejimində sınaq aparın. Obyektin yaradılması kifayət deyil; gözlənilən istifadə ssenarisini də yoxlayın.
Özünü yoxla: 5 qısa sual
- Konfiquratorun əsas məqsədi nədir?
- İş rejimində hansı tip əməliyyatları yerinə yetirirlər?
- Texniki “Ad” ilə “Sinonim” arasında hansı fərq var?
- F7 əməliyyatı hansı iş üçün istifadə olunur?
- Nə üçün yeni obyekt yaratdıqdan sonra İş rejimində sınaq aparmaq vacibdir?
Cavabları göstər
- Konfiqurasiyanın strukturunu, obyektlərini və davranışını layihələndirmək üçün.
- Sənəd yaratmaq, məlumat daxil etmək, biznes əməliyyatlarını aparmaq və hesabat almaq üçün.
- Ad texniki identifikatordur; sinonim isə istifadəçiyə görünən təqdimat adıdır.
- Konfiqurasiya dəyişikliklərini informasiya bazasının konfiqurasiyasına tətbiq etmək üçün.
- Obyektin tətbiqdə gözlənilən qaydada işlədiyini və istifadəçi ssenarisini dəstəklədiyini yoxlamaq üçün.
Yekun: hazır sistemdən sistem yaradıcılığına
1C Konfiquratoru ilə işləmək menyuların yerini əzbərləməkdən daha geniş bacarıqdır. Bu, tətbiqin arxitekturasını, obyektlərin əlaqəsini və dəyişikliklərin sistemə necə təsir etdiyini anlamaqdır.
- Konfiqurator quruluşun yaradıldığı mühəndislik mühitidir.
- İş rejimi həmin quruluş üzərində biznes əməliyyatlarının aparıldığı mühitdir.
- Konfiqurasiya ağacı tətbiqin əsas obyektlərini bir yerdə göstərir.
- Texniki ad və sinonim fərqli məqsədlərə xidmət edir.
- Yeniləmə və sınaq dəyişikliklərin düzgünlüyünü yoxlamağın vacib hissəsidir.
Özünüzdən soruşun: Proqramın sizə təklif etdiyi hazır çərçivədə qalmaq istəyirsiniz, yoxsa o çərçivəni özünüz layihələndirməyə hazırsınız?
Növbəti addım: Modul 2 — Daxili proqramlaşdırma dilinin əsasları. Burada obyektlərin quruluşundan sistemin məntiqinə keçəcək, alqoritmləri öyrənəcək və kod yazmağa başlayacağıq.
